Μετά την πτώση του Apache: γιατί οι βόμβες στο Ορμούζ είναι διαπραγμάτευση

Πάνω από 75 πλοία ελληνικών συμφερόντων βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη ζώνη υψηλού κινδύνου γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, με 11 ελληνικής σημαίας στον Περσικό Κόλπο και 2 στον Κόλπο του Ομάν (ΕΦΣΥΝ). Από αυτό το πέρασμα λίγων μιλίων περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου αερίου (MarineLink). Γι' αυτό κάθε νέα ανταλλαγή πληγμάτων ΗΠΑ-Ιράν εκεί ανεβάζει αμέσως τις τιμές: το Brent κινήθηκε ξανά προς τα 94 δολάρια μετά τον τελευταίο γύρο (CNBC).

Το πιο κρίσιμο όμως δεν είναι ότι ξέσπασε νέος γύρος. Είναι ότι, παρά τις βόμβες, η κρίση δεν έχει αποδειχθεί ανεξέλεγκτος γενικευμένος πόλεμος. Πρόκειται για μια εξαιρετικά επικίνδυνη, στρατιωτικοποιημένη διαπραγμάτευση.

Πώς φτάσαμε εδώ

Όλα ξεκίνησαν στις 8 Ιουνίου, όταν ένα αμερικανικό επιθετικό ελικόπτερο AH-64 Apache έπεσε κοντά στις ακτές του Ομάν, με τους δύο χειριστές να διασώζονται (To Brief). Η CENTCOM, η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση για τη Μέση Ανατολή, δήλωσε ότι η αιτία παραμένει υπό διερεύνηση (AP). Ο Ντόναλντ Τραμπ απέδωσε το συμβάν στο Ιράν και η Ουάσιγκτον απάντησε με πλήγματα σε ιρανικά ραντάρ, σταθμούς ελέγχου και αντιαεροπορικά κοντά στο Ορμούζ. Τα παρουσίασε ως «πλήγματα αυτοάμυνας», δηλαδή περιορισμένη ενέργεια και όχι κήρυξη ευρύτερου πολέμου (CENTCOM, BBC). Οι Φρουροί της Επανάστασης, ο ισχυρός στρατιωτικός βραχίονας του ιρανικού καθεστώτος, ισχυρίστηκαν αντίποινα σε βάσεις σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Ιορδανία. Η ανεξάρτητη εικόνα όμως είναι στενότερη: αναχαιτίσεις και, μέχρι στιγμής, καμία επιβεβαιωμένη αμερικανική απώλεια (Reuters).

Εδώ μπαίνει η λογική που εξηγεί όλη την εικόνα: το «escalate to de-escalate», η κλιμάκωση για αποκλιμάκωση. Χτυπάς περιορισμένα για να ανεβάσεις το κόστος της άλλης πλευράς και να την σπρώξεις σε όρους που χθες απέρριπτε, χωρίς να έχεις αποφασίσει γενικευμένο πόλεμο. Δεν είναι θεωρία. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είπε ρητά ότι «αν χρειαστεί να διαπραγματευτούμε με βόμβες, θα διαπραγματευτούμε με βόμβες» (GMA/Reuters). Τα ραντάρ που καίγονται λειτουργούν ως μοχλός πίεσης για ένα συγκεκριμένο χαρτί στο τραπέζι.

Το χαρτί λέγεται Κατάρ

Το τραπέζι δεν έχει αδειάσει. Καταριανοί διαπραγματευτές μετέβησαν στην Τεχεράνη, σε συνεννόηση με την Ουάσιγκτον, για να «γεφυρώσουν τα εναπομείναντα κενά», και παρέμειναν εκεί ακόμη και μετά τα νέα πλήγματα (CNA, CNN Arabic). Στο τραπέζι φέρεται να βρίσκεται ένα 60ήμερο προσχέδιο: θα κρατούσε ανοιχτό το Ορμούζ, θα πάγωνε τις παρενοχλήσεις, θα άνοιγε συζήτηση για χαλάρωση κυρώσεων και παγωμένα κεφάλαια και θα συνέδεε το πυρηνικό με δέσμευση μη απόκτησης όπλου (Ahram/Axios). Προσοχή όμως: δεν υπάρχει δημοσιευμένο πρωτογενές κείμενο ούτε τυπική αποδοχή από καμία πλευρά. Και ο ισχυρισμός ότι μεταφέρθηκαν 3 δισ. δολάρια ιρανικών κεφαλαίων από το Άμπου Ντάμπι στην Τεχεράνη παραμένει ανεπιβεβαίωτος από ανεξάρτητη πηγή (Times of Islamabad).

Δύο μέτωπα μπορούν να ανατρέψουν το παζάρι. Το πρώτο είναι στρατιωτικό: η αναζωπύρωση των πυρών Ιράν-Ισραήλ και η επανενεργοποίηση των ισραηλινών επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο απειλούν να συγχωνεύσουν την αμερικανοϊρανική κρίση με ένα ήδη ανοιχτό θέατρο.

Το δεύτερο είναι ο πυρηνικός φάκελος. Η IAEA, ο πυρηνικός ελεγκτής του ΟΗΕ, δηλώνει ότι έχει χάσει την επαφή με κρίσιμες εγκαταστάσεις και αποθέματα. Η τελευταία επαληθευμένη εκτίμηση μιλά για 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, υλικό άγνωστης σήμερα τοποθεσίας (India Today). Η στρατιωτική πίεση, δηλαδή, δεν έχει αυξήσει τη διαφάνεια αλλά την αβεβαιότητα.

Πάνω σε αυτά, ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποίησε το Συμβούλιο Ασφαλείας ότι η εκεχειρία μοιάζει με «μικρότερη φωτιά» που κινδυνεύει να γίνει «πλήρης πόλεμος» (DW).

Τι να προσέξετε στη συνέχεια: αν δείτε ταυτόχρονα περισσότερα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, πραγματική παράλυση της ναυσιπλοΐας και περαιτέρω τύφλωση της IAEA, η κρίση μπαίνει σε τροχιά πολέμου. Αν δείτε ελεγχόμενες ανταλλαγές και το κανάλι του Κατάρ ανοιχτό, το «escalate to de-escalate» ίσως αποδίδει.

Η αγορά, πάντως, δεν περιμένει την ετυμηγορία. Στις 10 Ιουνίου μόλις τέσσερα εμπορικά πλοία καταγράφηκαν να περνούν τον Ορμούζ (Bloomberg), ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τα πλοία επταπλασιάστηκαν, φτάνοντας στο 5%-6% της αξίας του σκάφους, με τιμολόγηση πλέον ανά διαδρομή και όχι ετήσια (Ahram).