Συμφωνία για δύο νέα περάσματα στη διαιρεμένη Κύπρο

Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν συμφώνησαν σήμερα στη Λευκωσία, υπό την απεσταλμένη του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν, σε δύο πράγματα. Το πρώτο είναι να ανοίξουν ταυτόχρονα δύο νέα σημεία διέλευσης για μετακινήσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές του νησιού. Το δεύτερο είναι να ξαναβρεθούν με τον Γενικό Γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες τις επόμενες εβδομάδες (ΟΗΕ). Για κανένα από τα δύο δεν ορίστηκε ημερομηνία. Ούτε κόστος ή τεχνικό σχέδιο για τα περάσματα έχει δημοσιοποιηθεί.

Το ένα πέρασμα θα ενώνει τη Λουρουτζίνα, κοντά στη Λάρνακα, με τα Λύμπια. Τα Λύμπια απέχουν λιγότερο από 400 μέτρα από το νοτιότερο άκρο του χωριού (Cyprus Mail). Είναι δύο κοινότητες σε απόσταση ενός γύρου στίβου, που τις χωρίζει μισό αιώνα η γραμμή εκεχειρίας. Το άλλο πέρασμα θα ενώνει τον Κάμπο, στους πρόποδες του Τροόδους, με το Καραβοστάσι, δυτικά της Λεύκας, στον κόλπο της Μόρφου.

Η συνάντηση συνεχίζει την προσπάθεια επανεκκίνησης που έφερε ο Γκουτέρες στο νησί με την επίσκεψή του τον Ιούλιο (To Brief). Στο τραπέζι βρίσκονταν τέσσερα περάσματα και συμφωνήθηκαν τα δύο. Το Κάμπος-Καραβοστάσι ήταν πρόταση του Χριστοδουλίδη στη θέση των Κοκκίνων. Η Μια Μηλιά και η διαδρομή Αθηένου-Πυρόι-Αγλαντζιά έμειναν εκκρεμείς (Euronews, SigmaLive).

Και τα δύο νέα περάσματα θα ανοίξουν πάνω στην Πράσινη Γραμμή. Είναι η ζώνη εκεχειρίας που επιτηρεί από το 1974 η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, μια λωρίδα περίπου 180 χλμ. που καλύπτει γύρω στο 3% του νησιού. Κάθε έργο μέσα σε αυτήν, από έναν δρόμο ως ένα φυλάκιο ελέγχου, χρειάζεται άδεια της αποστολής (UNFICYP).

Για το πότε θα λειτουργήσουν, ο Χριστοδουλίδης είπε μόνο ότι θα ανοίξουν όταν ολοκληρωθούν οι τεχνικές και διοικητικές προετοιμασίες (ΚΥΠΕ). Το ταυτόχρονο άνοιγμα δύο περασμάτων έχει ξαναγίνει: η Δερύνεια και η Λεύκα-Απλίκι λειτούργησαν μαζί στις 12 Νοεμβρίου 2018 (UNFICYP).

Η ίδια συμφωνία αναθέτει νέα δουλειά στις δικοινοτικές τεχνικές επιτροπές, μικτές ομάδες ειδικών από τις δύο κοινότητες. Πρόκειται για πολιτιστικά και περιβαλλοντικά έργα, την επανέναρξη του δικοινοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος Imagine και έναν μηχανισμό ταχείας αντίδρασης σε έκτακτες ανάγκες. Η Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς, για παράδειγμα, έχει ήδη προστατεύσει ή αποκαταστήσει πάνω από 210 μνημεία με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση (Politis).

Η πρόταση που απορρίφθηκε και το μήνυμα της Άγκυρας

Πριν από τη συνάντηση, ο Ερχιουρμάν είχε προαναγγείλει πακέτο «γεφυρωτικών» εισηγήσεων και μια νέα πρόταση που, κατά τον ίδιο, θα άλλαζε τη δυναμική (Hürriyet Daily News). Μετά τη συνάντηση ο Χριστοδουλίδης είπε ότι η νέα πρόταση δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτή. Ούτε το περιεχόμενό της ούτε ο λόγος της απόρριψης έχουν δημοσιοποιηθεί (ΚΥΠΕ).

