SCOTUS δίνει ρυθμιστικές αρχές στον πρόεδρο, προστατεύει Fed

Στις 29 Ιουνίου 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκανε δύο αντίθετα πράγματα την ίδια μέρα. Με ψήφους 6-3 στην υπόθεση Trump v. Slaughter ανέτρεψε ένα δεδικασμένο 91 ετών και έδωσε στον πρόεδρο εξουσία να απολύει σχεδόν κατά βούληση τους επικεφαλής των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών. Με ψήφους 5-4 στην υπόθεση Trump v. Cook, όμως, μπλόκαρε την απόπειρά του να διώξει τη διοικήτρια της Fed, της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ, Λίζα Κουκ (SCOTUS Slaughter, SCOTUS Cook). Η απόσταση ανάμεσα στις δύο αποφάσεις δεν είναι αντίφαση. Είναι το ίδιο το νόημα.

Τι ξηλώθηκε

Από το 1935, η απόφαση Humphrey's Executor κρατούσε όρθια μια απλή ιδέα. Το Κογκρέσο μπορεί να θωρακίζει ορισμένους αξιωματούχους από αυθαίρετη προεδρική παύση, επιτρέποντας απόλυση μόνο «for cause», δηλαδή για συγκεκριμένη αιτία (ανικανότητα, αμέλεια, παράβαση καθήκοντος) και όχι για πολιτική διαφωνία (Justia). Πάνω σε αυτό χτίστηκε όλο το μοντέλο των ανεξάρτητων επιτροπών του New Deal: η FTC για τον ανταγωνισμό, η SEC για τα χρηματιστήρια, η FCC για τις τηλεπικοινωνίες, η NLRB για τα εργασιακά. Αρχές σχεδιασμένες ώστε να μη λειτουργούν ως προεκτάσεις του Λευκού Οίκου.

Η πλειοψηφία, σε γνώμη του προέδρου του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς, έκρινε ότι όποιος ασκεί εκτελεστική εξουσία πρέπει να είναι απολύσιμος από τον πρόεδρο. Ούτε το Κογκρέσο ούτε τα δικαστήρια, πρόσθεσε, μπορούν να του επιβάλλουν να συνεργάζεται με υφισταμένους «with whom he cannot work» (Lawfare). Πρακτικά, η εξουσία μετακινήθηκε από τις διακομματικές επιτροπές στο Οβάλ Γραφείο (The Hill).

Γιατί η Fed σώθηκε

Η προστασία αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά τη Fed, και η αιτία είναι ένας αριθμός. Ξένοι επίσημοι και ιδιώτες επενδυτές κατείχαν περίπου 9 τρισ. δολάρια, το 32% των διαπραγματεύσιμων αμερικανικών ομολόγων, στο α΄ τρίμηνο του 2025 (Fed). Πάνω σε αυτά τα κρατικά ομόλογα και στο δολάριο πατάει ολόκληρη η παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική. Τα αμερικανικά ομόλογα είναι το βασικό «ασφαλές περιουσιακό στοιχείο» (safe asset) του διεθνούς συστήματος, δηλαδή η επένδυση χαμηλού κινδύνου πάνω στην οποία στηρίζονται όλοι οι υπόλοιποι (IMF).

Αν η Fed φαινόταν πολιτικά υποταγμένη, το πρόβλημα δεν θα ήταν μόνο τεχνητά χαμηλά επιτόκια. Θα αμφισβητούνταν η ίδια η ιδιότητα του μηδενικού κινδύνου των ομολόγων, και οι επενδυτές θα ζητούσαν μεγαλύτερο ασφάλιστρο κινδύνου (risk premium) για να δανείσουν το αμερικανικό δημόσιο (CFR). Γι' αυτό ο Ρόμπερτς έγραψε ότι η προστασία των διοικητών της Fed «is consistent with the Constitution», συμβατή με το Σύνταγμα, και τόνισε ότι ακόμη και «the appearance of independence», η ίδια η εικόνα ανεξαρτησίας, είναι θεμελιώδης (SCOTUS Cook). Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο τοποθέτησε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα πάνω από την προεδρική εξουσία, αλλά με την οριακότερη δυνατή πλειοψηφία.

Τι μένει ανοιχτό

Η σωτηρία της Κουκ είναι στενή και προσωρινή. Το Δικαστήριο δεν είπε ότι ο πρόεδρος δεν μπορεί ποτέ να διώξει διοικητή της Fed, μόνο ότι η συγκεκριμένη απόπειρα απέτυχε διαδικαστικά (Axios). Οι κατηγορίες περί στεγαστικής απάτης που χρησιμοποιήθηκαν ως «αιτία» παραμένουν ισχυρισμοί που η Κουκ αρνείται, χωρίς απαγγελθείσα ποινική κατηγορία (NYT). Τι μετρά τελικά ως «αιτία» θα κριθεί σε επόμενο γύρο, με πιο επιμελημένο φάκελο.

Το πραγματικό στοίχημα τώρα μετατοπίζεται αλλού. Με τη Fed θωρακισμένη αλλά την FTC, τη SEC και τη FCC εκτεθειμένες, οι ρυθμιστές που κρίνουν συγχωνεύσεις, αντιμονοπωλιακά και ψηφιακές αγορές γίνονται πολιτικά διαχειρίσιμοι (CNBC). Για την Ευρώπη, που χτίζει τους κανόνες της για τις ψηφιακές αγορές και υπηρεσίες (DMA/DSA) υποθέτοντας έναν σταθερό αμερικανικό συνομιλητή, αυτό τροφοδοτεί τη συζήτηση για τεχνολογική κυριαρχία (tech sovereignty). Η αμερικανική ρύθμιση παύει να είναι κανόνας παιχνιδιού και γίνεται δυνητικός μοχλός προεδρικής πίεσης (CER). Η Fed κράτησε την ανεξαρτησία της επειδή κόστιζε πολύ να τη χάσει. Όλο το υπόλοιπο ρυθμιστικό κράτος μόλις έγινε όσο σταθερό αντέχει η κάθε εκλογική νίκη.