Ουκρανικό drone αυτοανατινάχθηκε στο λιμάνι της Κωνστάντζας

06:20: ένα πλωτό αντικείμενο εντοπίζεται στην προβλήτα Dana 78 του λιμανιού της Κωνστάντζας. 10:00: το Κίεβο ειδοποιεί τη Ρουμανία ότι έχασε τον έλεγχό του. 10:28: το αντικείμενο αυτοανατινάσσεται. Ήταν ένα οπλισμένο ουκρανικό θαλάσσιο drone, σε λιμάνι κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ, και η προειδοποίηση από τον σύμμαχο που το έστειλε ήρθε στο και πέντε, περίπου δεκαπέντε λεπτά πριν την έκρηξη (Digi24 · Radio Constanța).

Για σχεδόν τέσσερις ώρες, δηλαδή, ένα οπλισμένο σύστημα έκοβε βόλτες μέσα σε νατοϊκό λιμάνι και κανείς δεν ήξερε τι ήταν ούτε ποιανού ήταν. Το ίδιο όπλο που βρέθηκε πριν τρεις εβδομάδες σε σπηλιά κοντά στο Ακρωτήριο Δουκάτο στη Λευκάδα (To Brief). Το Κίεβο παραδέχθηκε ότι το drone ήταν δικό του και ότι το έχασε υπό ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο (Reuters/Straits Times). Η έκρηξη δεν άφησε θύματα. Άφησε όμως ένα ερώτημα εμπιστοσύνης μέσα στη Συμμαχία.

Πώς «τυφλώνεται» ένα όπλο

Ο ηλεκτρονικός πόλεμος είναι η μάχη για τα σήματα: ποιος ελέγχει το ραδιοφάσμα. Έχει δύο βασικές μορφές. Η πρώτη είναι η παρεμβολή, που πνίγει με θόρυβο τη δορυφορική πλοήγηση και κόβει την επικοινωνία ανάμεσα στον χειριστή και το σκάφος. Η δεύτερη είναι η παραπλάνηση στίγματος, που δίνει στο σύστημα ψεύτικη τοποθεσία και το πείθει ότι βρίσκεται αλλού.

Όταν αυτό συμβαίνει σε ένα μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας, ένα πλωτό drone χωρίς πλήρωμα, το αποτέλεσμα είναι απλό και επικίνδυνο. Το σκάφος χάνει το αξιόπιστο στίγμα και τις εντολές του. Δεν βάζει χειρόφρενο. Δεν σταματά. Συνεχίζει με την τελευταία γνωστή πορεία ή απλώς παρασύρεται, οπλισμένο, μέχρι να βρεθεί κάπου που κανείς δεν το περίμενε. Ένα λιμάνι. Μια ακτή. Μια σπηλιά στη Λευκάδα.

Η ρωσική παρεμβολή στη δορυφορική πλοήγηση πάνω από τη Μαύρη Θάλασσα είναι τεκμηριωμένος και αυξανόμενος κίνδυνος, που έχει ήδη αναγκάσει την πολιτική αεροπορία να πάρει μέτρα (EASA). Χωρίς τα ψηφιακά αρχεία καταγραφής του σκάφους, όμως, η ρωσική εμπλοκή στη συγκεκριμένη έκρηξη παραμένει λογική εξήγηση, όχι αποδεδειγμένο γεγονός. Η ρωσική πρεσβεία στο Βουκουρέστι αρνείται κάθε ευθύνη και μιλά για «ουκρανική τρομοκρατία» (Romania Insider · TASS).

Μια απειλή χωρίς εχθρό

Η απειλή πλέον δεν προϋποθέτει εχθρική πρόθεση. Ένα όπλο φίλιας, εμπόλεμης χώρας μπορεί να καταλήξει σε λιμάνι συμμάχου καθαρά μηχανικά, επειδή τυφλώθηκε. Για τη Μόσχα, αυτό είναι καθαρό κέρδος όπως κι αν διαβαστεί. Αν όντως τυφλώνει τα ουκρανικά σκάφη, φορτώνει το κόστος στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ χωρίς να αναλαμβάνει καμία ευθύνη. Κι αν δεν τα τυφλώνει, κερδίζει αφηγηματικά, παρουσιάζοντας την Ουκρανία ως ανεξέλεγκτη απειλή για τους ίδιους τους συμμάχους της.

Απέναντι σε αυτό, οι μηχανισμοί δεν υπάρχουν. Δεν προβλέπεται αυτόματη αντίδραση όταν οπλισμένο drone φίλιας χώρας μπαίνει σε κράτος-μέλος χωρίς σαφή εχθρική πρόθεση. Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, η ρήτρα της συλλογικής άμυνας, αφορά ένοπλη επίθεση. Το Άρθρο 4 ενεργοποιεί απλώς διαβουλεύσεις (NATO). Η πρώτη γραμμή άμυνας μένει εθνική. Και το «τείχος κατά των drone» που προωθεί η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σχεδιάστηκε κυρίως για εναέριες απειλές, όχι για εκρηκτικά σκάφη μέσα σε λιμάνια (Euronews).

Η Κωνστάντζα κάνει τη Λευκάδα μέρος ενός ευρωπαϊκού μοτίβου και όχι ελληνική εξαίρεση. Το ελληνικό ΥΠΕΞ κατέθεσε διάβημα στο Κίεβο και αναμένει απάντηση (MFA, Euronews). Όμως ο ηλεκτρονικός πόλεμος της Μαύρης Θάλασσας εξάγει «αδέσποτα» όπλα, και όσο αυτά γίνονται φθηνότερα και πιο αυτόνομα, το Ιόνιο και το Αιγαίο μπαίνουν στον ίδιο χάρτη κινδύνου. Στη Λευκάδα φάνηκε το πρακτικό κενό: κανένα σαφές πρωτόκολλο για το τι κάνει ένας ψαράς ή μια τοπική λιμενική αρχή όταν πέσει πάνω σε μια πλωτή βόμβα. Μην την αγγίξεις, μην τη ρυμουλκήσεις, δώσε στίγμα, κάλεσε τις αρχές. Αυτές οι τέσσερις οδηγίες δεν έχουν ακόμη γραφτεί.