Τουλάχιστον 35.000 επιπλέον θάνατοι στους καύσωνες της Ευρώπης

Τουλάχιστον 35.000 επιπλέον θάνατοι. Τόσο μετρά μέχρι στιγμής το κόστος σε ζωές από τους διαδοχικούς καύσωνες που σάρωσαν φέτος την Ευρώπη. Πρόκειται όμως για προσωρινό, μερικό άθροισμα, όχι για ενιαίο, οριστικό ευρωπαϊκό αριθμό.

Το νούμερο είναι δημοσιογραφική σύνθεση του Guardian, στις 25 Αυγούστου, από ελλιπή εθνικά στοιχεία που καλύπτουν λίγο πάνω από τη μισή ήπειρο (The Guardian). Λίγες μέρες νωρίτερα, αντίστοιχη καταμέτρηση του AFP έδινε περίπου 33.000 σε οκτώ χώρες (France 24). Το μεγαλύτερο βάρος το σηκώνουν Γερμανία, Γαλλία και Ισπανία, οι τρεις χώρες που είχαμε δει ξεχωριστά τις προηγούμενες μέρες (To Brief) και που μαζί ξεπερνούν ήδη τους 25.000.

Οι χώρες, όμως, δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Η «υπερβάλλουσα θνησιμότητα όλων των αιτιών» σημαίνει απλώς ότι πέθαναν περισσότεροι άνθρωποι απ' όσους θα περιμέναμε για την εποχή, ό,τι κι αν τους σκότωσε. Οι «θάνατοι αποδοτέοι στη ζέστη» είναι στενότερο μέγεθος: ένα μοντέλο εκτιμά πόσο από αυτή την υπέρβαση συνδέεται στατιστικά με τη θερμοκρασία. Σαν τον λογαριασμό του σπιτιού: πρώτα βλέπεις ότι βγήκε 300 ευρώ πάνω απ' το συνηθισμένο, και μετά εκτιμάς πόσο απ' αυτό το φταίει ειδικά το κλιματιστικό. Δύο εθνικοί αριθμοί που μοιάζουν ίδιοι στο πρωτοσέλιδο μπορεί να απαντούν σε τελείως διαφορετική ερώτηση.

Έτσι διαβάζονται τα εθνικά νούμερα. Στη Γερμανία, το Ινστιτούτο Robert Koch (RKI) εκτιμά περίπου 14.000 θανάτους αποδοτέους στη ζέστη από τις αρχές Απριλίου ως τις 9 Αυγούστου, μια στατιστική εκτίμηση και όχι καταμέτρηση (RKI). Το βάρος πέφτει συντριπτικά στους πολύ ηλικιωμένους: περίπου 7.040 από αυτούς τους θανάτους αφορούν ανθρώπους άνω των 85 (n-tv). Η Γαλλία μετρά κάτι διαφορετικό: περίπου 7.300 επιπλέον θανάτους όλων των αιτιών στις μέρες και τις ζώνες των καυσώνων, από τον Μάιο ως τον Ιούλιο. Το βαρύτερο επεισόδιο, από τις 17 Ιουνίου ως τις 2 Ιουλίου, άφησε 5.764 επιπλέον θανάτους (Santé publique France). Η Ισπανία, μέσα από το εθνικό σύστημα επιτήρησης θνησιμότητας MoMo, είχε ήδη περάσει τους 5.000 εκτιμώμενους θανάτους από τη ζέστη ως τις 25 Αυγούστου (Cadena SER). Γερμανία και Ισπανία δίνουν την εκτίμηση για τη ζέστη, η Γαλλία προς το παρόν τον ωμό αριθμό (Nature). Γι' αυτό το άθροισμα δείχνει αξιόπιστα την κλίμακα της κρίσης, όχι έναν συγκρίσιμο τελικό απολογισμό.

Και ο ίδιος ο Αύγουστος παραμένει ανοιχτός λογαριασμός. Τα συστήματα επιτήρησης δημοσιεύουν πριν φτάσουν όλες οι ληξιαρχικές δηλώσεις, ενώ οι θάνατοι από ζέστη εμφανίζονται συχνά με καθυστέρηση ημερών, καθώς επιδεινώνονται καρδιακά ή νεφρικά προβλήματα (EuroMOMO). Ο αριθμός σχεδόν βέβαια δεν θα μείνει έτσι.

Μεγάλο μέρος αυτών των θανάτων, ωστόσο, δεν είναι αναπόφευκτο. Η καλύτερη διαθέσιμη ευρωπαϊκή εκτίμηση συνέδεσε τα οργανωμένα σχέδια δράσης για τη ζέστη, που δένουν πρόγνωση, ειδοποιήσεις και στοχευμένη φροντίδα, με περίπου 25% λιγότερους θανάτους σε συνθήκες ακραίας ζέστης (Environmental Research Letters). Το ζήτημα είναι αν φτάνουν εκεί που χρειάζεται: στον ηλικιωμένο που ζει μόνος, στον χρονίως πάσχοντα, στο νοικοκυριό που δεν κρατά δροσερό το σπίτι του μέρες ολόκληρες. Τον Ιούνιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολόγιζε ότι η Ευρώπη έχασε πάνω από 200.000 ανθρώπους από τη ζέστη μέσα σε τέσσερα χρόνια, θανάτους «σχεδόν όλους αποτρέψιμους» (WHO/Europe, UN News).

Το 2003, όταν πάνω από 70.000 Ευρωπαίοι πέθαναν σε ένα καλοκαίρι, ήταν το σοκ. Ακολούθησαν περίπου 61.000 θάνατοι το 2022 και 47.000 το 2023 (BMJ), και τώρα το 2026: το σοκ έχει αρχίσει να γίνεται καθεστώς. Φέτος, μάλιστα, ήρθε πάνω στο θερμότερο δίμηνο Ιουνίου και Ιουλίου που έχει καταγραφεί ποτέ για τη δυτική Ευρώπη (Copernicus). Ο απολογισμός που θα κλείσει το φθινόπωρο θα είναι σχεδόν βέβαια μεγαλύτερος, γιατί το «35.000» καλύπτει μόλις τη μισή ήπειρο, με τον Αύγουστο ακόμη μισοάνοιχτο.