Στα Ζωνιανά, 120 στους 195 κτηνοτρόφους δεν άνοιξαν το μαντρί

Ένας νέος τρόπος ελέγχου των αγροτικών επιδοτήσεων, ο πρώτος μαζικός επιτόπιος έλεγχος που στέλνει ελεγκτές να μετρήσουν ζώα ένα προς ένα, δοκιμάστηκε την περασμένη εβδομάδα στην Κρήτη με ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα: από τους 195 κτηνοτρόφους που κλήθηκαν, οι 120 δεν εμφανίστηκαν καν. Η ένταση του ελέγχου εξηγείται άμεσα από το πρόστιμο 415 εκατ. ευρώ που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη χρέωσε στην Ελλάδα για επιδοτήσεις προηγούμενων ετών που κρίθηκαν παράτυπες, βάρος που τελικά καταλήγει στον εθνικό προϋπολογισμό (Naftemporiki).

Η σκηνή, στον δήμο Μυλοποτάμου και την ευρύτερη περιοχή των Ζωνιανών, είχε βάρος: 58 ελεγκτές της ΑΑΔΕ από όλη τη χώρα, ταυτόχρονοι έλεγχοι στις σταβλικές εγκαταστάσεις και ισχυρή αστυνομική παρουσία, με τα πρώτα ρεπορτάζ να μιλούν για γύρω στους 200 αστυνομικούς και για αντιδράσεις κατά την άφιξη των κλιμακίων (ΑΑΔΕ, ProtoThema). Από τους 75 που προσήλθαν (το 40% των κληθέντων), σε 22 περιπτώσεις εντοπίστηκαν ευρήματα που ακόμη διασταυρώνονται με τα αρχεία της Αρχής μέσω αλγορίθμου (News247). Η ίδια η ΑΑΔΕ δεν τις χαρακτηρίζει απάτη, και σωστά: είναι υπό διασταύρωση, όχι τελεσίδικες.

Τι άλλαξε στον τρόπο ελέγχου

Η σημασία των αριθμών φαίνεται στο κενό που ήρθαν να κλείσουν. Μέχρι τώρα οι επιδοτήσεις ελέγχονταν σχεδόν αποκλειστικά ψηφιακά, μέσα από το ΟΣΔΕ (το σύστημα όπου κάθε παραγωγός δηλώνει εκτάσεις και ζώα για να πάρει ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής). Το σύστημα διασταυρώνει δεδομένα: αν τα δηλωμένα στρέμματα, τα μητρώα ζώων και τα δορυφορικά στοιχεία «δένουν» μεταξύ τους (European Commission). Το κενό είναι προφανές: ένα σύστημα μπορεί να επιβεβαιώσει ότι μια αίτηση είναι εσωτερικά συνεπής, χωρίς να ξέρει αν τα ζώα υπάρχουν πραγματικά.

Ο επιτόπιος έλεγχος καλύπτει ακριβώς αυτό το κενό. Κάθε κτηνοτρόφος έπρεπε να αποδείξει από το μηδέν ότι το δηλωμένο κοπάδι υπάρχει, βρίσκεται στη συγκεκριμένη εκμετάλλευση και ταιριάζει με τα βιβλία: φυσική καταμέτρηση, ενώτια (τα σήματα αναγνώρισης στο αυτί κάθε ζώου) και ενημερωμένο μητρώο με γεννήσεις, θανάτους και μετακινήσεις (ΥΠΑΑΤ). Δεν αρκεί πλέον να «έχει δηλωθεί» ένα κοπάδι· πρέπει να φανεί επί τόπου. Και ο αιφνιδιασμός μετράει: όταν ο έλεγχος γίνεται ταυτόχρονα και χωρίς προειδοποίηση, δεν προλαβαίνει κανείς να «τακτοποιήσει» εκ των υστέρων μια προβληματική δήλωση.

Γι' αυτό η μη προσέλευση έχει βάρος. Οι 120 απόντες χάνουν τις ενισχύσεις της αίτησης του 2025, επανελέγχονται το 2026, και όσα τυχόν έχουν ήδη εισπράξει με κριτήριο το ζωικό κεφάλαιο θεωρούνται αχρεωστήτως καταβληθέντα και ανακτώνται, ενώ αποκλείονται και από την αναδιανεμητική ενίσχυση για τα επόμενα χρόνια (in.gr). Προσοχή όμως: η απουσία δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ενοχή. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί γιατί δεν προσήλθαν οι 120, ούτε αν υπήρξαν αντικειμενικά εμπόδια ή προβλήματα στην κλήση.

Η ευρωπαϊκή σκιά πίσω από την επιχείρηση

Η επιχείρηση έχει σαφή αφετηρία. Εντάσσεται στο επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης που η Ελλάδα υπέβαλε στην Κομισιόν τον Νοέμβριο 2025, μετά από απαίτηση της DG AGRI για αυστηρότερους ελέγχους (OT). Το διακύβευμα είναι σκληρό: ο Κανονισμός 2021/2116 επιτρέπει στην Επιτροπή να αναστείλει ευρωπαϊκές πληρωμές αν το κράτος δεν συμμορφωθεί (EUR-Lex). Οι έλεγχοι αυτοί, σε συνέχεια των υποθέσεων ΟΠΕΚΕΠΕ που παρακολουθούμε (To Brief), είναι το τίμημα για να ξεμπλοκάρει το ευρωπαϊκό χρήμα.

Το κόστος όμως δεν το πληρώνουν μόνο οι παράτυποι. Πηγές του ΥΠΑΑΤ συνέδεσαν τις καθυστερήσεις πληρωμών με τους εντατικούς ελέγχους που επιβάλλει η Κομισιόν (ERT), ενώ ο συνεταιριστικός χώρος καταγγέλλει 450 εκατ. ευρώ απλήρωτων ενισχύσεων του 2024 (Agrotypos). Το παλιό σύστημα ιδιωτικοποιούσε το όφελος και κοινωνικοποιούσε το κόστος· η διόρθωση αντιστρέφει το σχήμα, με προσωρινό βάρος σε όλους.

Ο πραγματικός δείκτης δεν είναι οι 22 υπό διασταύρωση, αλλά οι 120 που προτίμησαν να χάσουν την επιδότηση παρά να ανοίξουν το μαντρί. Αυτό το νούμερο μιλάει μόνο του.