Η ΕΕ βάζει φρένο στο ατέρμονο σκρολ της Meta

Την Πέμπτη 10 Ιουλίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έβαλε στο στόχαστρο κάτι που κανένας ρυθμιστής δεν είχε αγγίξει τόσο άμεσα: όχι τι δημοσιεύεται στο Facebook και το Instagram, αλλά τον ίδιο τον τρόπο που είναι φτιαγμένες οι εφαρμογές για να σε κρατούν μέσα. Σε προκαταρκτικό της πόρισμα, η Κομισιόν κρίνει ότι ο σχεδιασμός των δύο πλατφορμών της Meta είναι «πολύ εθιστικός» και παραβιάζει τον ευρωπαϊκό κανονισμό για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), με ιδιαίτερη ανησυχία για τους ανηλίκους (RTE/Reuters).

Η μετατόπιση είναι το πραγματικά νέο εδώ. Μέχρι τώρα, ο έλεγχος αφορούσε το περιεχόμενο: κατέβασε το παράνομο post, μπλόκαρε τη διαφήμιση-απάτη. Τώρα η Επιτροπή ρωτά κάτι πιο θεμελιώδες, αν η ίδια η αρχιτεκτονική του app παράγει «συστημικό κίνδυνο» (EUR-Lex DSA). Σε συνέχεια της γραμμής που είδαμε στην έρευνα κατά της Shein για επικίνδυνα προϊόντα και εθιστικό σχεδιασμό (To Brief), οι Βρυξέλλες περνούν πλέον στο πάνω σκαλί: από το «τι υπάρχει» στο «πώς είναι χτισμένο το σύστημα που τραβά και κρατά την προσοχή».

Πώς δουλεύει η μηχανή της προσοχής

Το κλειδί είναι μία λέξη: τριβή. Σκέψου τη διαφορά ανάμεσα σε ένα πεζοδρόμιο και έναν κυλιόμενο διάδρομο. Στο πεζοδρόμιο αποφασίζεις κάθε βήμα. Στον διάδρομο συνεχίζεις χωρίς να το επιλέγεις ξανά. Τα Facebook και Instagram, λέει η Επιτροπή, είναι φτιαγμένα σαν διάδρομος.

Δύο χαρακτηριστικά κάνουν τη δουλειά. Το infinite scroll δεν σου δείχνει ποτέ τέλος σελίδας, άρα δεν φτάνεις ποτέ στο φυσικό σημείο όπου θα σταματούσες. Το autoplay ξεκινά μόνο του το επόμενο βίντεο πριν προλάβεις να αποφασίσεις αν το θέλεις. Κάθε φορά που θα μπορούσες να κατέβεις από τον διάδρομο, το interface βάζει μπροστά σου το επόμενο βήμα σχεδόν χωρίς κόπο (Euronews). Σε αυτά προστίθενται οι υπερ-εξατομικευμένες συστάσεις που γεμίζουν αμέσως τη ροή με το πιθανότερο επόμενο περιεχόμενο, ενώ, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ακόμη και οι ειδοποιήσεις push μπαίνουν στο ίδιο κάδρο ως εργαλείο που σε ξαναφέρνει όταν έχεις φύγει.

Αυτός ο σχεδιασμός επιτρέπει στην ΕΕ μια διατύπωση δύσκολα αμφισβητήσιμη. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι κάθε χρήστης «εθίζεται» κλινικά. Αρκεί ότι ο σχεδιασμός αυξάνει συστηματικά την πιθανότητα υπερβολικής ή καταναγκαστικής χρήσης, ιδίως σε ανηλίκους (Euronews Greece).

Η πιθανότερη νομική βάση βρίσκεται στα άρθρα του DSA για την αξιολόγηση και τον μετριασμό συστημικών κινδύνων (34 και 35) και για την προστασία ανηλίκων (28), καθώς το επίσημο κείμενο της Επιτροπής δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί (CELEX). Το πραγματικό βάρος της υπόθεσης φαίνεται όμως από το πρόστιμο. Αν η υπόθεση καταλήξει σε τελική απόφαση μη συμμόρφωσης, ο κανονισμός επιτρέπει ποινή έως 6% του παγκόσμιου, όχι μόνο ευρωπαϊκού, ετήσιου τζίρου της εταιρείας (Slaughter and May). Για μια εταιρεία στο μέγεθος της Meta, αυτό μεταφράζεται σε ποσό που κανείς οικονομικός διευθυντής δεν αγνοεί.

Προσοχή στη διαβάθμιση: πρόκειται για προκαταρκτικά πορίσματα, όχι τελική ποινή. Είναι το στάδιο «σας λέμε πού πιστεύουμε ότι παραβιάζετε τον νόμο, τώρα απαντήστε ή αλλάξτε» (Times of India/Reuters). Το ζητούμενο των Βρυξελλών είναι πρακτικό: το autoplay και το infinite scroll να μην τρέχουν ως ανεξέλεγκτα defaults, να μπουν υποχρεωτικά screen-time breaks, και ο αλγόριθμος συστάσεων να μη βελτιστοποιείται αποκλειστικά για παραμονή στην εφαρμογή.

Η Επιτροπή δεν εφευρίσκει τη γραμμή από το μηδέν. Με το TikTok Lite κατέστησε δεσμευτική την απόσυρση ενός μηχανισμού ανταμοιβής που ενίσχυε την εθιστική χρήση (European Commission), ενώ στη Shein η ίδια λογική πέρασε σε εμπορικά interfaces (European Commission).

Η άμυνα της Meta, και γιατί δεν πείθει

Η Meta διαφωνεί. Ο εκπρόσωπός της Ben Walters είπε ότι τα πορίσματα «δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη» τα βήματα προστασίας εφήβων, επικαλούμενος τα Teen Accounts: ρυθμίσεις ιδιωτικές εξ ορισμού, δυνατότητα γονέων να μπλοκάρουν τη νυχτερινή πρόσβαση και να θέτουν ημερήσιο όριο έως και 15 λεπτά (AJC/AP, Meta).

Η Κομισιόν δεν αρνείται ότι αυτά τα κουμπιά υπάρχουν. Λέει κάτι πιο δηκτικό: ότι τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου «απορρίπτονται πολύ εύκολα», ενώ οι γονικοί έλεγχοι απαιτούν «σημαντικό χρόνο, κόπο και τεχνική γνώση» για να δουλέψουν (RTE/Reuters). Με άλλα λόγια, οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν τα σημερινά φίλτρα ανηλίκων της Meta ως προσχηματικά, παρακάμψιμα κουμπιά που δεν αντισταθμίζουν έναν σχεδιασμό ρυθμισμένο εξ ορισμού να κρατά τον χρήστη μέσα.