Η Ουγγαρία διέλυσε τον κρατικό μηχανισμό προπαγάνδας του Όρμπαν

Λίγο μετά τις τέσσερις το απόγευμα της 7ης Ιουλίου, η δημόσια τηλεόραση M1 πέρασε σε μαύρη οθόνη με ένα λευκό μήνυμα: «Τα δημόσια μέσα δεν πρέπει να λένε ψέματα. Ζητούμε συγγνώμη που το κάναμε για πολλά χρόνια». Την ίδια στιγμή το δημόσιο ραδιόφωνο Kossuth σταμάτησε τις ειδήσεις και έβαλε κλασική μουσική (Telex, BBC). Ήταν η προγραμματισμένη εκτέλεση ενός νόμου: η στιγμή που η νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ έβγαλε ζωντανά εκτός λειτουργίας τον μηχανισμό ενημέρωσης που για δεκαπέντε χρόνια εξυπηρετούσε τον Βίκτορ Όρμπαν. Το ερώτημα που αφορά κάθε πολίτη είναι απλό: αλλάζει ο ιδιοκτήτης του μικροφώνου ή αλλάζει ο κανόνας;

Η σκηνή ήταν η ορατή κατάληξη του νόμου της 3ης Ιουλίου. Ο Μαγιάρ, που μόλις επανεμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή σκηνή (To Brief), περνά τώρα στο σκληρό σκέλος: τους θεσμούς.

Ένας φορέας για όλα, και το τέλος του

Ο κόμβος του παλιού συστήματος ήταν η MTVA, το ταμείο-holding που κρατούσε στα χέρια του τη χρηματοδότηση, την περιουσία και τη λειτουργική στήριξη όλων των δημόσιων μέσων. Ένας φορέας, ένας προϋπολογισμός, μία διοίκηση διορισμένη πολιτικά. Αυτή η συγκέντρωση ήταν ακριβώς το εργαλείο που επέτρεπε στο κυβερνών κόμμα να ελέγχει το αφήγημα.

Ο νόμος αντικαθιστά το μοντέλο αυτό. Ξηλώνει το ενιαίο σύστημα, αποσπά το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων MTI σε χωριστό οργανισμό και στήνει πιο διαχωρισμένη δομή, με νομική βάση που φαίνεται να πατά στη 16η τροποποίηση του Θεμελιώδους Νόμου, εκείνη που επιτρέπει τη λύση ιδρυμάτων δημόσιας λειτουργίας και την επιστροφή της περιουσίας τους στο κράτος (444 / Insight Hungary, CMS).

Το βάρος πέφτει στο νέο εποπτικό όργανο, και εκεί κρίνεται αν πρόκειται για αποκομματικοποίηση ή για αλλαγή χεριών. Στη θέση της παλιάς εποπτικής δομής μπαίνει ένα ανεξάρτητο συμβούλιο δημόσιων ΜΜΕ 9 μελών: τρεις προτάσεις από την κυβέρνηση, τρεις από την αντιπολίτευση, τρεις από επαγγελματικούς φορείς των μέσων, με πενταετές ασυμβίβαστο για όποιον είχε ενεργό κομματικό ρόλο (Daily News Hungary). Δίπλα του, ένας δεσμευτικός Χάρτης Δημόσιας Υπηρεσίας ορίζει standards αμεροληψίας και ισορροπίας (Hungarian Conservative). Ο νόμος προσθέτει ανοιχτές προκηρύξεις για τη διοίκηση και, από το 2028, τριετείς κύκλους χρηματοδότησης αντί για ετήσιους, ώστε η κάθε κυβέρνηση να μην κρατά τα μέσα στο χέρι μέσω του ετήσιου προϋπολογισμού (Daily News Hungary).

Ο δρόμος της Βαρσοβίας, με το τίμημά του

Ο Μαγιάρ κινήθηκε με ταχύτητα που θυμίζει έντονα την Πολωνία. Το πρωτόκολλο ήταν το ίδιο: προσωρινή διοίκηση την προηγουμένη, άμεσες απομακρύνσεις στελεχών, τον András P. Horváth προσωρινό επικεφαλής, τον διευθυντή του M1 εκτός (Telex, Euronews). Στην Πολωνία, τον Δεκέμβριο του 2023, η κυβέρνηση Τουσκ δεν περίμενε νέο νόμο για τα ΜΜΕ. Χρησιμοποίησε τα δικαιώματα του Δημοσίου ως μετόχου για να αποπέμψει τις διοικήσεις της TVP, και όταν ο πρόεδρος Ντούντα μπλόκαρε τη χρηματοδότηση, έβαλε τους δημόσιους φορείς σε καθεστώς εκκαθάρισης (EJO, Liberties).

Λειτούργησε, αλλά με κόστος. Το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο είχε ήδη εκδώσει προσωρινή διαταγή να μη γίνουν αλλαγές διοικήσεων, και η κυβέρνηση την αγνόησε θεωρώντας το δικαστήριο απονομιμοποιημένο (Liberties). Ακολούθησαν μήνες θεσμικής σύγκρουσης, ενώ η ρυθμιστική αρχή KRRiT καταγράφει έως και πάνω από 70% απώλεια τηλεθέασης στο TVP Info, αν και η ίδια είναι εμπλεκόμενος παίκτης στη διαμάχη (gov.pl / KRRiT).

Ο Μαγιάρ το ονόμασε «ιστορική ημέρα» και «τέλος της προπαγάνδας». Ο Όρμπαν απάντησε μιλώντας για «τυραννία της Tisza» και κάλεσε το κοινό στο φιλο-Fidesz Hír TV (Guardian). Το πολωνικό προηγούμενο δείχνει ότι ένας μηχανισμός προπαγάνδας σπάει γρήγορα με έκτακτα εργαλεία, αλλά τα ίδια εργαλεία γεννούν αμέσως δεύτερο πρόβλημα κράτους δικαίου. Αν οι απομακρύνσεις και το «μαύρο» δεν μετατραπούν γρήγορα σε μόνιμο, διαφανή νόμο που δουλεύει ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά, ο Μαγιάρ θα έχει αποδείξει κάτι επικίνδυνο: ότι όποιος κερδίσει τις επόμενες εκλογές μπορεί να κατεβάσει τον ίδιο διακόπτη.