Έμπολα στο Κονγκό: η μετάδοση προσπερνά την απόκριση

Τρεισήμισι μήνες μετά το ξέσπασμα, η επιδημία Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό μετρά 3.874 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 1.751 θανάτους ως τις 4 Αυγούστου. Το πιο ανησυχητικό νούμερο, όμως, δεν είναι κανένα από τα δύο (AP). Είναι ότι 60-70% των νέων λοιμώξεων εμφανίζονται εκτός των γνωστών αλυσίδων επαφών, δηλαδή σε ανθρώπους που το σύστημα δεν παρακολουθούσε (STAT, Africanews). Σε συνέχεια όσων είχαμε δει για τη ραγδαία εξάπλωση (To Brief), ο επικεφαλής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους το συνόψισε στην Κινσάσα με μία φράση: η επιδημία «τρέχει πιο γρήγορα από την κλιμάκωση της απόκρισής μας» (DW).

Το ραντάρ που τυφλώνεται

Γιατί αυτό το ποσοστό είναι το κρίσιμο; Φανταστείτε την επιδημία ως φωτιά σε νυχτερινό δάσος και την ιχνηλάτηση επαφών ως ραντάρ θερμότητας. Όσο τα νέα κρούσματα ξεπηδούν από ανθρώπους που ήδη παρακολουθούνται, το σύστημα βλέπει τη φωτιά και τη ζώνει. Όταν όμως τα δύο τρίτα εμφανίζονται εκτός οθόνης, ο ιός κινείται στα τυφλά. Την ίδια στιγμή, μόλις 75% περίπου των καταγεγραμμένων επαφών βρίσκονται σε ενεργή παρακολούθηση, κάτω από το επιχειρησιακό όριο 90-95% που θεωρείται αρκετό για να σπάσουν οι αλυσίδες (WHO).

Κι εδώ αρχίζει η αντίφαση. Μέσα σε λίγες μέρες, ένα νέο κέντρο θεραπείας 100 κλινών στήθηκε στη Bunia, με πάνω από 300 εργαζομένους και πλάι του θεραπευτικές δοκιμές σε τρία σημεία της Ituri (UN News, Africanews). Στις 4 Αυγούστου, η Moderna ξεκίνησε στον Καναδά δοκιμή Phase 1 για εμβόλιο ειδικά κατά του στελέχους Bundibugyo (ABC News). Οι συνολικοί αριθμοί επιβεβαιώνουν την επέκταση: πάνω από 800 κλίνες, 16 εργαστήρια από ένα στην αρχή, πάνω από 21.000 εκπαιδευόμενοι κοινοτικοί εργαζόμενοι (WHO).

Γιατί οι δοκιμές δεν είναι η απάντηση για σήμερα

Ο «Έμπολα» δεν είναι ένας ιός αλλά μια μικρή οικογένεια. Το Bundibugyo, που προκαλεί τη σημερινή επιδημία, είναι διαφορετικό «αδέλφι» από το Zaire. Μοιάζουν αρκετά ώστε να τα λέμε με το ίδιο επώνυμο, όχι όμως τόσο ώστε τα εργαλεία να μεταφέρονται. Το μόνο εγκεκριμένο εμβόλιο (ERVEBO) και τα αντισώματα (Inmazeb, Ebanga) αφορούν αποκλειστικά το Zaire (CDC). Έτσι, ένα «μάθημα» που ξέρουμε εδώ και χρόνια σχεδόν αχρηστεύεται μπροστά σε μια παραλλαγή του ιού, ακριβώς επειδή τα εργαλεία είναι υπερεξειδικευμένα: για το Bundibugyo δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή θεραπεία (WHO). Οι δοκιμές Oxford, Moderna και PARTNERS είναι πραγματική πρόοδος, αλλά Phase 1 σημαίνει «είναι ασφαλές;», όχι «προστατεύει τώρα». Η ανάσχεση σήμερα εξαρτάται από ιχνηλάτηση, απομόνωση και ταφές, δηλαδή από ανθρώπους στο πεδίο.

Κι αυτοί οι άνθρωποι λείπουν εκεί που χρειάζονται. Στη Bunia και τη Rwampara εργαζόμενοι της απόκρισης, γιατροί αλλά και ιχνηλάτες, οδηγοί, ομάδες ταφών, απήργησαν επειδή έμειναν απλήρωτοι για 45 έως 60 ημέρες, και το κέντρο θεραπείας της Rwampara παρέλυσε (Africanews, Bloomberg). Στη Nyankunde, μετά τον βανδαλισμό του κέντρου στις 15 Ιουλίου εν μέσω ένοπλης βίας, ο τοπικός υπεύθυνος περιέγραψε ότι σταμάτησαν ιχνηλάτηση, διερεύνηση κρουσμάτων και ασφαλείς ταφές (Mongabay, UN News).

Για τον αναγνώστη στην Ελλάδα, ο κίνδυνος παραμένει πολύ χαμηλός. Ο Έμπολα περνά με άμεση επαφή, όχι από τον αέρα, και το ρεαλιστικό σενάριο είναι σπάνιο εισαγόμενο περιστατικό, όχι διασπορά (ΕΟΔΥ, ECDC).

Ότι το πρόβλημα δεν είναι ο ιός φαίνεται δίπλα, στην Ουγκάντα. Ίδιο στέλεχος Bundibugyo, καμία εγκεκριμένη θεραπεία, αλλά 20 κρούσματα και 2 θάνατοι, γιατί παρακολουθήθηκαν και οι 836 επαφές, και στις 28 Ιουλίου η χώρα κήρυξε λήξη (Uganda MoH, WHO). Ο κρίσιμος περιορισμός δεν είναι η βιολογία. Είναι η ικανότητα να βλέπεις και να κλείνεις τις αλυσίδες παντού και έγκαιρα. Και όσο αυτή η ικανότητα μένει πίσω, η επιδημία στη ΛΔ Κονγκό έχει ήδη ξεπεράσει σε κρούσματα κάθε προηγούμενη στη χώρα, και είναι η δεύτερη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ παγκοσμίως.