Το αμερικανικό 30ετές εκτινάχθηκε στο 5,3%, υψηλό 19 ετών

Η απόδοση του αμερικανικού 30ετούς ομολόγου, δηλαδή το επιτόκιο με το οποίο δανείζεται μακροπρόθεσμα το κράτος των ΗΠΑ, άγγιξε στις 18 Αυγούστου το 5,337% και του 10ετούς το 4,748% (CNBC, WSJ). Είναι τα υψηλότερα επίπεδα από το 2007. Αυτό σας αφορά επειδή η απόδοση του «ασφαλούς» κρατικού ομολόγου είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο τιμολογούνται σχεδόν τα πάντα: στεγαστικά δάνεια, επιχειρηματική χρηματοδότηση, αποτιμήσεις μετοχών. Όταν ακριβαίνει το μακροχρόνιο χρήμα, ακριβαίνει ο κόσμος γύρω του.

Και αυτή η άνοδος δεν προήλθε από απόφαση κεντρικής τράπεζας. Ούτε η Fed (η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ) ούτε η ΕΚΤ κούνησαν τα επιτόκιά τους. Την τιμή του μακρού χρήματος την όρισε η ίδια η αγορά.

Γιατί μια κεντρική τράπεζα δεν ελέγχει το 30ετές

Η Fed κρατά το βασικό της επιτόκιο στο 3,50%-3,75% και τον Ιούλιο τρία μέλη ζήτησαν ακόμη και αύξηση (Fed), σε συνέχεια της απόφασης που είχε ήδη πιέσει τη Wall Street (To Brief). Το βασικό επιτόκιο όμως αφορά μόνο το βραχυπρόθεσμο κόστος χρήματος. Το 10ετές και το 30ετές τα τιμολογεί η αγορά. Ζυγίζει τον αναμενόμενο πληθωρισμό, το πόσο νέο χρέος θα βγει προς πώληση και το λεγόμενο term premium: την πρόσθετη αμοιβή που ζητά ένας επενδυτής για να κλειδώσει τα χρήματά του για 10 ή 30 χρόνια αντί για λίγους μήνες.

Και αυτή η αμοιβή ανεβαίνει. Η ίδια η Fed αποδίδει την άνοδο κυρίως σε υψηλότερο πραγματικό ασφάλιστρο κινδύνου, δηλαδή σε φόβο για μελλοντικά ελλείμματα και υπερπροσφορά ομολόγων, όχι σε εκτόξευση των πληθωριστικών προσδοκιών (Federal Reserve).

Το πετρέλαιο επιτάχυνε μια άνοδο που είχε ήδη αρχίσει από τα ελλείμματα και τις μεγάλες εκδόσεις χρέους. Η Kansas City Fed υπολογίζει ότι κάθε αύξηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ (πόσο μεγάλο είναι το δημόσιο χρέος σε σχέση με την ετήσια παραγωγή της οικονομίας) κατά μία μονάδα μέσα σε δύο χρόνια σπρώχνει το 10ετές περίπου 1,3 μονάδες βάσης ψηλότερα (Kansas City Fed). Πάνω σε αυτή την πίεση, το Brent πάνω από τα 90 δολάρια πρόσθεσε έναν φόβο πληθωρισμού που έκανε την κίνηση πιο απότομη (StoneX, Morningstar).

Υπάρχει και κάτι πιο δομικό. Οι κεντρικές τράπεζες δεν αγοράζουν πια μαζικά μακροχρόνιους τίτλους όπως στα χρόνια της ποσοτικής χαλάρωσης, ενώ η ΕΚΤ αφήνει το χαρτοφυλάκιό της να συρρικνώνεται. Έτσι, όλο και μεγαλύτερο μέρος του χρέους πρέπει να το απορροφήσει η ιδιωτική αγορά, σε υψηλότερες αποδόσεις.

Η καμπή ήρθε από την Ουάσιγκτον

Στις 19 Αυγούστου το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι υπερδιπλασιάζει τις επαναγορές μακροχρόνιων ομολόγων, από 2 σε τουλάχιστον 4 δισ. δολάρια ανά πράξη (CNBC, Reuters). Επαναγορά σημαίνει ότι το κράτος ξαναγοράζει παλιότερα ομόλογά του από την αγορά. Όταν μπαίνει ένας μεγάλος αγοραστής, οι τιμές των ομολόγων ανεβαίνουν και οι αποδόσεις πέφτουν: το 10ετές υποχώρησε προς το 4,65% και το 30ετές προς το 5,20% (Yahoo Finance).

Δεν ήταν όμως μείωση επιτοκίων ούτε αποπληρωμή χρέους. Ήταν διαχείριση ρευστότητας, ανάσα και όχι θεραπεία (Politico). Το ενεργειακό και δημοσιονομικό πρόβλημα παραμένει.

Πού μας βρίσκει αυτό

Στις 19 Αυγούστου το ελληνικό 10ετές ήταν στο 3,95%, χαμηλότερα από το ιταλικό (4,07%) και το γαλλικό (4,11%) (Reuters, Bloomberg). Η Ελλάδα δανείζεται φθηνότερα από την Ιταλία, μια ιστορική αναστροφή (DNews). Πρόκειται για πανευρωπαϊκή ανατίμηση του χρήματος, και αυτή τη φορά ο αδύναμος κρίκος είναι το Παρίσι.

Το ακριβότερο χρήμα περνά στην Ελλάδα σταδιακά, όχι με μία ανακοίνωση. Τον Ιούνιο το μέσο επιτόκιο των νέων στεγαστικών δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο ήταν στο 3,56% (Τράπεζα της Ελλάδος). Μια αύξηση μιας ποσοστιαίας μονάδας σε δάνειο 150.000 ευρώ εικοσιπενταετίας μεταφράζεται σε δόση περίπου 839 ευρώ αντί για 756, δηλαδή περίπου 83 ευρώ τον μήνα παραπάνω. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες σφίγγουν τα κριτήρια χορήγησης (ECB), κι έτσι κάθε επενδυτικό σχέδιο που χρειάζεται δανεισμό αντιμετωπίζει υψηλότερο κατώφλι.

Ο λογαριασμός δεν πέφτει σε όλους μαζί. Πρώτοι πληρώνουν όσοι δανείζονται τώρα, νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι φορολογούμενοι πληρώνουν αργότερα: στις ΗΠΑ, κάθε μόνιμη άνοδος των αποδόσεων κατά 0,1 μονάδας φουσκώνει τη δαπάνη τόκων κατά 379 δισ. δολάρια σε βάθος δεκαετίας (Axios). Η τιμή του χρήματος δεν την ορίζουν πια μόνο οι κεντρικοί τραπεζίτες· την ορίζει η αγορά, που μετρά πόσο χρέος αντέχει να απορροφήσει και πόσο χρεώνει για να το κάνει.