Μετά τη συμφωνία-πλαίσιο, το Ισραήλ χτυπά ξανά τον νότιο Λίβανο

Η συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφηκε στην Ουάσινγκτον την Παρασκευή 26 Ιουνίου παρουσιάστηκε ως «ιστορική» διέξοδος για Ισραήλ και Λίβανο. Μέσα στο πρώτο 24ωρο, όμως, ισραηλινά πλήγματα στη Ναμπατίγια άφησαν έναν νεκρό και δύο τραυματίες, ενώ παράλληλα στη Γάζα οι επιδρομές συνεχίστηκαν. Το κλειδί για να καταλάβει κανείς γιατί η εκεχειρία «έσπασε» τόσο γρήγορα δεν είναι η κακή πίστη της μιας ή της άλλης πλευράς. Είναι ότι το ίδιο το κείμενο επιτρέπει στο Ισραήλ να συνεχίσει να χτυπά, εφόσον το ονομάσει «άμυνα».

Γιατί η συμφωνία δεν ήταν εκεχειρία

Η συμφωνία-πλαίσιο της 26ης Ιουνίου δεν είναι κλασική, αμοιβαία παύση πυρός. Προβλέπει σταδιακή και υπό όρους ισραηλινή αναδίπλωση, ρόλο στον λιβανικό στρατό και διάλυση των ένοπλων υποδομών της Χεζμπολάχ, αλλά διατηρεί ρητά το «εγγενές δικαίωμα άμυνας» των δύο κρατών (Times of Israel, Le Monde).

Αυτή είναι η «ρήτρα ενεργού άμυνας», και η μηχανική της είναι απλή. Το Ισραήλ δεν παραιτείται από το δικαίωμα να πλήξει αν θεωρήσει ότι υπάρχει επικείμενη απειλή, επανεξοπλισμός ή ύποπτη υποδομή. Ένα παράρτημα, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή, του διασφαλίζει «ελευθερία δράσης» μέσα στη λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας» απέναντι σε «αναδυόμενες και άμεσες απειλές» (Times of Israel). Το πρόβλημα είναι ποιος αποφασίζει. Χωρίς ανεξάρτητο μηχανισμό επαλήθευσης, η μία πλευρά ορίζει μόνη της τι είναι «απειλή», ποια σήραγγα δικαιολογεί βόμβα και πότε υπάρχει επανεξοπλισμός. Έτσι η εκεχειρία δεν λειτουργεί ως αμοιβαία παύση πυρός, αλλά ως καθεστώς ένοπλης επιτήρησης υπό ισραηλινή ερμηνεία. Το αποτέλεσμα, όπως το συνόψισε γαλλικό ινστιτούτο που μελέτησε το κείμενο, είναι μια εξ ορισμού ασύμμετρη ανακωχή (IRIS).

Τι λέει το πεδίο

Η θεωρία δοκιμάστηκε αμέσως. Στις 27 Ιουνίου, λιβανικές κρατικές πηγές κατέγραψαν πλήγματα κοντά στη Markaba και στη Nabatieh al-Fawqa, και το υπουργείο Υγείας ανέφερε έναν νεκρό και δύο τραυματίες (Al Jazeera, BBC). Ο ισραηλινός στρατός δεν αμφισβήτησε ότι χτύπησε, αλλά περιέγραψε τα πλήγματα ως χτυπήματα κατά προσώπων που «συνιστούσαν απειλή» για στρατιώτες του, όχι ως παραβίαση της συμφωνίας (The National). Τις επόμενες ημέρες οι επιχειρήσεις συνεχίστηκαν: στις 29 Ιουνίου το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε υπόγειες υποδομές, διατηρώντας «επιχειρησιακή ελευθερία δράσης» στη ζώνη (RTE).

Πίσω από τα πλήγματα υπάρχει ένα συγκεκριμένο ισραηλινό σκεπτικό. Μια εκεχειρία που δεν αφοπλίζει τη Χεζμπολάχ θεωρείται στην Ιερουσαλήμ απλώς χρόνος ανασύνταξης του αντιπάλου. Με αυτή τη λογική, ο υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατζ δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει ισραηλινή αποχώρηση αν δεν αφοπλιστεί η οργάνωση και δεν διασφαλιστεί η ασφάλεια των κατοίκων του βόρειου Ισραήλ (Jerusalem Post, The Guardian).

