Ο Τραμπ λέει ότι σταματά τη βοήθεια στο Ισραήλ

Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε στις 3 Νοεμβρίου, μιλώντας τηλεφωνικά στο Fox & Friends, ότι συμφώνησε με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να σταματήσει ως το τέλος του 2026 η ετήσια αμερικανική χρηματοδότηση περίπου 4 δισ. δολαρίων προς το Ισραήλ (Fox News, AP). Ούτε ο Λευκός Οίκος ούτε το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο, ενώ το μνημόνιο βοήθειας των δύο χωρών ισχύει ως το 2028 (Reuters). Η δήλωση δεν κόβει μόνη της κανένα κονδύλι· τα χρήματα κάθε χρονιάς τα ψηφίζει το Κογκρέσο (Υπηρεσία Έρευνας του Κογκρέσου).

Τον Ιανουάριο, σε συνέντευξη στον Economist, ο Νετανιάχου είχε μιλήσει για σταδιακή μείωση της στρατιωτικής βοήθειας σε ορίζοντα δεκαετίας, με τελικό στόχο το μηδέν, προσθέτοντας ότι εκτιμά την αμερικανική στήριξη (Ynet). Ο Τραμπ μιλά τώρα για δύο μήνες. Είπε ότι η συμφωνία έγινε «πριν από μήνες», ότι το Ισραήλ μπορεί να αγοράζει όσα αμερικανικά όπλα θέλει και ότι οι ΗΠΑ θα το βοηθήσουν «αν χρειαστεί» (Fox News).

Στην Ιερουσαλήμ η ανακοίνωση βρήκε τους αρμόδιους απροετοίμαστους. Ανώνυμοι ανώτεροι οικονομικοί αξιωματούχοι είπαν στην Israel Hayom ότι αιφνιδιάστηκαν και ότι γνώριζαν μόνο περιορισμένες, προκαταρκτικές συζητήσεις για μετάβαση από την άμεση χρηματοδότηση σε κοινή ανάπτυξη και παραγωγή όπλων, χωρίς σχέδιο εφαρμόσιμο στον χρόνο που όρισε ο Τραμπ (Israel Hayom). Δεν είναι επίσημη διάψευση. Η απλούστερη ανάγνωση είναι ότι αυτό που ο Τραμπ ονομάζει συμφωνία, η ισραηλινή διοίκηση το γνώριζε ακόμη ως συζήτηση.

Ο Τραμπ έκανε την ανακοίνωση την ημέρα των ενδιάμεσων εκλογών και τη δικαιολόγησε και με το πολιτικό κόστος που, όπως είπε, πληρώνουν οι Ρεπουμπλικανοί (Reuters). Ως παράδειγμα έφερε τον Abdul El-Sayed, υποψήφιο των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στο Μίσιγκαν, που αντιτίθεται στην άνευ όρων στρατιωτική βοήθεια. Γιατί να δέχονται επιθέσεις οι Ρεπουμπλικανοί, ρώτησε, όταν το Ισραήλ μπορεί να αγοράζει μόνο του τα όπλα του (CNN).

Η δυσαρέσκεια μετριέται, αλλά δεν είναι κομματικά ενιαία. Σε έρευνα του Chicago Council με την Ipsos τον Ιούλιο, το 56% των Αμερικανών επέλεξε μείωση ή διακοπή της βοήθειας, ενώ το 68% των Ρεπουμπλικανών προτίμησε διατήρηση ή αύξηση (Chicago Council). Ο Τραμπ, δηλαδή, αφαιρεί ένα επιχείρημα από τους αντιπάλους του περισσότερο απ' ό,τι ικανοποιεί ένα αίτημα της δικής του βάσης.

Τι κρύβεται πίσω από τα «4 δισ.»

Το μνημόνιο που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 2016 προβλέπει για τα αμερικανικά οικονομικά έτη 2019-2028 δύο ετήσιες γραμμές: 3,3 δισ. δολάρια για αγορές αμερικανικών όπλων και 500 εκατ. για κοινή αντιπυραυλική άμυνα, μαζί 3,8 δισ., που ο Τραμπ στρογγύλεψε σε 4 (μνημόνιο ΗΠΑ-Ισραήλ). Η πρώτη γραμμή λέγεται Foreign Military Financing (FMF, ξένη στρατιωτική χρηματοδότηση): είναι επιχορήγηση, όχι δάνειο ούτε ελεύθερο έσοδο του ισραηλινού Δημοσίου. Η δεύτερη πηγαίνει στην κοινή ανάπτυξη και παραγωγή αναχαιτιστικών συστημάτων όπως το Iron Dome, το David's Sling και το Arrow, που εντοπίζουν εισερχόμενες ρουκέτες και πυραύλους και τους καταστρέφουν στον αέρα. Τα δύο σκέλη περνούν από διαφορετικούς νόμους: το FMF από τις πιστώσεις εξωτερικής βοήθειας, το αντιπυραυλικό από τον αμυντικό προϋπολογισμό (Υπηρεσία Έρευνας του Κογκρέσου).

Όταν ο παρουσιαστής Μπράιαν Κιλμιντέι ζήτησε να διευκρινίσει τι περιλαμβάνουν τα 4 δισ., ο Τραμπ μίλησε για όπλα, στρατιωτική βοήθεια και μετρητά, χωρίς να κατονομάσει κονδύλι (AP). Δεν είναι λοιπόν γνωστό αν κόβεται η επιχορήγηση, η αντιπυραυλική συνεργασία ή και τα δύο. Και το «μπορεί να αγοράζει όπλα» περιγράφει πωλήσεις, όχι βοήθεια: το Ισραήλ θα συνέχιζε να ψωνίζει στις ΗΠΑ, αλλά θα πλήρωνε μόνο του.

Ο λογαριασμός αυτός είναι σήμερα σχεδόν εξ ολοκλήρου αμερικανικός. Σχεδόν 13 δισ. δολάρια, το 90,5% των αμερικανικών μεταβιβάσεων όπλων προς το Ισραήλ στα οικονομικά έτη 2020-2024, πληρώθηκαν με FMF, δηλαδή με χρήματα του Αμερικανού φορολογούμενου που κατέληξαν σε αμερικανικές αμυντικές εταιρείες (Reason). Η διακοπή δεν θα έκλεινε απαραίτητα αυτή τη ροή όπλων· θα άλλαζε το ποιος την πληρώνει.

Ο χρόνος είναι στενός. Το αμερικανικό οικονομικό έτος αρχίζει την 1η Οκτωβρίου, άρα το 2027 τρέχει ήδη χωρίς ετήσιο νόμο: ισχύει προσωρινή χρηματοδότηση, κατά βάση στα επίπεδα του 2026, ως τις 11 Δεκεμβρίου (Υπηρεσία Έρευνας του Κογκρέσου). Ο πρόεδρος μπορεί να ζητήσει μικρότερες πιστώσεις· τις ψηφίζουν όμως η Βουλή και η Γερουσία.

Αν η βοήθεια προς το Ισραήλ σταματήσει πριν από τη λήξη του μνημονίου, η απόφαση θα γραφτεί στον νόμο πιστώσεων που πρέπει να ψηφιστεί μετά τις 11 Δεκεμβρίου, όχι στο στούντιο του Fox.