Το συντηρητικό δικαστήριο μπλοκάρει τον Τραμπ στην ιθαγένεια

Ο Ντόναλντ Τραμπ ήθελε να δει πόσο μακριά φτάνει μια προεδρική υπογραφή. Στις 30 Ιουνίου 2026, το πιο συντηρητικό Ανώτατο Δικαστήριο εδώ και δεκαετίες, ένα δικαστήριο που ο ίδιος βοήθησε να χτιστεί, του απάντησε. Με ψήφους 6-3, στην υπόθεση Trump v. Barbara, ακύρωσε το εκτελεστικό διάταγμα με το οποίο επιχείρησε να καταργήσει την αυτόματη ιθαγένεια για παιδιά που γεννιούνται στις ΗΠΑ από μετανάστες χωρίς μόνιμο καθεστώς (Supreme Court).

Το διακύβευμα ήταν ανθρώπινο. Το ερευνητικό κέντρο Pew υπολόγισε ότι μόνο το 2023 γεννήθηκαν περίπου 260.000 μωρά που, με τη λογική του διατάγματος, δεν θα αναγνωρίζονταν ως πολίτες (Pew Research Center). Θα έμεναν χωρίς την αμερικανική υπηκοότητα που τους ανήκε από τη γέννησή τους. Και δεν επρόκειτο μόνο για παιδιά παράτυπων μεταναστών. Το διάταγμα έπιανε και οικογένειες με προσωρινές βίζες: φοιτητές, εργαζόμενους με προσωρινή άδεια, ανθρώπους υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας (KQED).

Γιατί ένα διάταγμα, ακόμη κι ένας νόμος, δεν αρκεί

Η απάντηση βρίσκεται σε δεκαπέντε λέξεις γραμμένες μετά τον αμερικανικό Εμφύλιο. Η 14η Τροπολογία ορίζει ότι «όλοι όσοι γεννιούνται ή πολιτογραφούνται στις ΗΠΑ, και υπόκεινται στη δικαιοδοσία τους, είναι πολίτες». Η ρήτρα αυτή είχε συγκεκριμένο σκοπό: να ανατρέψει τη διαβόητη απόφαση Dred Scott του 1857, που αρνιόταν την ιθαγένεια σε ανθρώπους αφρικανικής καταγωγής (Oyez). Οι συντάκτες της θέλησαν να βγάλουν το ερώτημα «ποιος είναι πολίτης» από τα χέρια της εκάστοτε πολιτικής πλειοψηφίας. Γράφτηκε, με άλλα λόγια, ακριβώς για να μην μπορεί ένας πρόεδρος να ξαναγράψει μόνος του τον ορισμό του πολίτη (Cornell LII).

Το 1898 το Δικαστήριο πήγε ένα βήμα παρακάτω. Στην υπόθεση Wong Kim Ark έκρινε πολίτη έναν άνδρα γεννημένο στο Σαν Φρανσίσκο από Κινέζους γονείς που δεν ήταν Αμερικανοί, γιατί η ιθαγένεια πηγάζει από τη γέννηση στο έδαφος, όχι από το καθεστώς των γονέων (Justia). Η ομάδα Τραμπ επιχείρησε να στριμώξει αυτόν τον κανόνα: υποστήριξε ότι η φράση «υπόκεινται στη δικαιοδοσία» απαιτεί πλήρη πολιτική αφοσίωση, άρα δεν καλύπτει παιδιά παράτυπων μεταναστών. Η πλειοψηφία το απέρριψε με το πιο απλό επιχείρημα. Οι λέξεις «νόμιμος», «προσωρινός», «μητέρα», «πατέρας» δεν υπάρχουν πουθενά στο κείμενο (Supreme Court).

Η ρωγμή στους έξι

Πίσω από το 6-3 κρύβεται ένας πιο λεπτός αριθμός. Στο καθαρά συνταγματικό ερώτημα, αν δηλαδή η ίδια η 14η Τροπολογία απαγορεύει το διάταγμα, η πλειοψηφία ήταν μόλις 5-4. Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς έγραψε την απόφαση και μαζί του συντάχθηκε η συντηρητική Έιμι Κόνι Μπάρετ, δίπλα στις τρεις προοδευτικές δικαστές (CBS). Αυτοί οι πέντε είπαν ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να το κάνει επειδή το απαγορεύει το Σύνταγμα.

Η έκτη ψήφος ήρθε από αλλού. Ο Μπρετ Κάβανο συμφώνησε στην ακύρωση, αλλά με το επιχείρημα ότι το διάταγμα συγκρούεται με τον ισχύοντα ομοσπονδιακό νόμο, όχι απαραίτητα με το Σύνταγμα (CNBC). Η διαφορά μοιάζει τεχνική, είναι όμως καθοριστική. Αφήνει μια χαραμάδα για μελλοντική νομοθετική μάχη. Οι Τόμας, Αλίτο και Γκόρσατς διαφώνησαν, ζητώντας στενότερη ανάγνωση και μεγαλύτερο περιθώριο στην εκτελεστική εξουσία (Guardian).

Και εδώ φαίνεται γιατί η μάχη δεν τελείωσε. Πραγματική ανατροπή θα απαιτούσε συνταγματική τροποποίηση: δύο τρίτα σε Βουλή και Γερουσία και τα τρία τέταρτα των πολιτειών, σενάριο σχεδόν αδύνατο. Μένει όμως ο πλάγιος δρόμος. Εσωτερικά έγγραφα που αποκάλυψε το CNN έδειχναν ότι το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ και η Υπηρεσία Κοινωνικής Ασφάλισης ετοίμαζαν ήδη ελέγχους του καθεστώτος των γονέων για την έκδοση διαβατηρίων και αριθμών κοινωνικής ασφάλισης (CNN).

Για τον Έλληνα αναγνώστη η ουσία δεν είναι κάποια άμεση επίπτωση. Είναι το θεσμικό μάθημα. Η Ελλάδα λειτουργεί με άλλη λογική, της καταγωγής: η γέννηση στο έδαφος από μόνη της δεν δίνει ιθαγένεια (ΥΠΕΣ). Στην Ευρώπη το φρένο στη σκληρή μεταναστευτική πολιτική δεν είναι μια συνταγματική ρήτρα, αλλά ο συνδυασμός εθνικού νόμου, ενωσιακού δικαίου και δικαστικού ελέγχου (European Parliament). Η αμερικανική υπόθεση δείχνει το ίδιο πράγμα από άλλον δρόμο: ακόμη και ένας ισχυρός πρόεδρος συναντά όρια όταν αγγίζει τον ορισμό του ποιος ανήκει στην πολιτική κοινότητα. Το Σύνταγμα έβαλε το πάτωμα. Η διοίκηση, όμως, μπορεί να δοκιμάσει να χτίσει τοίχους γύρω του.