Μάχες για αεροδρόμια δοκιμάζουν την ειρήνη της Πρετόρια

Η Ethiopian Airlines σταμάτησε από τις 23 Σεπτεμβρίου τις εμπορικές πτήσεις προς τρεις πόλεις του Τιγκράι, τη Μέκελε, το Σίρε και το Αξούμ, επικαλούμενη την κατάσταση ασφαλείας (Reuters). Η αναστολή ήρθε αφού δυνάμεις του Τιγκράι πήραν το αεροδρόμιο της Μέκελε, τρεις ημέρες μετά την ανακοίνωση συμμαχίας επτά ένοπλων οργανώσεων που θέλει να ρίξει την κυβέρνηση (Al Jazeera). Ακύρωση ιατρικών ή ανθρωπιστικών πτήσεων δεν έχει επιβεβαιωθεί, ούτε γενικό κλείσιμο των δρόμων της βοήθειας· δοκιμάζεται όμως η ειρήνη που τερμάτισε τον τελευταίο πόλεμο στη βόρεια Αιθιοπία.

Τι έχει επιβεβαιωθεί στο πεδίο

Τον Αύγουστο οι συγκρούσεις είχαν περιοριστεί σε μία αμφισβητούμενη περιοχή (To Brief). Αυτή τη φορά ο στόχος ήταν αεροδρόμιο πόλης. Ένας υπάλληλος είπε στο AFP ότι ειδοποιήθηκε καθ' οδόν να γυρίσει σπίτι, επειδή το αεροδρόμιο της Μέκελε είχε καταληφθεί και δεν θα γίνονταν πτήσεις. Τρεις τοπικές πηγές του Reuters συμπληρώνουν την εικόνα: τη νύχτα 22 προς 23 Σεπτεμβρίου, δυνάμεις του Τιγκράι πήραν το αεροδρόμιο από την ομοσπονδιακή αστυνομία (Reuters).

Για τις άλλες δύο πόλεις η εικόνα θολώνει. Το AFP ανέφερε έλεγχο του Σίρε, ενώ την κατάληψη του Αξούμ την κατέγραψε ως πληροφορία που δεν έχει επαληθευτεί. Νοτιοανατολικά, μάρτυρες και πηγές ανθρωπιστικών οργανώσεων επιβεβαίωσαν μάχες στην Αμπάλα και στο Ερεμπτί της περιφέρειας Αφάρ, χωρίς να ξεκαθαρίζουν ποιος τις άρχισε (DW).

Το ποιος πυροβόλησε πρώτος είναι το κεντρικό πολιτικό διακύβευμα, και εδώ υπάρχουν μόνο δύο αντικρουόμενες εκδοχές. Ο Γκετατσέου Ρέντα, σύμβουλος του πρωθυπουργού και πρώην στέλεχος του ίδιου του TPLF (Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Τιγκράι), κατηγόρησε την ηγεσία του μετώπου για «ολομέτωπη επίθεση» σε κυβερνητικές θέσεις στο Αφάρ και στην Αμχάρα (CNN). Η περιφερειακή κυβέρνηση του Τιγκράι υποστηρίζει ότι απλώς απέκρουε ομοσπονδιακούς βομβαρδισμούς και εισβολή· ο δήμαρχος της Αλαμάτα μίλησε για τουλάχιστον 14 νεκρούς από πλήγματα στις 22 Σεπτεμβρίου, απολογισμός που δεν επαληθεύτηκε ανεξάρτητα (BBC). Τα στοιχεία δείχνουν ότι έγιναν επιχειρήσεις και από τις δύο πλευρές· τη σειρά τους δεν την αποδεικνύουν.

Μια συμμαχία πρώην αντιπάλων

Η «Συμμαχία για την Επιβίωση» ανακοινώθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου από τον Ζεμενέ Κασίε της Fano, της ένοπλης πολιτοφυλακής της Αμχάρα, με τον αντιπρόεδρο του TPLF Αμανουέλ Ασεφά να επιβεβαιώνει τη συμμετοχή του κόμματός του (Euronews). Μαζί τους είναι ο Απελευθερωτικός Στρατός των Ορόμο και τέσσερις μικρότερες οργανώσεις, με δηλωμένο στόχο την απομάκρυνση του πρωθυπουργού Αμπίι Άχμεντ και μεταβατική κυβέρνηση (AFP/Arab News).

Αυτό που έχει τεκμηριωθεί είναι μια πολιτική συμμαχία. Τα ρεπορτάζ για τα αεροδρόμια αποδίδουν τις επιχειρήσεις μόνο σε δυνάμεις του Τιγκράι, χωρίς ενιαία διοίκηση ή κοινή επιμελητεία των επτά. Και οι εδαφικές επιδιώξεις των μελών συγκρούονται, κάτι που βαραίνει κάθε υπόθεση κοινού μετώπου. Η ανακοίνωση δίνει στην αντιπολίτευση πολιτικό βάρος· στρατιωτικό μέτωπο δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.

Τι άφησε ανοιχτό η ειρήνη του 2022

Η συμφωνία της Πρετόρια, που υπογράφηκε στις 2 Νοεμβρίου 2022, απαιτεί αφοπλισμό των δυνάμεων του Τιγκράι και αναγνωρίζει τον ομοσπονδιακό στρατό ως τη μόνη εθνική ένοπλη δύναμη (κείμενο συμφωνίας). Τα διεκδικούμενα εδάφη, όπως η Δυτική Τιγκράι, τα παραπέμπει στο αιθιοπικό Σύνταγμα, χωρίς να τα απονέμει σε κανέναν και χωρίς χρονοδιάγραμμα. Ρήτρα για αεροδρόμια δεν έχει· οι καταλήψεις δοκιμάζουν τη γενική δέσμευση παύσης πυρός. Ερευνητές του γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP) περιέγραφαν ήδη το Τιγκράι σε μια «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα σε πόλεμο και ειρήνη. Ότι η σημερινή επιχείρηση προκλήθηκε από μία συγκεκριμένη εδαφική διαφορά δεν έχει τεκμηριωθεί.

Η ανθρωπιστική κρίση προϋπήρχε των μαχών. Οι εκτοπισμένοι ήταν πάνω από 760.000 τον Οκτώβριο του 2025 κατά τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, και σχεδόν ένα εκατομμύριο τον Μάιο κατά τη Refugees International. Στις 20 Σεπτεμβρίου χτυπήθηκε στο Σεράρο φορτηγό με περίπου 41 τόνους τροφίμων, χωρίς να έχει εξακριβωθεί ο υπεύθυνος (New York Times).

Ο πρόεδρος της Επιτροπής της Αφρικανικής Ένωσης, Μαχμούντ Αλί Γιουσούφ, ζήτησε στις 23 Σεπτεμβρίου άμεση αποκλιμάκωση και απευθείας συνομιλίες στο πλαίσιο της Πρετόρια, χαρακτήρισε την κατοχή πολιτικών αεροδρομίων ασύμβατη με τη συμφωνία και ανέθεσε στον διαμεσολαβητή Ολουσεγκούν Ομπασάντζο επείγουσα επαφή με τις πλευρές (Αφρικανική Ένωση). Για «γενικευμένο πόλεμο» είναι νωρίς. Ο Ομπασάντζο όμως καλείται να φέρει στο τραπέζι δύο πλευρές που η καθεμιά λέει ότι απλώς αμύνεται, ενώ η μόνη επαληθευμένη αλλαγή στο έδαφος δείχνει προς μία κατεύθυνση: ο διάδρομος της Μέκελε δεν τον φυλάει πια η ομοσπονδιακή αστυνομία.