Το F‑35 ακρίβυνε· ο ελληνικός λογαριασμός δεν φουσκώνει αυτόματα

Το F‑35, το αμερικανικό μαχητικό πέμπτης γενιάς που η Ελλάδα έχει παραγγείλει (και που η Αθήνα κρατά κλειστό για την Τουρκία όσο η Άγκυρα διατηρεί τους ρωσικούς πυραύλους S‑400, To Brief), έγινε ακριβότερο. Η μέση τιμή «flyaway» του βασικού μοντέλου F‑35A ανέβηκε στα 92 εκατ. δολάρια στις νεότερες αμερικανικές παρτίδες παραγωγής, από 82,5 εκατ. στις προηγούμενες, αύξηση 11,5% (Breaking Defense, Air & Space Forces). Η Ελλάδα αγοράζει 20 τέτοια αεροσκάφη, με δικαίωμα για άλλα 20. Σημαίνει η αύξηση αυτόματα και ακριβότερο ελληνικό λογαριασμό;

Πρώτα, τι ακριβώς έγινε. Στις 3–4 Σεπτεμβρίου δύο εξειδικευμένα αμυντικά μέσα δημοσίευσαν τις νέες τιμές, τις οποίες επιβεβαίωσε εκπρόσωπος του κοινού γραφείου του προγράμματος (JPO). Δεν πρόκειται για νέα παραγγελία ούτε για ελληνική αναθεώρηση. Η σύμβαση των παρτίδων 18 και 19 είχε κλείσει από τις 29 Σεπτεμβρίου 2025, με μια τροποποίηση 12,53 δισ. δολαρίων (DoD), μέσα σε συνολική συμφωνία περίπου 24,3 δισ. για έως 296 αεροσκάφη (f35.com). Κι εδώ κρύβεται η πρώτη λεπτομέρεια που μετράει για την Ελλάδα: η τιμή κλειδώνει ανά παρτίδα παραγωγής, οπότε όποια χώρα παραλάβει αεροσκάφη από ακριβότερη παρτίδα πληρώνει περισσότερα.

Η δεύτερη λεπτομέρεια είναι πιο κρίσιμη, και κρύβεται στη λέξη «flyaway». Είναι η τιμή του αεροσκάφους έτοιμου να πετάξει, τίποτα παραπάνω. Περιλαμβάνει τον βασικό εγκατεστημένο εξοπλισμό και, όπως διευκρίνισε το JPO, ακόμη και κρατικά προμηθευόμενα κομμάτια εκτός του συμβολαίου της Lockheed, όπως τον κινητήρα και το ραντάρ (Air & Space Forces). Δεν περιλαμβάνει όμως όπλα, προσομοιωτές, εκπαίδευση, υποδομές, ανταλλακτικά ούτε τη μακροχρόνια συντήρηση. Είναι, δηλαδή, ο αριθμός που μπαίνει στους τίτλους, όχι το πακέτο που αγοράζει μια χώρα.

Ο ελληνικός λογαριασμός έχει πολλά κουτιά

Και εδώ αρχίζει η σύγχυση, γιατί τα δημόσια ποσά για την Ελλάδα ανήκουν σε εντελώς διαφορετικά κουτιά. Τα 8,6 δισ. δολάρια που κυκλοφορούν είναι οροφή, όχι τιμολόγιο. Είναι η εκτίμηση της αμερικανικής υπηρεσίας αμυντικής συνεργασίας (DSCA) για το μέγιστο πιθανό σενάριο έως 40 αεροσκαφών, όταν ενημέρωσε το Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 2024 (DSCA). Στο σύστημα FMS, άλλωστε, η Ελλάδα αγοράζει μέσω της αμερικανικής κυβέρνησης και όχι σαν εμπορικός πελάτης της Lockheed. Η δεσμευτική διακρατική συμφωνία (LOA) αφορά 20 αεροσκάφη συν δικαίωμα για άλλα 20, με το αρχικό πακέτο να αναφέρεται γύρω στα 3,47–3,5 δισ. ευρώ, μαζί με δύο εφεδρικούς κινητήρες, τέσσερις προσομοιωτές, εκπαίδευση και τέσσερα χρόνια αρχικής υποστήριξης (The Aviationist).

Δίπλα σε αυτό στοιβάζονται χωριστά κουτιά. Τον Μάρτιο του 2026 ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας ανακοίνωσε έγκριση 290 εκατ. ευρώ για τις υποδομές των F‑35 στην Ανδραβίδα (newsit), έργο που ήδη διεκδικούν τέσσερις μεγάλοι κατασκευαστικοί όμιλοι (Ημερησία). Τα όπλα θα αγοραστούν ξεχωριστά, ενώ το κόστος λειτουργίας μετά την πρώτη τετραετία υποστήριξης δεν έχει καν τιμολογηθεί δημόσια. Μη τιμολογημένο κόστος δεν σημαίνει μηδενικό κόστος.

Γιατί όμως ακριβαίνει ένα αεροπλάνο που παράγεται μαζικά; Το JPO αποδίδει την αύξηση σε πληθωρισμό, ακριβότερες πρώτες ύλες και προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, μαζί με τις αναβαθμίσεις της νέας γενιάς αεροσκαφών (Breaking Defense). Υποστηρίζει μάλιστα ότι η αύξηση κινήθηκε κάτω από τον πληθωρισμό. Τα στοιχεία του ελεγκτικού συνεδρίου των ΗΠΑ (GAO) δείχνουν όμως ότι το βάρος απλώς μετατοπίστηκε: η προβλεπόμενη δαπάνη υποστήριξης για όλη τη ζωή του στόλου ανέβηκε από περίπου 1,1 σε τουλάχιστον 1,58 τρισ. δολάρια από το 2018 (GAO). Το ακριβό κομμάτι, δηλαδή, δεν είναι πια τόσο η τιμή αγοράς όσο η συντήρηση των επόμενων δεκαετιών.

Θα ήταν εύκολο, λοιπόν, να πολλαπλασιάσει κανείς τα 9,5 εκατ. της διαφοράς επί 20 αεροσκάφη και να βγάλει 190 εκατ. δολάρια παραπάνω για την Ελλάδα. Ο πολλαπλασιασμός δεν στέκει. Δεν υπάρχει δημόσια αντιστοίχιση των ελληνικών αεροσκαφών σε συγκεκριμένη παρτίδα, ούτε δημοσιευμένη τροποποίηση της ελληνικής LOA που να ανεβάζει το ποσό λόγω των νέων τιμών. Η τροποποίηση των 12,53 δισ. αφορά τη σχέση του αμερικανικού Δημοσίου με τη Lockheed, όχι τον ελληνικό φάκελο. Η τιμή μονάδας ανέβηκε πραγματικά και θα πιέζει κάθε μελλοντική παραγγελία. Αλλά μέχρι να δημοσιοποιηθεί το τιμολογιακό παράρτημα της ελληνικής συμφωνίας, ο επιπλέον λογαριασμός των 190 εκατ. είναι υπόθεση, όχι νούμερο.