Την ίδια μέρα, στο αεροπλάνο της επιστροφής από το Αζερμπαϊτζάν, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «δεν βλέπουμε την έλλειψη λύσης ως λύση». Είπε ότι η Τουρκία στηρίζει λύση δύο κρατών και κάλεσε τις άλλες χώρες να αναγνωρίσουν την «ΤΔΒΚ» και να αναπτύξουν διπλωματικές σχέσεις μαζί της (T24). Η «ΤΔΒΚ» ανακηρύχθηκε το 1983 στο βόρειο τμήμα του νησιού. Τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας καλούν τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν (541, 550). Τρεις μέρες νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε συναντήσει τον Ερχιουρμάν στη Λευκωσία (Anadolu). Εκεί χαρακτήρισε τη συνύπαρξη δύο κρατών «πιο ρεαλιστική λύση».

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι ομοσπονδιακές διαπραγματεύσεις απέτυχαν επανειλημμένα και ότι οι Τουρκοκύπριοι χρειάζονται ουσιαστική ισότητα και ασφάλεια. Το πλαίσιο του ΟΗΕ δίνει άλλη απάντηση: ένα κράτος με μία έδρα στον ΟΗΕ και ένα διαβατήριο. Μέσα σε αυτό, δύο ισότιμες κοινότητες μοιράζονται την εξουσία, η καθεμιά με τη δική της ζώνη (ψήφισμα 1251). Η γραμμή Ερντογάν σημαίνει δύο έδρες και δύο διαβατήρια.

Έτσι, την ίδια μέρα ο Τουρκοκύπριος ηγέτης συμφωνούσε σε μέτρα μέσα σε διαδικασία του ΟΗΕ με ομοσπονδιακό πλαίσιο, ενώ η Άγκυρα δήλωνε δημόσια ότι στόχος είναι δύο κράτη. Ανώνυμοι διπλωμάτες που επικαλείται η Politis βλέπουν περιθώριο αναθεώρησης της τουρκικής γραμμής, εφόσον βρεθεί αξιόπιστη βάση επανέναρξης. Είναι εκτίμηση που δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα (Politis).

Τι κρίνεται με τον Γκουτέρες

Στην τριμερή με τον Γενικό Γραμματέα θα συνεχιστεί η συζήτηση για τη μεθοδολογία και την ουσία του Κυπριακού. Ο Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε θετικό το σημερινό αποτέλεσμα και εξέφρασε την προσδοκία για διευρυμένη συνάντηση πριν από το τέλος του 2026, δηλαδή πριν λήξει η θητεία του Γκουτέρες (ΡΙΚ). Στο σχήμα «5+1» θα κάθονταν οι δύο ηγέτες, οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο) και ο ΟΗΕ (Τα Νέα). Μόνο τότε η Αθήνα αποκτά θεσμική θέση στο τραπέζι.

Η Ολγκίν είχε προειδοποιήσει στις 30 Οκτωβρίου ότι διευρυμένη συνάντηση δεν θα γίνει χωρίς πρόοδο στη μεθοδολογία και σε ουσιαστικά ζητήματα (Cyprus Mail). Το σημερινό ανακοινωθέν αφήνει ανοιχτά ακριβώς αυτά τα δύο.

Τη βάση της διαπραγμάτευσης πρέπει να τη βρουν ο Χριστοδουλίδης και ο Ερχιουρμάν απέναντι στον Γκουτέρες πριν εκείνος αφήσει το αξίωμα στο τέλος του χρόνου, την ώρα που η Άγκυρα δηλώνει δημόσια ότι ψάχνει άλλη.