Η ΕΜΥ κόβει την πρόγνωση από επτά σε τρεις ημέρες

Η κρατική υπηρεσία που προειδοποιεί τη χώρα για την κακοκαιρία, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ), σταμάτησε από τις αρχές Ιουλίου να εκδίδει επταήμερη πρόγνωση και περιόρισε το επίσημο προϊόν της σε τρεις ημέρες, με την υπόθεση να γίνεται δημόσια στις 12 και 13 Ιουλίου (Topontiki). Για τον πολίτη αυτό σημαίνει λιγότερο χρόνο να ετοιμαστεί πριν από το επόμενο ακραίο φαινόμενο. Για το κράτος, ανοίγει ένα ερώτημα που δεν είναι τεχνικό: αν η υπηρεσία που οφείλει να βλέπει την καταιγίδα πριν φτάσει εξακολουθεί να λειτουργεί με ασφάλεια.

Ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, βασικός δημόσιος ομιλητής στην υπόθεση, απέδωσε την εντολή για το «κόψιμο» της πρόγνωσης στη διοίκηση της υπηρεσίας και σε έλλειψη προσωπικού (News247, Topontiki). Σε συνέχεια όσων είχαμε δει όταν πρωτοεμφανίστηκαν οι αντιδράσεις των μετεωρολόγων (To Brief), το νέο ρεπορτάζ μετακινεί την ιστορία: από το «κόπηκε η 7ήμερη» στο αν συρρικνώνεται η ίδια η επιχειρησιακή ικανότητα μιας υπηρεσίας ασφαλείας.

Και εδώ βρίσκεται το σημείο που ξεχωρίζει την υπόθεση από μια απλή αλλαγή στον ιστότοπο του καιρού. Το Προεδρικό Διάταγμα 138/2014 δεν αντιμετωπίζει την ΕΜΥ ως δημόσιο ιστότοπο πρόγνωσης· ορίζει ρητά ότι τα δεδομένα και τα προϊόντα της διατίθενται για την εθνική άμυνα, την εθνική οικονομία, την ασφάλεια της αεροναυτιλίας, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας του κοινωνικού συνόλου (Π.Δ. 138/2014). Όταν αυτή η υπηρεσία περικόπτει προϊόν λόγω προσωπικού, δεν χάνεται ένα «δελτίο»· στενεύει το παράθυρο μέσα στο οποίο δήμοι, περιφέρειες και Πολιτική Προστασία προλαβαίνουν να κινηθούν προληπτικά, από τους καθαρισμούς μέχρι τα κλεισίματα σχολείων και δρόμων.

Λιγότερα μπαλόνια, πιο θολή εικόνα ψηλά

Παράλληλα με τον μικρότερο χρονικό ορίζοντα, οι εργαζόμενοι και δημόσιες παρεμβάσεις περιγράφουν μειωμένες ραδιοβολήσεις. Πρόκειται για τις μετρήσεις της ανώτερης ατμόσφαιρας: ένα μπαλόνι ανεβάζει όργανο που καταγράφει θερμοκρασία, υγρασία και άνεμο καθ' ύψος, κανονικά δύο φορές την ημέρα, στις 00 και 12 UTC (NWS). Αυτό το κατακόρυφο προφίλ τροφοδοτεί τα μοντέλα πρόγνωσης και είναι κρίσιμο ακριβώς εκεί που κρίνεται η ασφάλεια πτήσεων και ναυτιλίας: απότομες μεταβολές του ανέμου καθ' ύψος (wind shear), ισχυροί άνεμοι, παγοποίηση, αναταράξεις, θέση των μετώπων (KMI). Λιγότερες παρατηρήσεις δεν σημαίνουν αυτόματα λάθος πρόγνωση, σημαίνουν όμως λιγότερα πραγματικά σημεία διόρθωσης, και άρα μεγαλύτερη αβεβαιότητα στα φαινόμενα όπου το προφίλ ψηλά μετράει περισσότερο. Ο ελληνικός αριθμός ότι οι ραδιοβολήσεις έχουν πέσει στο μισό αναφέρεται από τους μετεωρολογικούς κύκλους αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί με πρωτογενή στοιχεία.

Πίσω από την περικοπή στέκει μια δομική εικόνα που το κράτος αποφεύγει να ονομάσει. Οι εργαζόμενοι μιλούν για στελέχωση γύρω στο 30% των αναγκών, καμία πρόσληψη πολιτικού προσωπικού από το 2006 και επιχειρησιακές βάρδιες με μέσο όρο ηλικίας κοντά στα 55 έτη (iApogevmatini). Είναι καταγγελίες, όχι επικυρωμένοι πίνακες, και έτσι πρέπει να διαβαστούν. Δείχνουν όμως μια υπηρεσία που γερνά χωρίς να ανανεώνεται.

Το θεσμικό αδιέξοδο

Εδώ μπαίνει το σχήμα εποπτείας. Η ΕΜΥ υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, μέσω του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΕΜΥ). Ο Κολυδάς έχει αναφέρει δημόσια ότι πριν από περίπου τρία χρόνια ξεκίνησε προσπάθεια μεταφοράς της υπηρεσίας στο Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, αλλά «δεν πέρασε» (Parapolitika). Παράλληλα, στο νέο σχήμα των περιφερειακών κέντρων πολιτικής προστασίας έχει τεθεί ζήτημα κενών στο nowcasting, στην παρακολούθηση δηλαδή επικίνδυνων φαινομένων σε πραγματικό χρόνο (Dnews).

Υπάρχει και μια λεπτομέρεια που χάνεται στη συζήτηση: από τις προγνώσεις της ΕΜΥ εξαρτάται και η ίδια η Πολεμική Αεροπορία, στην αλυσίδα διοίκησης της οποίας ανήκει η υπηρεσία. Η υποστελέχωση δεν είναι έτσι μόνο αποτυχία πολιτικής προστασίας· είναι και εσωτερικό ζήτημα ασφάλειας για το ίδιο το ΥΠΕΘΑ.

Προσοχή, όμως, στο τι δείχνουν τα στοιχεία και τι όχι. Κανένα δημόσιο τεκμήριο δεν αποδεικνύει ότι η στρατιωτική υπαγωγή προκάλεσε την υποστελέχωση· η ΕΜΥ έχει και αεροπορικό ρόλο, οπότε η ένταξή της στο ΥΠΕΘΑ δεν είναι από μόνη της παράλογη. Αυτό που τεκμηριώνεται είναι μια θεσμική αναντιστοιχία που δεν λύθηκε: μια υπηρεσία με ρόλο πολιτικής προστασίας παραμένει σε στρατιωτική αλυσίδα διοίκησης, ενώ η μία εναλλακτική που μπήκε στο τραπέζι εγκαταλείφθηκε χωρίς δημόσια εξήγηση.

Αν η κυβέρνηση και το ΥΠΕΘΑ παρουσιάσουν την περικοπή ως «τεχνική επιλογή», το πολιτικό κόστος μένει στη διοίκηση της ΕΜΥ. Όμως η ίδια η δημόσια εξήγηση, η έλλειψη προσωπικού, δείχνει προς τα πάνω. Το ερώτημα που χρωστά απάντηση δεν είναι γιατί κόπηκε η επταήμερη· είναι ποιος γνώριζε ότι μια υπηρεσία θεσμικά συνδεδεμένη με την ασφάλεια ζωής και περιουσίας δεν στελεχώνεται, από πότε το γνώριζε, και γιατί η λύση δεν ήρθε πριν αναγκαστεί να μικρύνει το ίδιο το προϊόν της πρόγνωσης.