Σουηδία: 176 έδρες έναντι 173 — προβάδισμα, όχι κυβέρνηση

Οι Σουηδοί ψήφισαν την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου για νέα Βουλή, και η προκαταρκτική καταμέτρηση δίνει οριακό προβάδισμα στο κεντροαριστερό μπλοκ της Μαγκνταλένα Άντερσον, με 176 έδρες έναντι 173 του δεξιού συνασπισμού του πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον (DN). Ακούγεται σαν νίκη, και είναι. Δεν είναι όμως κυβέρνηση. Οι τρεις έδρες που χωρίζουν τα δύο μπλοκ αρκούν για να βγάλουν την Άντερσον μπροστά, αλλά όχι για να την κάνουν πρωθυπουργό χωρίς τη βοήθεια κομμάτων που το ένα δεν ανέχεται το άλλο στο ίδιο τραπέζι.

Ας δούμε από τι αποτελείται αυτό το 176. Οι Σοσιαλδημοκράτες της Άντερσον παίρνουν περίπου 100 έδρες, το Αριστερό Κόμμα 29, το Κέντρο 25 και οι Πράσινοι 22 (Valprognos2026), ένα άθροισμα που καταγραφόταν οριακά μπροστά ήδη από τη Δευτέρα (To Brief). Πρόκειται όμως για τέσσερα κόμματα που το εκλογικό βράδυ βρέθηκαν στην ίδια πλευρά, όχι για συνασπισμό που έχει συμφωνήσει να κυβερνήσει μαζί.

Δύο απαιτήσεις που ακυρώνει η μία την άλλη

Το Αριστερό Κόμμα θέτει έναν όρο: για να στηρίξει την Άντερσον, θέλει υπουργεία μέσα στην κυβέρνηση, όχι απλώς να την ψηφίσει από τα έδρανα (Omni, Aftonbladet). Το Κέντρο, με την Ελίσαμπετ Ταντ Ρίνγκβιστ, λέει το ακριβώς αντίθετο: «σαφές όχι» σε κυβέρνηση με το Αριστερό Κόμμα, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει νέες εκλογές (Expressen, GP). Δεν αρνείται κάθε συνεννόηση, δηλώνει έτοιμο για συμβιβασμούς σε επιμέρους πολιτικές, βάζει όμως κόκκινη γραμμή στην παρουσία του Αριστερού Κόμματος σε υπουργικές θέσεις (TV4).

Γι' αυτό, όσο κι αν τα σουηδικά μέσα γράφουν για «συνομιλίες», τα ίδια τα κόμματα προσέχουν τη γλώσσα. Ο γραμματέας των Σοσιαλδημοκρατών Τομπίας Μπάουντιν διευκρίνισε ρητά ότι υπάρχουν επαφές με άλλα κόμματα, αλλά δεν έχουν αρχίσει διαπραγματεύσεις (DN), τη στιγμή που και τα δύο μπλοκ διερευνούν επιλογές (Guardian). Η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια: επαφή σημαίνει βολιδοσκόπηση, διαπραγμάτευση σημαίνει ότι κάποιος έχει βάλει κάτι στο τραπέζι. Κανείς δεν το έχει κάνει ακόμη, και δεν πρόκειται πριν κλείσει η καταμέτρηση.

Η ακροδεξιά έχασε ψήφους, όχι επιρροή

Η σημαντικότερη εξέλιξη στη δεξιά πλευρά είναι η υποχώρηση των Σουηδών Δημοκρατών, του ακροδεξιού κόμματος του Γίμι Όκεσον: γύρω στο 17,5% από το 20,5% του 2022, από 73 έδρες σε 62 (Al Jazeera, επίσημα αποτελέσματα 2022). Αν επιβεβαιωθεί, είναι η πρώτη εκλογική τους υποχώρηση από την είσοδό τους στη Βουλή το 2010. Και όμως, δεν έχασαν τη διαπραγματευτική τους ισχύ: Μετριοπαθείς, Χριστιανοδημοκράτες και Φιλελεύθεροι μαζί φτάνουν μόλις τις 111 έδρες. Χωρίς τους 62 των Σουηδών Δημοκρατών, δεξιά κυβέρνηση δεν υπάρχει.

Εδώ κρύβεται το πραγματικό διακύβευμα. Πριν τις εκλογές, ο Κρίστερσον είχε ανοίξει τον δρόμο ώστε οι Σουηδοί Δημοκράτες να διεκδικήσουν υπουργεία εφόσον κέρδιζε η δεξιά, να περάσουν δηλαδή από την κοινοβουλευτική στήριξη που πρόσφεραν απ' έξω από το 2022 στην άμεση άσκηση εξουσίας (Sveriges Radio, Euronews). Η εκλογική τους υποχώρηση δεν ακυρώνει αυτή την προσφορά. Έτσι το σουηδικό ερώτημα δεν είναι πια αν η ακροδεξιά ανεβαίνει, αλλά αν κανονικοποιείται: ένα κόμμα που μόλις έχασε ψήφους μπορεί ταυτόχρονα να πλησιάζει πιο κοντά από ποτέ σε υπουργικές έδρες.

Ο κανόνας των 175 «όχι»

Το αδιέξοδο της Άντερσον έχει, στα χαρτιά, μια λύση που ακούγεται ανάποδη. Στη Σουηδία ισχύει ο «αρνητικός κοινοβουλευτισμός»: ένας υποψήφιος πρωθυπουργός δεν χρειάζεται πλειοψηφία υπέρ του, αρκεί να μην τον καταψηφίσουν τουλάχιστον 175 από τους 349 βουλευτές (Σύνταγμα, κεφάλαιο 6). Οι αποχές δεν μετρούν ως «όχι». Η Άντερσον, δηλαδή, μπορεί τυπικά να γίνει πρωθυπουργός ακόμη κι αν το Κέντρο ή η Αριστερά απλώς απόσχουν, χωρίς υπουργεία και χωρίς δέσμευση να ψηφίζουν τις πολιτικές της (Riksdagen).

Αλλά εδώ είναι η παγίδα που κρατά το παιχνίδι ανοιχτό: το να εκλεγείς πρωθυπουργός και το να κυβερνήσεις είναι δύο διαφορετικές ψηφοφορίες. Η πρώτη κερδίζεται με αποχές. Η δεύτερη, ο προϋπολογισμός, απαιτεί θετικές ψήφους. Μια κυβέρνηση Άντερσον μπορεί να ορκιστεί με την ανοχή της Αριστεράς και να μείνει χωρίς αριθμούς για τον πρώτο της προϋπολογισμό. Γι' αυτό η Αριστερά επιμένει σε υπουργεία: θέλει εγγυημένη επιρροή, όχι έναν ρόλο κομπάρσου στη νύχτα της εκλογής.

Η εκλογική αρχή αναμένει την οριστική κατανομή των εδρών το Σαββατοκύριακο 19–20 Σεπτεμβρίου, όταν προσμετρηθούν και οι ψήφοι εξωτερικού (Valmyndigheten). Μέχρι τότε, το 176–173 είναι αριθμός, όχι κυβέρνηση. Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος πήρε τις περισσότερες έδρες, αλλά ποιος θα λυγίσει πρώτος: το Κέντρο στο βέτο του για την Αριστερά, ή η Αριστερά στην απαίτησή της για υπουργεία. Όποιος υποχωρήσει, προδίδει την προεκλογική του δέσμευση· όποιος αντέξει, ρισκάρει νέες εκλογές. Αυτή είναι η αριθμητική που η Άντερσον κέρδισε και δεν μπορεί ακόμη να εξαργυρώσει.