Οι ΗΠΑ ακινητοποιούν τάνκερ με πυραύλους Hellfire

Δύο εμπορικά πλοία, δύο πύραυλοι Hellfire καρφωμένοι στις μηχανές τους, καμία επιβίβαση. Στις 30 Μαΐου η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) ακινητοποίησε το δεξαμενόπλοιο Lian Star στον Κόλπο του Ομάν, αφού αγνόησε «πάνω από 20 προειδοποιήσεις», και στις 2 Ιουνίου επανέλαβε το ίδιο στο Lexie, που κατευθυνόταν προς το ιρανικό τερματικό του Χαργκ (CENTCOM). Δεν μπήκε κανείς πάνω, δεν κατασχέθηκε τίποτα. Οι ΗΠΑ απλώς αχρήστευσαν τη μηχανή και άφησαν το πλοίο να σταματήσει (New Indian Express/AP).

Εδώ κρύβεται η αλλαγή δόγματος. Μετά τις βδομάδες των άμεσων βομβαρδισμών, ο πόλεμος πέρασε σε φάση ναυτικού στραγγαλισμού. Η Ουάσιγκτον δεν βυθίζει πια εμπορικά ούτε στέλνει πεζοναύτες να τα καταλάβουν, όπως είχε κάνει νωρίτερα. Επιβάλλει έναν de facto αποκλεισμό με χειρουργικές ακινητοποιήσεις: αρκεί να σταματήσεις το πλοίο, όχι να το καταστρέψεις. Η CENTCOM μετρά ήδη πέντε εμπορικά ακινητοποιημένα και 116 ανακατευθυνόμενα στο πλαίσιο του αποκλεισμού (Stars and Stripes).

Το Ιράν απαντά στο ίδιο επίπεδο, αλλά με τη δική του αφήγηση. Το τακτικό ναυτικό του στρατού ανακοίνωσε ότι εκτόξευσε προειδοποιητικά πυρά με πυραύλους Qadir και drones προς δύο αμερικανικά αντιτορπιλικά, τα DDG-103 και DDG-87, που υποτίθεται ότι «απομακρύνθηκαν» (anews). Η γλώσσα είναι προσεκτικά αμυντική: η Τεχεράνη παρουσιάζεται ως δύναμη που αντιδρά σε αμερικανικές «παρενοχλήσεις και αρπαγές» πλοίων, όχι ως αυτή που κλιμακώνει. Η CENTCOM είχε διαψεύσει συγγενές πρόσφατο ιρανικό claim, λέγοντας ότι τα αμερικανικά μέσα επιχειρούν ανεμπόδιστα (Iran International). Ανεξάρτητη ναυτιλιακή επιβεβαίωση για τις ιρανικές βολές δεν υπάρχει.

Από αθόρυβος μεσολαβητής σε πεδίο βολής

Το πραγματικά νέο είναι πού μετατοπίστηκε το βάρος: στον Ομάν. Επί χρόνια η Μουσκάτ ήταν ο διακριτικός δίαυλος ΗΠΑ-Ιράν, με τον ΥΠΕΞ Μπαντρ αλ-Μπουσάιντι να διευκολύνει έμμεσες συνομιλίες σε πυρηνικά και περιφερειακά κανάλια (Khaleej Times). Τώρα αναφορές του Reuters μιλούν για έκρηξη και προσωρινή αναστολή φορτώσεων στο Mina al-Fahal, τον κύριο εξαγωγικό κόμβο του σουλτανάτου με ροές περίπου 800.000-900.000 βαρέλια την ημέρα (Arab News). Η Petroleum Development Oman το διέψευσε, επιμένοντας ότι «οι λειτουργίες συνεχίζονται κανονικά» (Al-Monitor).

Επιβεβαιωμένο ή όχι, το μήνυμα είναι σαφές. Ήδη τον Μάρτιο ιρανικά drones είχαν χτυπήσει ομανικές δεξαμενές καυσίμων στα λιμάνια Salalah και Duqm. Αν πλήττεται ακόμη και ο ουδέτερος μεσολαβητής, κανένα κράτος του Κόλπου δεν μένει εκτός πεδίου. Γι' αυτό Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ μιλούν πλέον με γλώσσα κυριαρχίας και «ενότητας του Κόλπου» (Arab Times).

Πού το πληρώνει η Ελλάδα

Η αγορά δεν βλέπει ακόμη σοκ προσφοράς, τιμολογεί όμως τον κίνδυνο. Το Ορμούζ παραμένει το βασικό παγκόσμιο σημείο συμφόρησης πετρελαίου, με 20,9 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2023 (EIA). Το καινούργιο είναι ότι ο κίνδυνος δεν αφορά πια μόνο το αν κλείνει το Στενό, αλλά τα σημεία φόρτωσης στην έξοδό του. Το πρώτο οικονομικό αποτέλεσμα δεν είναι το πετρέλαιο, αλλά τα ασφάλιστρα: τα war-risk premiums έχουν εκτοξευθεί από περίπου 0,2% σε 1% της αξίας του πλοίου ανά ταξίδι, δηλαδή έως και 1 εκατομμύριο δολάρια για ένα δεξαμενόπλοιο 100 εκατ. δολαρίων (Economic Times).

Για την Ελλάδα, η έκθεση δεν είναι τυπική είσοδος στον πόλεμο, αλλά η αθόρυβη μετατροπή της σε κόμβο διευκολύνσεων. Η Σούδα παραμένει ενεργός αμερικανικός ναυτικός κόμβος, με την πρέσβη των ΗΠΑ να επισκέπτεται το αντιτορπιλικό USS Oscar Austin στις 14 Μαΐου (DVIDS). Παράλληλα, η ΕΕ εξετάζει να αναλάβει η αποστολή «Ασπίδες» κύριο ρόλο στην αποναρκοθέτηση του Ορμούζ, κάτι που θα απαιτούσε ομόφωνη απόφαση και δεν έχει εγκριθεί (Protothema/Reuters, To Brief).

Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν ο στραγγαλισμός λειτουργεί ως μοχλός διαπραγμάτευσης ή ως πρώτο σκαλί σε κάτι μεγαλύτερο. Όσο η μηχανή ενός τάνκερ μπορεί να γίνει στόχος Hellfire στα ανοιχτά του μεσολαβητή, η διαφορά ανάμεσα σε «επεισόδιο» και «αποκλεισμό» κρίνεται κάθε φορά ταξίδι με ταξίδι, στο γραφείο ενός ασφαλιστή.