Ψηφίστηκε το όριο 15 ετών στα κοινωνικά δίκτυα

Η Ολομέλεια της Βουλής ενέκρινε στις 22 Οκτωβρίου, κατά πλειοψηφία, το νομοσχέδιο που απαγορεύει την πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της ψηφοφορίας, μόνη η ΝΔ ψήφισε υπέρ επί της αρχής (Πρώτο Θέμα, in.gr). Αν το τελικό κείμενο ακολουθεί το σχέδιο, ο κανόνας ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2027 και καλύπτει και τους λογαριασμούς που υπάρχουν ήδη (σχέδιο νόμου). Η επιτυχία του θα κριθεί σε ένα σημείο: πώς η πλατφόρμα θα μαθαίνει ότι κάποιος έχει κλείσει τα 15 χωρίς να μαθαίνει ποιος είναι.

Η συζήτηση στην αίθουσα ήταν τεταμένη (To Brief), και η ψηφοφορία έδειξε πόσο λίγη συναίνεση βρήκε ένα μέτρο που αφορά παιδιά. Κατά τα ρεπορτάζ, το ΠΑΣΟΚ δήλωσε «παρών». ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση, ΚΚΕ, Νίκη και Πλεύση Ελευθερίας καταψήφισαν (in.gr). Το ΠΑΣΟΚ είχε προτείνει κλιμάκωση: αυστηρό περιορισμό κάτω των 13 ετών, πρόσβαση με γονική εποπτεία στα 13 και στα 14, και μεταβατική περίοδο για τους υπάρχοντες λογαριασμούς (Έθνος). Ο Άκης Σκέρτσος απέρριψε την πρόταση (Enikos). Έως τις 23 Οκτωβρίου η Βουλή δεν είχε αναρτήσει πρακτικό, αναλυτικό αποτέλεσμα ή ψηφισμένο κείμενο, γι' αυτό οι διατάξεις που ακολουθούν προέρχονται από το κατατεθειμένο σχέδιο (Βουλή).

Τι προβλέπει το σχέδιο

Το σχέδιο απαγορεύει την πρόσβαση σε «υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης» χωρίς να κατονομάζει εφαρμογές. Για την ηλικία ακολουθεί έναν απλό κανόνα: ως ημερομηνία γέννησης όλων λογίζεται η 1η Ιανουαρίου του έτους γέννησης. Έτσι ένα παιδί του 2012 θεωρείται 15 ετών από την πρώτη μέρα του 2027, ακόμη κι αν έχει γενέθλια τον Δεκέμβριο, ενώ ένα παιδί του 2013 μένει εκτός όλη τη χρονιά (σχέδιο νόμου). Το κείμενο δεν προβλέπει εξαίρεση με γονική συναίνεση και δεν ξεκαθαρίζει αν ο λογαριασμός ενός παιδιού που είναι ήδη μέσα θα διαγραφεί, θα ανασταλεί ή απλώς θα κλειδωθεί.

Περιέχει επίσης ρήτρα αυτοδίκαιης παύσης: ο ελληνικός κανόνας σταματά να ισχύει αν θεσπιστεί ευρωπαϊκός κανονισμός για το ίδιο ζήτημα. Τέτοιος κανονισμός δεν υπάρχει ακόμη. Η EU Kids Act είναι προς το παρόν πρόταση της Επιτροπής και βρίσκεται σε νομοθετική επεξεργασία (πρόταση Επιτροπής, Ευρωκοινοβούλιο).

Η απόδειξη ηλικίας είναι ο πραγματικός νόμος

Σκεφτείτε τον έλεγχο στην είσοδο μιας συναυλίας. Ο υπεύθυνος χρειάζεται να δει ότι περνάτε το όριο, όχι να κρατήσει φωτοτυπία της ταυτότητάς σας. Με αυτή τη λογική λειτουργεί το ευρωπαϊκό τεχνικό μοντέλο: ένας έμπιστος φορέας πιστοποιεί την ηλικία και ένα ψηφιακό πορτοφόλι στο κινητό δίνει στην πλατφόρμα μόνο την απάντηση «ναι, πάνω από το όριο», χωρίς όνομα και χωρίς ακριβή ημερομηνία γέννησης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ελληνικό σχέδιο αναφέρει ότι η επαλήθευση «δύναται» να γίνεται μέσω του Gov.gr Wallet ή του KidsWallet, του ψηφιακού πορτοφολιού για ανηλίκους. Σύμφωνα με ρεπορτάζ από τη συζήτηση στη Βουλή, η διασύνδεση του KidsWallet με τις πλατφόρμες χρειαζόταν ακόμη υλοποίηση και δοκιμή (Το Βήμα).

Η πρακτική δυσκολία φαίνεται σε ένα απλό σενάριο: τι γίνεται με το παιδί που δεν έχει συμβατό κινητό ή χρησιμοποιεί τη συσκευή ενός μεγαλύτερου αδελφού; Γι' αυτό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων ζητά ο έλεγχος να είναι αναλογικός, να ζητά τα ελάχιστα δυνατά δεδομένα και να μην ανοίγει δρόμο για πρόσθετη παρακολούθηση (EDPB).

Την τήρηση του ορίου θα εποπτεύουν, κατά το σχέδιο, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Οι πλατφόρμες υπάγονται όμως ήδη στον ευρωπαϊκό Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA), ο οποίος τους ζητά «κατάλληλα και αναλογικά» μέτρα για τους ανηλίκους χωρίς να ορίζει ενιαίο όριο ηλικίας (DSA). Μένει λοιπόν ανοιχτό πώς θα επιβληθεί ένας καθαρά ελληνικός κανόνας σε πλατφόρμα με έδρα σε άλλο κράτος μέλος, κάτι που το σχέδιο δεν εξηγεί.

Τι έδειξε η Αυστραλία

Η Αυστραλία, που έβαλε όριο στα 16 έτη, δίνει μικτή εικόνα. Τρεις μήνες μετά την έναρξη του μέτρου, το ποσοστό των παιδιών με λογαριασμό σε καλυπτόμενη πλατφόρμα έπεσε από περίπου 52% σε 42% στο ίδιο δείγμα, όμως η πραγματική χρήση, με ή χωρίς λογαριασμό, μειώθηκε πολύ λιγότερο (Stanford Social Media Lab). Σε ξεχωριστή μελέτη, η καθημερινή χρήση στους 14χρονους και 15χρονους έπεσε από 78% σε 69%. Σχεδόν επτά στους δέκα συνέχιζαν δηλαδή να μπαίνουν κάθε μέρα, και οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να αποδώσουν με βεβαιότητα ούτε αυτή την πτώση στον νόμο (μελέτη, BMJ).

Η Αυστραλία έδειξε ότι ένα όριο μπορεί να κλείσει λογαριασμούς χωρίς να σβήσει οθόνες. Η Ελλάδα ψήφισε το δικό της μόνο με τις ψήφους της ΝΔ, ενώ το εργαλείο που θα το εφαρμόσει δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί.