Η εναλλακτική ψήφος καταργεί τη δεύτερη Κυριακή

Σε μία Κυριακή, με ένα ψηφοδέλτιο, με μια εναλλακτική επιλογή που δηλώνεις πριν μάθεις ποιοι θα είναι οι δύο τελικοί διεκδικητές. Αυτή είναι η καρδιά του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που το υπουργείο Εσωτερικών έθεσε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026, με στόχο κατάθεση στη Βουλή εντός του μήνα (OpenGov). Το νομοσχέδιο καταργεί τον δεύτερο γύρο και ζητά από τον ψηφοφόρο να στοιχηματίσει στα τυφλά για τον επόμενο δήμαρχο και περιφερειάρχη.

Πώς θα ψηφίζουμε από το 2028

Οι αυτοδιοικητικές εκλογές μεταφέρονται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, για πενταετή θητεία. Ο ψηφοφόρος θα δηλώνει πρώτη επιλογή συνδυασμού και, αν θέλει, μια εναλλακτική. Αν ένας συνδυασμός ξεπεράσει το 42%+1, ο επικεφαλής του εκλέγεται απευθείας και οι εναλλακτικές ψήφοι δεν μετρώνται καν. Αν κανείς δεν φτάσει το όριο, οι δύο πρώτοι περνούν σε δεύτερη καταμέτρηση: σε αυτούς προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι από τα ψηφοδέλτια των αποκλεισμένων συνδυασμών, και ο νικητής παίρνει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου (Newsit, ProtoThema).

Η διαφορά από τα γνωστά συστήματα ranked-choice των ΗΠΑ είναι σημαντική: εκεί ο ψηφοφόρος κατατάσσει όλους τους υποψηφίους (Cal RCV). Εδώ δηλώνει μόνο μία εναλλακτική, στα τυφλά. Παράδειγμα: αν ο Α πάρει 38%, ο Β 35%, ο Γ 17% και ο Δ 10%, σήμερα ο ψηφοφόρος του Γ περιμένει μια εβδομάδα, βλέπει τις συμμαχίες, ακούει τις δεσμεύσεις και αποφασίζει ξανά. Στο νέο σύστημα, αν έχει σημειώσει «Β» ως εναλλακτική, η ψήφος του μεταφέρεται· αν δεν έχει σημειώσει χρήσιμη επιλογή, παύει να μετράει.

Τι θα είχε αλλάξει στο 2023

Η εμπειρία του 2023 δείχνει ακριβώς τι αλλάζει στον πολιτικό χάρτη. Σε 6 από τις 13 περιφέρειες χρειάστηκε δεύτερος γύρος, και εκεί έγιναν οι πιο ηχηρές ανατροπές της επταετίας: στην Αθήνα ο Κώστας Μπακογιάννης ήταν πρώτος στην α' Κυριακή αλλά έχασε από τον Χάρη Δούκα, στη Θεσσαλονίκη ο Κωνσταντίνος Ζέρβας προηγήθηκε αλλά υποχώρησε στον Στέλιο Αγγελούδη, στη Θεσσαλία ο Κώστας Αγοραστός έχασε τελικά από τον Δημήτρη Κουρέτα (ΥΠΕΣ). Καμία από τις τρεις δεν θα ήταν πρακτικά εφικτή με το νέο σύστημα, εκτός αν οι ψηφοφόροι των μικρότερων παρατάξεων είχαν προβλέψει σωστά τη δυάδα του τέλους και είχαν συντονιστεί προεκλογικά.

Το κυβερνητικό επιχείρημα κινείται στον άξονα της συμμετοχής. Στη δεύτερη Κυριακή του 2023 ψήφισε μόλις το 26,7% στην Αθήνα, το 32,5% στη Θεσσαλονίκη και το 44,5% στην Πάτρα (Newsbeast). Η αποχή κοντά στο 73% στη μεγαλύτερη πόλη της χώρας είναι το σκληρό δεδομένο που στηρίζει την κατάργηση: ο β' γύρος βγάζει νικητές με νομιμοποίηση μειοψηφίας του εκλογικού σώματος.

Η αντίφαση

Η λύση απέναντι στην αποχή, ωστόσο, καταργεί τον θεσμικό χρόνο των δημόσιων συγκλίσεων. Η δεύτερη Κυριακή ήταν το διάστημα όπου οι πολίτες γνώριζαν ποιοι είναι οι δύο φιναλίστ και οι παρατάξεις έκαναν δημόσιες συμμαχίες, με όρους και τιμήματα ορατά. Στη Γαλλία, ο δεύτερος γύρος στις δημοτικές συνδέεται ακριβώς με τη συγχώνευση λιστών και τη φανερή διαπραγμάτευση (AFP). Η ελληνική πρόταση μεταφέρει όλη αυτή τη διαπραγμάτευση πριν την κάλπη και τη μετατρέπει σε στρατηγικό στοίχημα: «Ψήφισέ με πρώτο, αλλά διάλεξε από τώρα ποιον θα ευνοήσεις αν δεν περάσω».

Από την αυτοδιοίκηση, η μόνη καθαρή υποστήριξη έχει έρθει από τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ Λάζαρο Κυρίζογλου, που χαρακτήρισε τον Κώδικα «βήμα μπροστά» (Dimokratia). ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ τηρούν σιωπή που δεν είναι τυχαία: κάθετη απόρριψη τους χρεώνει την υπεράσπιση της ταλαιπωρίας και του κόστους ενός β' γύρου με 73% αποχή· στήριξη τους κοστίζει το χαρτί της πλειοψηφικής νομιμοποίησης, ακριβώς αυτό που τους κρατά ζωντανούς όταν χάνουν στην πρώτη Κυριακή. Δικαστικοί αντιπρόσωποι, εφορευτικές επιτροπές, μικρές παρατάξεις που μετατρέπονται σε δεξαμενές μεταφοράς ψήφων, οργανώσεις ΑμεΑ και ετεροδημοτών απουσιάζουν επίσης από τη δημόσια συζήτηση (Newsit).

Η κυβέρνηση κινείται πρώτη για να ορίσει τους κανόνες του 2028. Το κυβερνητικό αφήγημα προτάσσει τη μείωση του κόστους και της κόπωσης. Το τίμημα είναι η κατάργηση του θεσμικού χρόνου μέσα στον οποίο, μέχρι σήμερα, οι πολίτες βλέπουν δημόσια ποιος συμμαχεί με ποιον και γιατί.