Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός: 17 χώρες υπερασπίζονται αγρότες και περιφέρειες

Οι ενισχύσεις που φτάνουν στους Έλληνες αγρότες και τα κονδύλια που χρηματοδοτούν έργα στις περιφέρειες θα κριθούν στη διαπραγμάτευση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ (2028-2034). Στις 2 Οκτωβρίου, 17 κυβερνήσεις, ανάμεσά τους η ελληνική, ζήτησαν με κοινή επιστολή να μη μειωθούν αυτοί οι πόροι (POLITICO). Απαντούν σε έξι πλουσιότερες χώρες που θέλουν να κόψουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια από το σύνολο.

Τι κρέμεται για την Ελλάδα

Ο μεγαλύτερος ελληνικός λογαριασμός είναι η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), το ευρωπαϊκό σύστημα επιδοτήσεων και αγροτικής ανάπτυξης. Για την τρέχουσα περίοδο 2023-2027, το ελληνικό σχέδιο προγραμματίζει περίπου 13,5 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών πόρων, δηλαδή γύρω στα 2,7 δισ. τον χρόνο. Τα δύο τρίτα του ποσού πηγαίνουν σε άμεσες ενισχύσεις στις εκμεταλλεύσεις (Agrotypos, Επιτροπή). Τα ποσά αυτά είναι προγραμματισμένα και δεν έχουν όλα καταβληθεί. Η ίδια η Κομισιόν καταγράφει πώς μοιράζονται τέτοια χρήματα: σε όλη την ΕΕ, στην περίοδο που αξιολόγησε, το 20% των δικαιούχων πήρε το 80% των πληρωμών (Επιτροπή).

Για τη νέα περίοδο η Κομισιόν προτείνει να ενωθούν σε ένα ταμείο η ΚΑΠ, η Συνοχή (τα κονδύλια για έργα και επενδύσεις στις φτωχότερες περιφέρειες) και άλλες πολιτικές. Το ταμείο θα μοιραστεί μέσω εθνικών σχεδίων. Φτάνει τα 771,3 δισ. ευρώ σε τιμές 2025, δηλαδή αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός των επόμενων ετών, και αντιστοιχεί σε πάνω από τέσσερα στα δέκα ευρώ ολόκληρου του προϋπολογισμού (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, EPRS).

Το ελληνικό διακύβευμα κρίνεται εδώ. Οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της Ένωσης έχουν ένα δεσμευμένο ελάχιστο ποσό, αλλά για τα υπόλοιπα χρήματα του εθνικού σχεδίου αποφασίζει η κάθε κυβέρνηση (Bruegel). Άρα το ποια ελληνική περιφέρεια θα πάρει τι θα αποφασιστεί σε μεγάλο βαθμό στην Αθήνα. Επίσημος πίνακας ελληνικής κατανομής δεν έχει δημοσιευτεί, οπότε κανείς δεν μπορεί σήμερα να υπολογίσει με αξιοπιστία κέρδος ή απώλεια.

Η επιστολή των 17 απευθύνεται στον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχαλ Μάρτιν, επειδή η Ιρλανδία προεδρεύει στο Συμβούλιο της ΕΕ. Την πρωτοβουλία την πήραν, σύμφωνα με το ANSA, η Τζόρτζια Μελόνι και ο Ρουμάνος πρόεδρος Νικουσόρ Νταν. Το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Από τα αποσπάσματα προκύπτει ότι οι 17 ζητούν να διατηρηθεί η «συνολική χρηματοδότηση» Συνοχής και ΚΑΠ (Il Sole 24 Ore). Υποστηρίζουν ότι οι δύο πολιτικές ήδη συρρικνώνονται στην πρόταση της Κομισιόν μόλις αφαιρεθεί ο πληθωρισμός: τα ευρώ αυξάνονται, αυτά που αγοράζουν όμως λιγοστεύουν. Ζητούν επίσης να χρηματοδοτηθούν η άμυνα και η ανταγωνιστικότητα χωρίς νέες περικοπές σε αγρότες και περιφέρειες.

