Τα ιρανικά διόδια στα υποθαλάσσια καλώδια

Η Ουάσιγκτον είπε «όχι» στα ιρανικά διόδια, το Παρίσι είπε «όχι» στο ΝΑΤΟ, και ανάμεσα στις δύο αρνήσεις διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο εκβιασμού που δεν αφορά μόνο τάνκερ — αφορά και τα καλώδια από τα οποία περνά το διαδίκτυο μισής Ασίας. Για την Ελλάδα, που στηρίζει εμπόριο και ψηφιακές διασυνδέσεις σε ένα παρόμοιο γεωγραφικό στραγγαλισμό στην Ανατολική Μεσόγειο, το προηγούμενο που χτίζεται τώρα στον Κόλπο δεν είναι θεωρητικό.

Στις 21 Μαΐου ο Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε «απαράδεκτο» κάθε σύστημα ιρανικών διοδίων στο Στενό του Ορμούζ, λέγοντας ότι θα καθιστούσε αδύνατη οποιαδήποτε συμφωνία (The National). Την ίδια μέρα, η Γαλλία απέκλεισε δημόσια την εμπλοκή του ΝΑΤΟ, με το επιχείρημα ότι η Βορειοατλαντική Συνθήκη δεν καλύπτει τον Περσικό Κόλπο (Daily Sabah). Ο ίδιος ο SACEUR, ο στρατηγός Alexus Grynkewich, παραδέχθηκε ότι «το σκέφτεται», αλλά χωρίς πολιτική απόφαση των συμμάχων δεν υπάρχει καν σχεδιασμός (Jerusalem Post). Πίσω από το διπλωματικό μπρα ντε φερ κρύβεται μια πολύ πιο ενοχλητική εξέλιξη.

Από το τάνκερ στο fiber

Η ιρανική στρατηγική δεν μένει στα πλοία. Τον Απρίλιο, η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι εισέπραξε τις πρώτες πληρωμές διοδίων από διερχόμενα πλοία, ενώ η Κεντρική Τράπεζα άνοιξε λογαριασμούς σε ριάλ, γουάν, δολάριο και ευρώ για να τα συλλέγει — μια λεπτομέρεια που δείχνει ότι δεν πρόκειται για απειλή αλλά για μηχανισμό (Iran Update / ISW). Από τις 12 Μαΐου, μέσα συνδεδεμένα με τους Φρουρούς της Επανάστασης επέκτειναν τη λογική στα υποθαλάσσια καλώδια, μιλώντας για άδειες και «κυριαρχικά τέλη» (Iran International). Ιρανικές αναφορές έκαναν λόγο για δυνητικά έσοδα έως 15 δισ. δολαρίων από χρεώσεις σε δίκτυα όπως FALCON, GBI και Gulf-TGN (Euronews).

Γιατί αυτό μετράει: τρία από τα μεγαλύτερα συστήματα fiber της περιοχής — AAE-1, FALCON και GBI — περνούν από ή κοντά στο Ορμούζ, με FALCON και GBI σε ιρανικά χωρικά ύδατα και κρίσιμους κόμβους στη Fujairah, το Κατάρ και το Ομάν (Dawn, Hindustan Times). Από εκεί τρέχει το διαδίκτυο που συνδέει την Ευρώπη με την Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία. Η απειλή δεν είναι ότι η Meta ή η Google θα πληρώσουν «διόδιο». Είναι ότι μια άδεια που δεν δίνεται, ένα cable-repair vessel που καθυστερεί επί εβδομάδες σε επικίνδυνα νερά, ή ένα ασφάλιστρο που τριπλασιάζεται, αρκούν για να μετατρέψουν το Ιράν σε de facto ρυθμιστή της ψηφιακής συνδεσιμότητας (Eurasia Review). Η UNCLOS προστατεύει ρητά και το transit passage και το δικαίωμα τοποθέτησης/συντήρησης καλωδίων (UNCLOS), αλλά το Ιράν δεν την έχει κυρώσει — και η νομική ασπίδα χωρίς εκτελεστή είναι χάρτινη.

Γιατί η Γαλλία λέει «όχι» — και τι μένει ακάλυπτο

Το γαλλικό βέτο στο ΝΑΤΟ δεν είναι ειρηνισμός. Είναι επιλογή πλαισίου: το Παρίσι προκρίνει μια ad hoc πολυεθνική αποστολή με ΟΗΕ από πάνω, για να μην δώσει στο Ιράν το αφήγημα ότι το ΝΑΤΟ διεξάγει επιχειρήσεις στον Κόλπο (France Diplomatie). Τα ΗΑΕ ήδη συμπεριφέρονται αναλόγως: ο Anwar Gargash απέρριψε δημόσια τα ιρανικά τέλη ως «pipe dream», ενώ ενισχύει υποδομές παράκαμψης μέσω Fujairah (Arab News). Όμως κάθε επίσημο κείμενο της υπό σχηματισμό αποστολής μιλά για πλοία και ασφαλή διέλευση. Για τα καλώδια — τίποτα.

Η ελληνική γωνία που δεν λέγεται

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε στους Financial Times τα ιρανικά διόδια «καθαρό εκβιασμό» που η Ευρώπη δεν μπορεί να δεχθεί, ενώ διευκρίνισε ότι η ASPIDES παραμένει αποστολή προστασίας πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και δύσκολα μπορεί να μεταφερθεί σε σχεδόν πολεμικό περιβάλλον (Πρώτο Θέμα). Είναι μια θέση που η Αθήνα κρατά συνεπώς από τον Μάρτιο, όταν αρνήθηκε επέκταση της ευρωπαϊκής αποστολής στο Ορμούζ (To Brief).

Όμως το πραγματικό διακύβευμα για την Ελλάδα δεν είναι αν θα στείλει φρεγάτα. Είναι το προηγούμενο. Αν περάσει η ιδέα ότι ένα παράκτιο κράτος μπορεί να χρεώνει διόδια σε διεθνές στενό ή να ζητά «άδειες» για τα καλώδια που περνούν από τα χωρικά του ύδατα, το επιχείρημα δεν θα μείνει στον Κόλπο. Η Αθήνα παρουσιάζει συστηματικά τις θαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα καλώδια δεδομένων της Ανατολικής Μεσογείου ως ευρωπαϊκής σημασίας έργα προστατευμένα από διεθνές δίκαιο (Enikos). Αν στον Κόλπο γίνει αποδεκτό ότι η γεωγραφία δίνει βέτο στις υποδομές, ο κάθε γείτονας με ακτή σε στενό περνά θα βρει ένα έτοιμο νομικό επιχείρημα. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η Ευρώπη θα προστατέψει εγκαίρως όχι μόνο τα τάνκερ, αλλά και το fiber κάτω από αυτά — γιατί ο πρώτος που θα δοκιμάσει το ιρανικό μοντέλο δεν θα είναι απαραίτητα ο επόμενος.