Ελλάδα στα 4 από τα 5 νέα ευρωπαϊκά αμυντικά έργα — αλλά ως σχεδιαστής ή χρηματοδότης;

Χθες το βράδυ η υπογραφή της σύμβασης για την αναβάθμιση των φρεγατών ΜΕΚΟ στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά έδωσε ένα χειροπιαστό βιομηχανικό σκέλος στον ελληνικό επανεξοπλισμό (To Brief). Το ίδιο ερώτημα ανεβαίνει τώρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 3 Ιουλίου 2026 τα πρώτα πέντε Ευρωπαϊκά Αμυντικά Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος και η Ελλάδα εμφανίζεται στα τέσσερα: μη επανδρωμένα και αντι-drone συστήματα, ναυτική και υποθαλάσσια άμυνα, διάστημα, αντιαεροπορική άμυνα (Euronews, in.gr). Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν «μπήκαμε στο τραπέζι», αλλά αν η ελληνική βιομηχανία θα σχεδιάζει και θα κατέχει τεχνολογία ή θα χρηματοδοτεί γραμμές παραγωγής που στήνονται αλλού.

Για να φανεί το διακύβευμα, χρειάζεται ένα σκαλοπάτι κάθε φορά. Μέχρι σήμερα το ευρωπαϊκό αμυντικό χρήμα περνούσε από ένα ταμείο έρευνας, το European Defence Fund, που πλήρωνε κυρίως μελέτες και πρωτότυπα με προϋπολογισμό περίπου 7,95 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027 (Institut Delors). Χρηματοδοτούσε δηλαδή τη συνεργασία, όχι την παραγωγή.

Το νέο εργαλείο, το πρόγραμμα EDIP, κάνει το επόμενο βήμα. Δεν κοιτάζει το πρωτότυπο αλλά το εργοστάσιο: κοινές παραγγελίες, ζεστές γραμμές παραγωγής, αποθέματα, εφοδιαστικές αλυσίδες (European Commission). Και προχωρά ένα βήμα ακόμη με ένα νέο νομικό σχήμα, τις SEAP. Πρόκειται για μόνιμες οντότητες που μπορούν να συστήσουν τουλάχιστον τρεις εταίροι, εκ των οποίων δύο κράτη-μέλη, για να διαχειρίζονται μαζί την ανάπτυξη, την αγορά και όλη τη ζωή ενός οπλικού συστήματος (CMS). Η αλλαγή είναι ουσιαστική: αντί για προσωρινές κοινοπραξίες που στήνονται για μία προκήρυξη και διαλύονται, η Ευρώπη αποκτά μόνιμες διακρατικές πλατφόρμες αγοράς και παραγωγής όπλων (IAI).

Ο αριθμός που δείχνει τι είναι ώριμο και τι όχι

Εδώ όμως μπαίνει ο έλεγχος πραγματικότητας. Το άμεσο κοινοτικό χρήμα που στηρίζει σήμερα και τα πέντε έργα είναι μόλις 325 εκατ. ευρώ για τη φάση σύστασης, τη στιγμή που η Επιτροπή μιλά για συνολική επενδυτική φιλοδοξία γύρω στα 190 δισ. ευρώ έως το 2036 (Euronews). Η απόσταση ανάμεσα στους δύο αριθμούς είναι όλη η ιστορία. Τα έργα είναι προς το παρόν αναγνώριση προτεραιοτήτων, όχι εργοστάσια. Πρέπει ακόμη να τα εγκρίνει το Συμβούλιο, να ακολουθήσουν δεσμευτικές εθνικές παραγγελίες και μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς για να μετατραπούν σε παραγωγή (CER). Το μέγεθος πάντως είναι πραγματικό: μόνο η υποθαλάσσια και ναυτική άμυνα εκτιμάται σε 43 έως 72 δισ. ευρώ έως το 2045 (ECO).

Το ποιος κερδίζει υλικά δεν είναι αφηρημένο. Ο κανονισμός βάζει σκληρό ευρωπαϊκό φίλτρο, με το κόστος μη ευρωπαϊκών εξαρτημάτων να μην ξεπερνά το 35% (Ευρωκοινοβούλιο). Αυτό όμως ευνοεί όποιον έχει ήδη κύριους αναδόχους, γραμμές παραγωγής και πιστοποιήσεις, δηλαδή τους μεγάλους αμυντικούς ομίλους της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας (EU Perspectives). Ο Μακρόν το είπε ωμά, καλώντας ακόμη και τις γαλλικές εταιρείες να παραδίδουν φθηνότερα, αλλιώς το Παρίσι θα ψωνίσει άλλα ευρωπαϊκά συστήματα (Defense News).

Πού κουμπώνει η Ελλάδα και τι μένει κρυφό

Το μοναδικό ελληνικό βιομηχανικό όνομα που κατονομάζεται καθαρά είναι η ΕΑΒ, μέσω της αναβάθμισης των αντι-drone συστημάτων Κένταυρος και Υπερίων, σε κοινό σχήμα με τη Βουλγαρία και την Κύπρο (Geopolitico). Πέρα από αυτό, οι πρώτες ανακοινώσεις δεν δίνουν δεσμευμένο μερίδιο εργασιών ανά χώρα, ούτε ελληνικά δικαιώματα σχεδίασης ή σαφές έργο συντήρησης στην Ελλάδα (News247). Το τεστ χωράει σε πέντε λέξεις: ποιος σχεδιάζει, ποιος πιστοποιεί, ποιος παράγει, ποιος συντηρεί, ποιος κατέχει τα δικαιώματα.

Πώς μοιάζει μια σύμπραξη που το κάνει σωστά; Την ίδια μέρα, το τριμερές πρόγραμμα GCAP της Βρετανίας, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας υπέγραψε συμβόλαιο 4,6 δισ. λιρών για την επόμενη φάση σχεδίασης του μαχητικού έκτης γενιάς (upday). Το μάθημά του είναι ότι στήνει από την αρχή μία κοινή αρχή σχεδιασμού και έναν κοινό ανάδοχο, αντί να μοιράζει κομμάτια σε εθνικούς πρωταθλητές και να τα ενώνει εκ των υστέρων. Ακριβώς εκεί απέτυχε το γαλλογερμανικό πρόγραμμα μαχητικού FCAS, που κατέρρευσε πριν λίγες εβδομάδες πάνω στη διαμάχη για το ποιος ελέγχει τον σχεδιασμό (To Brief). Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να απαιτήσει η Αθήνα από τα ευρωπαϊκά τραπέζια: όχι μια θέση στη φωτογραφία, αλλά ρόλο στον σχεδιασμό. Αλλιώς θα πληρώνει για μια καλύτερα βαφτισμένη υπεργολαβία.