Δίκη για τους τέσσερις αστυνομικούς της υπόθεσης Γρίβα

Λίγα δευτερόλεπτα πριν τη μαχαιρώσουν, η Κυριακή Γρίβα ήταν στο τηλέφωνο με την Άμεση Δράση και ζητούσε περιπολικό. Είχε μόλις βγει από το Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων, όπου είχε πάει φοβισμένη για τον πρώην σύντροφό της· η φράση που ακούστηκε στη γραμμή, «το περιπολικό δεν είναι ταξί», έμεινε. Την 1η Απριλίου 2024 δολοφονήθηκε με πέντε μαχαιριές, περίπου 1,5 μέτρο από το φυλάκιο του τμήματος (ΣΚΑΪ, Reader).

Δύο χρόνια μετά, η υπόθεση αλλάζει χαρακτήρα. Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών (το δικαστικό όργανο που κρίνει αν μια υπόθεση θα φτάσει σε δίκη) παρέπεμψε τέσσερις αστυνομικούς για κακουργηματική θανατηφόρα έκθεση διά παραλείψεως (Newsit, Real, in.gr). Στο εδώλιο δεν κάθεται ο δράστης (καταδικάστηκε ήδη σε ισόβια) αλλά τέσσερις δημόσιοι λειτουργοί που, κατά το βούλευμα, είχαν καθήκον να την προστατεύσουν και δεν το έκαναν.

Το κρίσιμο είναι ότι το βούλευμα δεν μιλά για αόριστη αστυνομική αδράνεια. Αντιστοιχίζει σε τέσσερα διαφορετικά πρόσωπα τέσσερις κρίκους μιας αλυσίδας προστασίας και ρωτά το δικαστήριο αν το σπάσιμο αυτής της αλυσίδας συνέβαλε στον θάνατο.

Οι τέσσερις κρίκοι

Στην αξιωματικό υπηρεσίας αποδίδεται ότι δεν αξιολόγησε επαρκώς τον κίνδυνο, δεν ειδοποίησε την Άμεση Δράση να αναζητήσει τον πρώην σύντροφο και δεν διέθεσε το διαθέσιμο περιπολικό για ασφαλή μεταφορά. Η αξιωματικός αντιτείνει ότι πρότεινε στην Κυριακή να υποβάλει μήνυση, εκείνη αρνήθηκε, και ότι «έκανε το καθήκον της» (Πρώτο Θέμα). Στην επόπτρια, που γνώριζε τον φόβο και το αίτημα συνοδείας, αποδίδεται ότι δεν καθοδήγησε την υφισταμένη της ούτε διασφάλισε εκτίμηση κινδύνου· η ίδια υποστηρίζει ότι δεν ήταν παρούσα στην αρχική συνομιλία και δεν αντιλήφθηκε άμεσο κίνδυνο (ΕΡΤ).

Στον σκοπό αποδίδεται ότι δεν ήταν σε ετοιμότητα και δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως την προσέγγιση του δράστη· εκείνος λέει ότι κατάλαβε τι γινόταν μόνο όταν άκουσε κραυγές και βγήκε αμέσως (CNN Greece). Το βούλευμα του καταλογίζει μη έγκαιρη αντίληψη, όχι ότι είδε την επίθεση και δεν επενέβη. Στον εκφωνητή της Άμεσης Δράσης αποδίδεται ότι δεν χαρακτήρισε την κλήση επείγον περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας ή υψηλής προτεραιότητας· ο συνήγορός του δέχεται ότι η φράση για το «ταξί» ήταν άστοχη, αλλά επιμένει ότι ακολουθήθηκε το τότε πρωτόκολλο (Newsbeast).

Τι πρέπει να αποδειχθεί

Η κατηγορία στηρίζεται σε συνδυασμό άρθρων του Ποινικού Κώδικα. Το άρθρο 15 εξομοιώνει τη μη αποτροπή ενός θανάτου με το να τον προκάλεσες, αλλά μόνο για όποιον είχε «ιδιαίτερη νομική υποχρέωση» να δράσει· το άρθρο 306 τιμωρεί όποιον αφήνει αβοήθητο πρόσωπο υπό την προστασία του, και όταν επέρχεται θάνατος προβλέπει κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών (Ποινικός Κώδικας). Για να καταδικαστεί καθένας ξεχωριστά, πρέπει να αποδειχθούν πέντε πράγματα μαζί: συγκεκριμένο καθήκον, πραγματική δυνατότητα επέμβασης, γνώση ότι το θύμα ήταν αβοήθητο, αιτιώδης σύνδεσμος με τον θάνατο, και τουλάχιστον αμέλεια ως προς αυτόν. Αυτή η τελευταία απαίτηση χωρίζει την κατηγορία από την ανθρωποκτονία από αμέλεια, που είναι πλημμέλημα: εδώ χρειάζεται και δόλος ως προς την εγκατάλειψη του θύματος (νομολογία εισαγγελέων).

Παραπομπή, όμως, δεν σημαίνει καταδίκη. Το συμβούλιο έκρινε ότι υπάρχουν «επαρκείς ενδείξεις» για να δικαστεί η υπόθεση, όχι ότι αποδείχθηκε πέραν εύλογης αμφιβολίας (iefimerida). Η δίκη θα γίνει στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο (τρεις τακτικοί δικαστές και τέσσερις ένορκοι)· ως τότε ισχύει το τεκμήριο αθωότητας, και οι περιοριστικοί όροι που διατηρήθηκαν είναι προληπτικό μέτρο, όχι ποινή (ΕΣΔΑ).

Τελεσίδικο ελληνικό προηγούμενο καταδίκης αστυνομικών για θάνατο θύματος λόγω παράλειψης δεν υπάρχει. Το πλησιέστερο δογματικά είναι η εκκρεμής δίκη για το ναυάγιο της Πύλου, όπου ανώτεροι λιμενικοί διώκονται για έκθεση διά παραλείψεως· στο Μάτι, ανώτατα στελέχη καταδικάστηκαν αμετάκλητα, αλλά για ανθρωποκτονίες από αμέλεια, χωρίς ατομική σχέση προστασίας με τα θύματα (The Press Project, ΕΡΤ).

Στο πειθαρχικό σκέλος, οι συνήγοροι της οικογένειας κατήγγειλαν ότι στους τρεις του τμήματος επιβλήθηκε εξάμηνη «αργία με απόλυση» και στον εκφωνητή πρόστιμο 300 ευρώ, ποινές που χαρακτήρισαν «χάδι» (in.gr, Το Ποντίκι). Το πλήρες πειθαρχικό πόρισμα δεν έχει δημοσιοποιηθεί, και η ποινική δίκη κρίνει έτσι κι αλλιώς χωριστό ερώτημα από την υπηρεσιακή αξιολόγηση.

Η δίκη δεν θα ξαναρωτήσει ποιος κράτησε το μαχαίρι· αυτό κρίθηκε. Θα κρίνει κάτι πιο δύσκολο: αν οι τέσσερις παραλείψεις εκείνου του βραδιού συνέβαλαν στον θάνατο της Κυριακής Γρίβα, και αν χωρούν στον ποινικό κώδικα.