Πέντε τάνκερ χτυπήθηκαν· απειλείται το νερό του Κόλπου

Ένα δεξαμενόπλοιο καίγεται και βυθίζεται στον Κόλπο του Ομάν: το Riesco, ένα από τα πέντε ιρανικά τάνκερ που έπληξαν οι ΗΠΑ στις 8 Σεπτεμβρίου. Είναι η νέα κλιμάκωση του εξάμηνου πολέμου ΗΠΑ-Ιράν γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, το πέρασμα απ' όπου διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Το ορατό κόστος είναι η ενέργεια, με το Brent, τη διεθνή τιμή αναφοράς του αργού, να ξεπερνά τα 100 δολάρια το βαρέλι (BusinessDaily), συνέχεια μιας ανόδου που είχε αρχίσει πριν από τα πλήγματα (To Brief). Το λιγότερο ορατό, και ίσως πιο μόνιμο, είναι το νερό που πίνουν οι κάτοικοι του Κόλπου.

Ας μείνουμε πρώτα στα επιβεβαιωμένα. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε πέντε ιρανικά πλοία και δημοσίευσε βίντεο με το Riesco να καίγεται και να βυθίζεται (CENTCOM). Για τα άλλα τέσσερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί ανεξάρτητη εικόνα, ούτε για την κατάστασή τους ούτε για το τι μετέφεραν (CNN). Η αφορμή που επικαλείται η Ουάσιγκτον, δύο απόπειρες των Φρουρών της Επανάστασης να πλήξουν με βαλλιστικούς πυραύλους ένα μη κατονομαζόμενο αμερικανικό πολεμικό, παραμένει αμερικανικός ισχυρισμός χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο το έθεσε ωμά: κάθε ιρανική απόπειρα κατά αμερικανικού πλοίου «θα κοστίζει στην Τεχεράνη ένα τάνκερ» (Guardian).

Τη νύχτα προς τις 9 Σεπτεμβρίου η Τεχεράνη απάντησε με 20 πυραύλους κατά της Ιορδανίας· οι 18 αναχαιτίστηκαν, δύο έπεσαν σε ακατοίκητες περιοχές χωρίς θύματα, και οι ιρανικοί ισχυρισμοί για πλήγματα σε αμερικανικά πολεμικά και δέκα ακόμη πλοία δεν επιβεβαιώθηκαν (Al Jazeera, Al-Monitor).

Η μόνη ενεργή, μετρημένη πετρελαιοκηλίδα σήμερα δεν προέρχεται από τα πέντε πλοία, αλλά από ένα άλλο δεξαμενόπλοιο, το Caroline Bezengi, που προσάραξε κοντά στα ομανικά νησιά Χαλανίγιατ. Η Περιβαλλοντική Αρχή του Ομάν την εκτιμά σε έκταση σχεδόν όση η Ζάκυνθος, με ήδη περίπου 12 χιλιόμετρα μολυσμένης ακτής στο Ρας Μαντράκα (Oman Environment Authority). Κι όμως, η κηλίδα κινείται στην ανοιχτή ακτή της Αραβικής Θάλασσας, απειλώντας πρώτα το ομανικό Ντουκμ, όχι τις μεγάλες αφαλατώσεις μέσα στον Κόλπο.

Για τα πέντε πλοία της 8ης Σεπτεμβρίου, καμία μέτρηση διαρροής δεν έχει δημοσιοποιηθεί, και η UKMTO, η βρετανική υπηρεσία ασφάλειας της εμπορικής ναυτιλίας, δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει περιβαλλοντική επίπτωση. Η βύθιση του Riesco είναι κίνδυνος, όχι απόδειξη νέας μεγάλης πετρελαιοκηλίδας.

Ούτε τα νούμερα που κυκλοφορούν λένε ό,τι φαίνονται. Η πλατφόρμα MarineTraffic κατέγραψε στις 7 Σεπτεμβρίου 42 τάνκερ σε αναμονή, εκ των οποίων 18 φέρονταν έμφορτα με πετρέλαιο, συνολικής ονομαστικής χωρητικότητας περίπου 11 εκατομμυρίων βαρελιών (Al Jazeera). Αυτή όμως είναι χωρητικότητα σχεδιασμού, όχι μετρημένο φορτίο, και οι καταγραφές της Kpler, εταιρείας παρακολούθησης εμπορευματικών ροών, όπως και του Reuters, επιβεβαιώνουν τη συμφόρηση, όχι τη συγκεκριμένη λίστα (Reuters). Σήμερα, τα επιβεβαιωμένα βαρέλια διαρροής από αυτά τα πλοία είναι μηδέν.