Η επίσημη αφήγηση δίνει και υλικό σχήμα στην απειλή. Σύμφωνα με ισραηλινό ισχυρισμό που μετέδωσαν διεθνή μέσα, μία από τις σήραγγες που χτυπήθηκαν ξεπερνούσε τα 200 μέτρα μήκος και τα 25 μέτρα βάθος, με όπλα και θέσεις εκτόξευσης (Gulf News). Πρόκειται για ισραηλινό ισχυρισμό, όχι ανεξάρτητα επαληθευμένο γεγονός. Η πίεση που δέχεται ο Νετανιάχου, μάλιστα, έρχεται και από τα δεξιά: ο Ίταμαρ Μπεν-Γκβιρ χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορικό λάθος» επειδή, λέει, δίνει στη Χεζμπολάχ «αέρα να ανασάνει» (Jerusalem Post).

Το αντεπιχείρημα είναι ότι αυτή ακριβώς η ευελιξία αδειάζει την εκεχειρία. Αν το Ισραήλ κρατά για τον εαυτό του το δικαίωμα να ορίζει πότε υπάρχει «απειλή», η ανακωχή μετατρέπεται σε πόλεμο χαμηλότερης έντασης με διπλωματικό περίβλημα. Όπως σημείωσε το αμερικανικό δίκτυο NBC, τόσο στη Γάζα όσο και στον Λίβανο η ερμηνεία της απειλής παραμένει «πολύ ευέλικτη», ενώ στο πεδίο οι εκεχειρίες μένουν περισσότερο θεωρητικές παρά πραγματικές (NBC News).

Στο εσωτερικό του Λιβάνου η συμφωνία ανοίγει το πιο επικίνδυνο ερώτημα. Καλεί τον λιβανικό στρατό να γίνει ο μόνος ένοπλος εγγυητής στον νότο, δηλαδή να περιορίσει μια οργάνωση που είναι ταυτόχρονα στρατός, κόμμα και κοινωνικό δίκτυο μεγάλου μέρους της σιιτικής κοινότητας (The Public Source). Ο πρόεδρος της Βουλής Ναμπίχ Μπερί αποκάλεσε το κείμενο «υβριδικό» και «παγιδευμένο», δεχόμενος αποχώρηση της Χεζμπολάχ νότια του ποταμού Λιτάνι, του ορίου που έθεσε το Ψήφισμα 1701 του ΟΗΕ το 2006, μόνο παράλληλα με πλήρη ισραηλινή αποχώρηση (DW Arabic).

Για την Αθήνα, οι συνέπειες παραμένουν διπλωματικές. Η ελληνική γραμμή, σταθερή από τον Ιούνιο, στηρίζει τις άμεσες συνομιλίες Ισραήλ-Λιβάνου για συνολική κατάπαυση πυρός και επιμένει στην εφαρμογή του ειρηνευτικού σχεδίου του ΟΗΕ για τη Γάζα (MFA). Ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας και χώρα που στηρίζει το διεθνές δίκαιο στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα έχει συμφέρον να μη γίνει κανόνας ένα μοντέλο όπου τα διασυνοριακά πλήγματα συνεχίζονται με μονομερή επίκληση ασφάλειας.

Η Χεζμπολάχ, πάντως, απορρίπτει τη συμφωνία ως «άκυρη» και διατηρεί ρητορικά «πλήρες δικαίωμα» απάντησης σε κάθε ισραηλινή προώθηση (BBC Arabic). Με τη μία πλευρά να ορίζει την απειλή και την άλλη να μην αναγνωρίζει καν το κείμενο, το ερώτημα δεν είναι πια αν θα υπάρξουν παραβιάσεις, αλλά αν το λιβανικό κράτος μπορεί να εφαρμόσει μια συμφωνία που ο ισχυρότερος ένοπλος παίκτης στο εσωτερικό του δεν αποδέχεται.