Πώς θα βρεθούν τα χρήματα; Σε παλαιότερη κοινή δήλωση, οι «Φίλοι της Συνοχής» δήλωσαν ανοιχτοί σε νέους ευρωπαϊκούς πόρους και σε σταδιακότερη αποπληρωμή του κοινού χρέους του Ταμείου Ανάκαμψης (Δήλωση Φίλων της Συνοχής). Η δήλωση εκείνη δεν κατονομάζει φόρους ούτε συντελεστές. Η σταδιακότερη αποπληρωμή δεν μειώνει το χρέος. Απλώς μεταφέρει τον λογαριασμό στους επόμενους προϋπολογισμούς.

Απέναντί τους, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία, η Ολλανδία, η Φινλανδία και η Σουηδία ζήτησαν στις 27 Αυγούστου μείωση «αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων». Θέλουν περικοπές σε όλες τις κατηγορίες δαπανών, μεταφορά πόρων στην άμυνα και την ανταγωνιστικότητα, και κανέναν νέο κοινό δανεισμό (Δήλωση των έξι). Στη νέα τους επιστολή, στις 28 Σεπτεμβρίου (To Brief), επικαλέστηκαν ονομαστική αύξηση περίπου 60% και υποστήριξαν ότι πληρώνουν σχεδόν το 40% των εθνικών εισφορών (Euronews). Και οι δύο αριθμοί χρειάζονται προσοχή. Το 60% είναι ονομαστικό και δεν αφαιρεί τον πληθωρισμό, ενώ το 40% αφορά ακαθάριστες εισφορές, πριν από ό,τι επιστρέφει η ΕΕ σε αυτές τις χώρες.

Συνολικά η διαπραγμάτευση αφορά περίπου 1,98 τρισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, ή 1,76 τρισ. σε σταθερές τιμές 2025. Από αυτά, περίπου 149 δισ. πηγαίνουν στην εξυπηρέτηση του κοινού χρέους, σχεδόν ένα στα δώδεκα ευρώ (EPRS). Αυτά τα χρήματα δεν θα πάνε σε κανένα χωράφι και σε κανένα έργο. Η Κομισιόν έχει προτείνει πέντε νέες πηγές εσόδων, από τον άνθρακα ως τον καπνό και τις μεγάλες επιχειρήσεις, με εκτιμώμενη απόδοση περίπου 44 δισ. τον χρόνο. Προς το παρόν παραμένουν προτάσεις (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Ποιος αποφασίζει

Η Ιρλανδική Προεδρία ετοιμάζει το επόμενο διαπραγματευτικό κείμενο με αριθμούς, ενόψει της συνόδου των ηγετών στις 15-16 Οκτωβρίου (POLITICO). Είναι βήμα στη διαπραγμάτευση και όχι απόφαση. Για να εγκριθεί το τελικό πλαίσιο χρειάζεται ομοφωνία των 27 στο Συμβούλιο και συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Άρθρο 312 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ). Κάθε νέος ευρωπαϊκός πόρος χρειάζεται επιπλέον να εγκριθεί από κάθε κράτος σύμφωνα με τις συνταγματικές του διαδικασίες (Άρθρο 311).

Σε αυτόν τον προϋπολογισμό δεν μετράει πόσες χώρες υπογράφουν μια επιστολή. Οι 17 δεν μπορούν να επιβάλουν τη διατήρηση των κονδυλίων και οι έξι δεν μπορούν να επιβάλουν τις περικοπές, γιατί καθεμία από τις 27 πρωτεύουσες μπορεί να πει όχι. Γι' αυτό ο Έλληνας αγρότης δεν θα μάθει τι θα πάρει μετά το 2028 πριν συμφωνήσει και η τελευταία από αυτές.