Γιατί, τότε, ανησυχούν οι ειδικοί; Επειδή ο Κόλπος είναι ρηχός, με μέσο βάθος γύρω στα 36 με 40 μέτρα, και ανανεώνει αργά τα νερά του: ένας ρύπος μπορεί να παγιδευτεί για μήνες σε ρηχούς όρμους, σε μαγκρόβιους υγροτόπους και σε ιζήματα (Springer Ocean Dynamics). Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαρροή γίνεται καταστροφή. Το ελαφρύ αργό και τα προϊόντα πετρελαίου εξατμίζονται και διασπείρονται μέσα σε ώρες ή ημέρες, και μια μικρή υπεράκτια διαρροή μπορεί να διαλυθεί πριν φτάσει σε ευαίσθητη ακτή (NOAA). Η μεγάλη ζημιά απαιτεί συνδυασμό: μεγάλο όγκο, επίμονο βαρύ πετρέλαιο, δυσμενείς ανέμους και αποτυχία έγκαιρου περιορισμού.

Ο κίνδυνος γίνεται υπαρξιακός εξαιτίας της αφαλάτωσης. Οι κοινωνίες του Κόλπου πίνουν σχεδόν αποκλειστικά θαλασσινό νερό που μετατρέπεται σε πόσιμο: η αφαλάτωση καλύπτει περίπου το 99% του πόσιμου νερού στο Κατάρ και πάνω από 90% σε Μπαχρέιν και Κουβέιτ, με το Μπαχρέιν να διαθέτει απόθεμα μόλις τεσσάρων ημερών (CSIS). Το πετρέλαιο φράζει τα φίλτρα και τις μεμβράνες των μονάδων και τις αναγκάζει σε παύση (DuPont FilmTec). Καμία μονάδα δεν έχει κλείσει από τα σημερινά πλήγματα, αλλά ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός: σε αυτόν τον πόλεμο οι αφαλατώσεις του Κόλπου έχουν ήδη συζητηθεί ανοιχτά ως πιθανοί στόχοι, και οι μονάδες αντλούν ακριβώς το θαλασσινό νερό που θα μόλυνε μια κηλίδα (Arab Center Washington).

Στο Caroline Bezengi το Ομάν κινητοποίησε πάνω από 100 τόνους εξοπλισμού, πλωτά φράγματα και ειδικά συνεργεία (Oman Observer). Αυτό ακριβώς είναι και το όριο: η περιοχή μπορεί να αντιμετωπίσει μία προσβάσιμη διαρροή, δύσκολα όμως πολλές ταυτόχρονες μέσα σε εμπόλεμη ζώνη.

Η ελληνική διάσταση ήρθε χωριστά: το ελληνόκτητο New Andros, με περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια ιρακινού μαζούτ, χτυπήθηκε από μη επανδρωμένο αεροσκάφος στις 9 Σεπτεμβρίου σε ιρακινά ύδατα, ένα ακόμη έμφορτο τάνκερ που θα μπορούσε να γίνει νέα πηγή ρύπανσης· η φωτιά σβήστηκε χωρίς θύματα (in.gr, The National). Στην αντλία, η αμόλυβδη πλησιάζει τα 2,10 ευρώ, με άνοδο που είχε ξεκινήσει πριν από τα πλήγματα (fuelprices.gr).

Σήμερα η μετρημένη διαρροή από τα πέντε πλοία παραμένει μηδέν. Η πραγματική απειλή δεν είναι μια θεαματική κηλίδα που θα δουν όλοι την ίδια μέρα: είναι ότι σε μια ρηχή, αργά ανανεούμενη θάλασσα, όπου η ακτή πίνει από τη θάλασσα, ένας πόλεμος φθοράς στα τάνκερ μπορεί να γίνει αργή κρίση νερού που κανείς δεν θα κηρύξει εγκαίρως. Αν τα πλήγματα συνεχιστούν, τον λογαριασμό δεν θα τον πληρώσουν πρώτες οι αγορές, αλλά οι υδροληψίες αφαλάτωσης του Κατάρ, του Μπαχρέιν και του Κουβέιτ.