Υεμένη: η Ταΐζ είναι μέτωπο και καταφύγιο των εκτοπισμένων

Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) καταγράφει 201.217 εκτοπισμένους στην Υεμένη από τις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν ξανάναψαν οι μάχες. Πάνω από τους μισούς σταμάτησαν στην Ταΐζ, την επαρχία όπου οι συγκρούσεις συνεχίζονται (ΔΟΜ μέσω Mirage News, Reuters μέσω Al-Monitor). Η πρώτη ανάγκη που δηλώνουν οι οικογένειες είναι μια στέγη. Το ανθρωπιστικό σχέδιο που θα την πλήρωνε έχει λάβει ελάχιστα από τα χρήματα που ζήτησε.

Η Ταΐζ βρίσκεται στη νοτιοδυτική Υεμένη και απλώνεται ως την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, όπου είναι η Μόχα. Ήδη από τον Σεπτέμβριο ο επικεφαλής του ΔΟΜ στη χώρα περιέγραφε πολλές μετακινήσεις μέσα στην ίδια την επαρχία, μαζί με φυγή προς τη γειτονική Λαχτζ και το Άντεν (ΟΗΕ). Η Ταΐζ είναι λοιπόν ταυτόχρονα μέτωπο και καταφύγιο. Πολλοί απομακρύνονται από τις μάχες χωρίς να βγουν από την επαρχία όπου αυτές γίνονται.

Τι μετρά ο αριθμός

Η καταγραφή δεν δείχνει από πού έφυγαν οι άνθρωποι, αλλά πού έφτασαν: ο ΔΟΜ κατανέμει τους εκτοπισμένους ανά επαρχία υποδοχής. Το σύστημα παρακολούθησης μετακινήσεων του οργανισμού (DTM) μετρά μετακινήσεις μέσα σε ορισμένη περίοδο. Κρατά επίσης χωριστά τον αριθμό κάθε περιόδου από το σωρευτικό σύνολο (DTM). Ο αριθμός λοιπόν δεν είναι απογραφή όσων χρειάζονται σήμερα στέγη. Ούτε έχει δημοσιοποιηθεί πανεθνική καταμέτρηση των διαθέσιμων θέσεων φιλοξενίας.

Η άνοδος ήταν απότομη. Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι εκτοπισμένοι ήταν περίπου 76.000 (Reuters μέσω Al-Monitor). Τα δελτία έχουν διαφορετικές ημερομηνίες αποκοπής, οπότε κάθε διαφορά δεν σημαίνει απαραίτητα νέες φυγές. Ο ρυθμός πάντως δεν έπεσε. Την εβδομάδα έως τις 3 Οκτωβρίου καταγράφηκαν σχεδόν 22.000 μετακινήσεις, και μόνο την επόμενη μέρα άλλες περίπου 6.500 (UN News).

Η χώρα είναι χωρισμένη στα δύο. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση. Από την άλλη, οι Χούθι, η ένοπλη οργάνωση που ελέγχει μεγάλο τμήμα της βόρειας Υεμένης. Στις 4 Οκτωβρίου ο Ρασάντ αλ Αλίμι, επικεφαλής του Προεδρικού Συμβουλίου Ηγεσίας της κυβέρνησης, ανέλαβε δημόσια την απόφαση για επιχείρηση ανάκτησης εδαφών και ζήτησε να προστατευθούν οι άμαχοι (Xinhua).

Η χρονική σύμπτωση δεν αποδεικνύει ότι η αντεπίθεση προκάλεσε κάθε φυγή. Δείχνει όμως τι διακυβεύεται. Η ακτή γύρω από τη Μόχα δίνει πρόσβαση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το στενό ανάμεσα στην Υεμένη και το Τζιμπουτί που αποτελεί την είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Η κυβέρνηση λέει ότι ανακατέλαβε τη Μόχα και οι Χούθι το αρνούνται. Στρατιωτικές πηγές που επικαλείται το Reuters τοποθετούσαν τις κυβερνητικές δυνάμεις στα περίχωρα της πόλης (Internazionale). Ανεξάρτητη επιβεβαίωση δεν υπάρχει.

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν διαδρομές. Η 31χρονη Σαμάχ έφυγε από τη Μόχα τη νύχτα της 9ης Σεπτεμβρίου και νοίκιασε ένα δωμάτιο στα περίχωρα του Άντεν, χωρίς να λάβει καμία βοήθεια. Ήταν η δεύτερη φορά που ξεριζωνόταν, μετά το 2014 (Le Monde). Μια άλλη οικογένεια από την ίδια πόλη κατέληξε σε καταυλισμό δυτικά του Άντεν.

Γιατί οι χώροι δεν αντέχουν

Ο ΔΟΜ ρώτησε τα νοικοκυριά τι χρειάζονται πρώτα. Το 35% απάντησε καταφύγιο, πριν από την τροφή και τα χρήματα. Την ίδια ώρα, το ανθρωπιστικό σχέδιο της χώρας είναι χρηματοδοτημένο μόλις κατά περίπου 20%, δηλαδή έχει λάβει περίπου το ένα πέμπτο από όσα ζήτησε (ΔΟΜ μέσω Mirage News).

Η πίεση φαίνεται στους ίδιους τους καταυλισμούς. Σε τέσσερις χώρους φιλοξενίας του Άντεν και της Λαχτζ, ο πληθυσμός ορισμένων διπλασιάστηκε με το τελευταίο κύμα (Asharq Al-Awsat). Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα έφτασε σε πάνω από 70.000 ανθρώπους στην Ταΐζ και τη Λαχτζ. Υπολογίζει όμως πέντε φορές περισσότερους, περίπου 350.000, σε περιοχές της Ταΐζ και της Χοντάιντα όπου ούτε το ίδιο ούτε οι εταίροι του μπορούν να φτάσουν (WFP).

Η διέξοδος προς το εξωτερικό είναι στενή. Σε περίπου τρεις εβδομάδες, πάνω από 3.700 άνθρωποι πέρασαν με μικρά σκάφη από την Υεμένη στο Τζιμπουτί (ΟΗΕ Γενεύη). Πρόκειται για ροή χωριστή από όσους εκτοπίστηκαν μέσα στη χώρα. Ο καταυλισμός Μαρκάζι στο Τζιμπουτί σχεδιάστηκε για 5.000 ανθρώπους. Ήδη στις 18 Σεπτεμβρίου φιλοξενούσε πάνω από 2.700 Υεμενίτες και 1.500 Ερυθραίους (UNHCR).

Οι οικογένειες που έφτασαν στην Ταΐζ, στη Λαχτζ ή σε ένα νοικιασμένο δωμάτιο έξω από το Άντεν δεν ζητούν πρώτα τροφή ούτε χρήματα. Ζητούν ένα μέρος όπου θα μπορούν να μείνουν χωρίς να ετοιμάζουν την επόμενη φυγή. Αυτό το μέρος σήμερα δεν το εγγυάται ούτε ο προϋπολογισμός της βοήθειας ούτε η γραμμή του μετώπου.