Τα 24 δισ. που μπλοκάρουν την εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν

Την ίδια μέρα που το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών συζητά μια εκεχειρία 60 ημερών με την Ουάσιγκτον, οι Φρουροί της Επανάστασης εκτόξευαν βαλλιστικούς πυραύλους σε αραβικά κράτη. Στις 3 Ιουνίου, το Κουβέιτ αναχαίτισε 13 βαλλιστικούς πυραύλους και 17 drones με στόχο ζωτικές εγκαταστάσεις (To Brief). Αυτό είναι το πραγματικό παράδοξο, και ταυτόχρονα η απόδειξη του ρήγματος μέσα στην Τεχεράνη: ο διπλωμάτης παζαρεύει ειρήνη, ο στρατός κλιμακώνει.

Πάνω στο τραπέζι βρίσκεται ένα μνημόνιο: εκεχειρία, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου και μερική οικονομική ανακούφιση. Δεν έχει υπογραφεί τίποτα. Η ίδια η ιρανική πλευρά, μέσω του πρακτορείου Tasnim, παραδέχεται ότι το κείμενο δεν έχει οριστικοποιηθεί (Ahram). Για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι απτό: η ελληνική ναυτιλία ελέγχει το 17% των διελεύσεων που συνεχίζονται στον Ορμούζ, σύμφωνα με τη Lloyd's Market Association (LMA). Είμαστε άμεσοι συμμέτοχοι, όχι θεατές.

Η μηχανική: μετρητά έναντι ουρανίου

Εδώ είναι ο πυρήνας του παζαριού. Η Τεχεράνη απαιτεί ρευστό προκαταβολικά: να αποδεσμευτεί άμεσα το μισό από περίπου 24 δισ. δολάρια παγωμένων κεφαλαίων, 12 δισ. με την υπογραφή του μνημονίου και άλλα 12 δισ. μέσα σε περίπου 60 ημέρες (Daily Beirut, Iran International). Ο Τραμπ αρνείται να δώσει μετρητά «μέχρι νεωτέρας», ακριβώς επειδή ζητά πρώτα το άνοιγμα του Ορμούζ, την αφαίρεση των ναρκών και τον χειρισμό του εμπλουτισμένου υλικού σε συντονισμό ΗΠΑ-Ιράν-ΔΟΑΕ (CBS). Δίνει λεφτά μόνο αφού πάρει εγγυήσεις. Το Ιράν θέλει τα λεφτά πρώτα. Εκεί κόλλησε η συμφωνία.

Προσοχή όμως στη λέξη «αποδέσμευση». Δεν σημαίνει βαλίτσα μετρητών προς Τεχεράνη. Το προηγούμενο είναι τα 6 δισ. δολάρια ιρανικών πετρελαϊκών εσόδων που το 2023 μεταφέρθηκαν από τη Νότια Κορέα σε δεσμευμένους λογαριασμούς στο Κατάρ. Η μεταφορά έγινε με αμερικανική ειδική άδεια, μια εξαίρεση από τις κυρώσεις, και το χρήμα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο για ανθρωπιστικές αγορές (Treasury, State Department).

Τα 24 δισ. λοιπόν δεν είναι μετρητά, είναι ένας διπλωματικός λαβύρινθος λογαριασμών που ίσως μπλέκει εκκρεμότητες σε Ιράκ, Ινδία, Ιαπωνία και Ευρώπη. Και ο πρόεδρος δεν μπορεί μόνος του να καταργήσει τις θεσμοθετημένες κυρώσεις. Το Κογκρέσο διατηρεί δικαίωμα να περιπλέξει κάθε συμφωνία μέσω του νόμου INARA, του αμερικανικού νόμου που επιτρέπει στους βουλευτές να αναθεωρούν πυρηνικές συμφωνίες με το Ιράν (Politico).

Το χαρτί που χειρίζεται η Τεχεράνη

Η απειλή για τη ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ μετατρέπει τη στρατιωτική ένταση σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο. Όσο το Ιράν μπορεί να κλείσει τη στρόφιγγα, η αποδέσμευση των κεφαλαίων μπαίνει στο τραπέζι ως αντάλλαγμα για να μείνει ανοιχτή. Οι Φρουροί της Επανάστασης το λένε ανοιχτά, ότι κρατούν «κι άλλα χαρτιά στο μανίκι» (Euronews). Το κρίσιμο: το υπουργείο Εξωτερικών διαπραγματεύεται, αλλά το τελικό βέτο το έχουν ο Ανώτατος Ηγέτης και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, ενώ οι Φρουροί έχουν στην πράξη τη δύναμη εφαρμογής στο πεδίο.

Οι φερόμενοι 100 Αμερικανοί ειδικοί για το ουράνιο δεν επιβεβαιώνονται ως επίσημος όρος από καμία πηγή, ΗΠΑ ή ΔΟΑΕ. Αν υπάρχει τέτοια ομάδα, θα χρειαζόταν για απογραφή, σφράγιση και επιτήρηση του υλικού. Όμως η πιστοποίηση ανήκει αποκλειστικά στη ΔΟΑΕ, που χρειάζεται πρόσβαση, δειγματοληψία, κάμερες και σφραγίδες για να ξαναχτίσει το «νήμα γνώσης» μετά από μήνες τυφλότητας (IAEA, Al-Monitor).

Εδώ είναι και η ένσταση του Ισραήλ: μια ενδιάμεση συμφωνία παγώνει τον πόλεμο αλλά αφήνει το Ιράν «κράτος-κατώφλι», με υλικό και φυγοκεντρητές για δεύτερη φάση (Modern Diplomacy). Η αντίθετη λογική είναι εξίσου ισχυρή: μια επαληθεύσιμη συμφωνία αγοράζει χρόνο, όπως έκανε η πυρηνική συμφωνία του 2015 (JCPOA) όσο εφαρμοζόταν (Boston Globe). Ούτε η περιοχή είναι ενιαία: η Σαουδική Αραβία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) θέλουν αποκλιμάκωση, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται πιο σκληρά (DW).

Η πραγματική πίεση δεν βρίσκεται στα χαρτιά του μνημονίου, αλλά στο εργαστήριο. Το ιρανικό ουράνιο είναι ήδη εμπλουτισμένο στο 60%, ένα σύντομο τεχνικό βήμα από το οπλικό περίπου 90% (World Nuclear Association). Κάθε μέρα καθυστέρησης στη διαπραγμάτευση δουλεύει υπέρ της Τεχεράνης, γιατί μειώνει την απόσταση που χωρίζει το υλικό από μια βόμβα. Όσο το ρολόι χτυπά, ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος διαιτητής. Είναι σύμμαχος της πλευράς που εμπλουτίζει.