Οι τράπεζες καθάρισαν, 1,5 εκατ. Έλληνες έμειναν εκτός

Οι ελληνικές τράπεζες περνούν την καλύτερη χρονιά τους εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Ο δείκτης των «κόκκινων» δανείων στους ισολογισμούς τους έπεσε στο 3,6% το τρίτο τρίμηνο του 2025, από πάνω από 50% στα χειρότερα χρόνια της κρίσης (Bank of Greece). Το πρόβλημα όμως δεν εξαφανίστηκε. Μετακόμισε. Και μαζί του μετακόμισαν, εκτός τραπεζικού συστήματος, περίπου 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι, σχεδόν ένας στους τέσσερις ενήλικες, σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ του Reuters που πατά σε στοιχεία κυβέρνησης και εταιρειών διαχείρισης.

Για να καταλάβει κανείς πώς φτάσαμε εδώ, χρειάζεται να δει πού πήγαν τα δάνεια. Οι τράπεζες χρησιμοποίησαν τιτλοποιήσεις: πακετάρισαν προβληματικά δάνεια και τα μετέφεραν σε ειδικά οχήματα. Το πρόγραμμα «Ηρακλής» πρόσφερε κρατική εγγύηση μόνο στο ασφαλέστερο τμήμα, ώστε να μη θεωρηθεί άμεση κρατική ενίσχυση (European Commission). Έτσι, ως το 2025 είχαν φύγει από τους ισολογισμούς περίπου 57 δισ. ευρώ. Το χρέος όμως δεν εξαφανίστηκε. Πέρασε σε funds και servicers (εταιρείες που διαχειρίζονται πλέον τις οφειλές αντί για τις τράπεζες), με υπόλοιπο ίσο σχεδόν με το ένα τρίτο του ΑΕΠ (ECB).

Τι σημαίνει «εκτός τραπεζικού συστήματος»

Δεν σημαίνει, συνήθως, ότι κάποιος έχασε τον λογαριασμό του. Σημαίνει ότι έπαψε να είναι bankable: με μια παλιά, άλυτη οφειλή στο ιστορικό του, δεν μπορεί εύκολα να πάρει νέο στεγαστικό, καταναλωτικό ή επιχειρηματικό δάνειο, ούτε να αναχρηματοδοτήσει. Η ίδια η ΕΚΤ γράφει ότι, όσο το παλιό χρέος μένει ανεπίλυτο εκτός τραπεζικών ισολογισμών, νοικοκυριά και επιχειρήσεις παραμένουν «effectively shut out of bank lending» (ECB). Ο μηχανισμός είναι θεσμικός, όχι αφηρημένος: οι τράπεζες αντλούν πλέον ιστορικό πληρωμών από κεντρικό μητρώο πιστώσεων και, όπως δήλωσαν οι ίδιες στην τελευταία έρευνα δανεισμού της ΕΚΤ, οι δείκτες πιστωτικής ποιότητας έσφιξαν τα κριτήρια χορήγησης και αύξησαν τις απορρίψεις (ECB).

Εδώ το ζήτημα σταματά να είναι λογιστικό και γίνεται παραγωγικό. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι το 99,9% των ελληνικών επιχειρήσεων και καλύπτουν το 84,7% της ιδιωτικής απασχόλησης (dnews). Σε αυτόν τον ιστό, ένας μπλοκαρισμένος επαγγελματίας δεν είναι στατιστική λεπτομέρεια. Είναι κεφάλαιο κίνησης που δεν βρίσκεται, εξοπλισμός που δεν αγοράζεται, μισθοδοσία που δυσκολεύει. Το ΔΝΤ μιλά για περίπου 2,9 εκατ. δάνεια που αφορούν 2,4 εκατ. δανειολήπτες σε servicers, και συνδέει ρητά την αργή επίλυσή τους με περιορισμένη στεγαστική και ΜμΕ πίστη (IMF).

Πού κολλάει, όμως, η εκκαθάριση; Όχι σε ένα σημείο. Παίζουν ταυτόχρονα οι δικαστικές καθυστερήσεις, οι ατέλειες στους πλειστηριασμούς, η άνιση διαχείριση από servicers που στα τέλη του 2024 κρατούσαν περίπου 74,8 δισ. ευρώ, δηλαδή 31,5% του ΑΕΠ (Chambers), και η πραγματική αδυναμία μέρους των οφειλετών. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός δεν έχει παραλύσει, παρήγαγε πάνω από 58.000 ρυθμίσεις και 18 δισ. ευρώ ως τον Μάρτιο 2026 (OT). Αλλά τα συγκεντρωτικά μετρούν τις επιτυχίες, ποτέ τα αίτια αποτυχίας. Ποιος απορρίπτεται και γιατί, παραμένει ερώτημα χωρίς δημόσια δεδομένα.

Προσοχή σε ένα σημείο: το «1,5 εκατ.» και τα «~75 δισ.» δεν προκύπτουν από ενιαία επίσημη βάση, αλλά από κυβερνητικές και δευτερογενείς αναφορές, εύλογες ως τάξη μεγέθους. Το φαινόμενο, πάντως, το επιβεβαιώνουν ΕΚΤ, ΔΝΤ και ΤτΕ με τον ίδιο όρο: η Ελλάδα πέρασε από τραπεζική κρίση σε debt overhang, παλιό χρέος που κρατά τον ιδιώτη έξω από τη χρηματοδότηση ακόμη κι όταν η τράπεζα είναι πια καθαρή (IMF).

Και εδώ είναι η αντίφαση που τα success stories αποφεύγουν να πουν. Ο ισολογισμός του τραπεζικού συστήματος γιάτρεψε· ο ισολογισμός ενός τετάρτου των ενηλίκων όχι. Η ερώτηση δεν είναι πια αν οι τράπεζες άντεξαν. Είναι ποιος κρατά ακόμη το βάρος που εκείνες άφησαν κάτω.