Στο Δικαστήριο της ΕΕ η Ελλάδα για τα δικαιώματα των αναπληρωτών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε την Ελλάδα στο Δικαστήριο της ΕΕ για τον τρόπο που μεταχειρίζεται τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς. Ο λόγος: τους δίνει λιγότερα δικαιώματα από τους μόνιμους συναδέλφους τους, παρότι κάνουν την ίδια ακριβώς δουλειά στην ίδια τάξη. Πρόκειται για τους δασκάλους και καθηγητές με σύμβαση ορισμένου χρόνου που κρατούν όρθιο το δημόσιο σχολείο κάθε Σεπτέμβριο. Η παραπομπή μετατρέπει μια χρόνια εσωτερική εργασιακή διαμάχη σε ζήτημα ευρωπαϊκής συμμόρφωσης, με πιθανές χρηματικές κυρώσεις αν η χώρα καταδικαστεί και δεν συμμορφωθεί (Commission).

Η παραπομπή (φάκελος INFR(2024)4013) είναι το τελευταίο σκαλί μιας διαδικασίας που ξεκίνησε με προειδοποιητική επιστολή και αιτιολογική γνώμη. Όταν η Επιτροπή κρίνει ότι το κράτος δεν διόρθωσε την παράβαση, προσφεύγει στο Δικαστήριο (CURIA). Την ίδια ημέρα η Ελλάδα έλαβε και τέσσερις αιτιολογικές γνώμες για απόβλητα, μεταφορές, αμίαντο και επαγγελματικά προσόντα, όμως η υπόθεση των αναπληρωτών είναι η μόνη που έφτασε ήδη στα δικαστικά έδρανα.

Το σκληρό δίλημμα της αναπληρώτριας

Το πρόβλημα δεν είναι αφηρημένο. Ο φάκελος της υπόθεσης περιγράφει συγκεκριμένες ανισότητες: μια αναπληρώτρια δικαιούται 119 ημέρες άδεια μητρότητας, ενώ η μόνιμη συνάδελφός της πέντε μήνες. Η κοινή αναρρωτική περιορίζεται στις 15 ημέρες, χωρίς ειδική πρόβλεψη για επαπειλούμενη κύηση. Αν αυτά ισχύουν, στην πράξη μια έγκυος αναπληρώτρια με ιατρική εντολή αποχής μπορεί να βρεθεί να επιλέγει ανάμεσα στην υγεία της και στο εισόδημά της. Το δικαίωμα υπάρχει στα χαρτιά, αλλά γίνεται θεωρητικό όταν το πραγματικό ερώτημα είναι αν «αντέχεις» να το χρησιμοποιήσεις.

Εδώ ακριβώς πατά η Κομισιόν. Η οδηγία 1999/70/ΕΚ, που ρυθμίζει την εργασία ορισμένου χρόνου, δεν απαγορεύει τις προσωρινές συμβάσεις. Απαγορεύει όμως, με τη ρήτρα 4, να έχει ο συμβασιούχος χειρότερους όρους απασχόλησης από συγκρίσιμο μόνιμο μόνο και μόνο επειδή η σύμβασή του λέγεται «ορισμένου χρόνου», εκτός αν υπάρχει αντικειμενική δικαιολόγηση (EUR-Lex). Το ζήτημα μετατοπίζεται από την ετικέτα «αναπληρωτής» στο πραγματικό ερώτημα: κάνει την ίδια εργασία, στην ίδια τάξη, με τα ίδια προσόντα (Commission); Το Δικαστήριο έχει ήδη εφαρμόσει τη λογική αυτή στους Έλληνες εκπαιδευτικούς: στην υπόθεση C-654/24 έκρινε ότι ακόμη και μια παροχή 500 ευρώ για επιμόρφωση δεν μπορεί να δίνεται μόνο στους μόνιμους (FRA).

Η άμυνα του ΕΣΠΑ και οι αριθμοί που τη διαψεύδουν

Στο ίδιο σκεπτικό πατά και η υπόθεση των αναπληρωτών. Το υπουργείο Παιδείας αμύνεται ότι μόνιμοι και αναπληρωτές δεν βρίσκονται σε «συγκρίσιμη κατάσταση», επειδή οι δεύτεροι χρηματοδοτούνται διαφορετικά, ιστορικά μέσω ΕΣΠΑ. Το επιχείρημα είναι πολιτικά βολικό αλλά νομικά αδύναμο: η οδηγία κοιτά τη φύση της εργασίας και τους όρους απασχόλησης, όχι το λογιστικό κανάλι πληρωμής.

Και τα ίδια τα κυβερνητικά στοιχεία υπονομεύουν τον «έκτακτο» χαρακτήρα. Για το 2025-2026 το υπουργείο μιλά για περίπου 48.000 αναπληρωτές, 6.000 περισσότερα λειτουργικά κενά από την προηγούμενη χρονιά, παρότι από το 2020 έχουν γίνει 47.624 μόνιμοι διορισμοί (ΥΠΑΙΘ). Οι προσλήψεις γίνονται σε διαδοχικές φάσεις κάθε φθινόπωρο, με πάνω από 28.000 αναπληρωτές μόνο ως τα τέλη Οκτωβρίου (Alfavita). Κρίσιμη λεπτομέρεια: για τις ανάγκες αυτές μεταφέρθηκαν 200 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τον τακτικό προϋπολογισμό, όχι πλέον αποκλειστικά από ΕΣΠΑ. Όταν οι ίδιες οι προκηρύξεις μιλούν για «προσωρινούς αναπληρωτές» για πάγια λειτουργικά κενά (Klimaka), η προσωρινότητα παύει να είναι εξαίρεση και γίνεται μηχανισμός.

Το κράτος κρατά ένα μεγάλο κομμάτι του σχολείου ως μεταβλητό κόστος αντί για μόνιμη υποχρέωση, και μεταφέρει το εργασιακό ρίσκο στους αναπληρωτές. Το επόμενο σχολικό έτος θα ξαναχρειαστεί δεκάδες χιλιάδες από αυτούς, όπως κάθε χρονιά. Το Δικαστήριο της ΕΕ καλείται τώρα να απαντήσει σε ένα ερώτημα που το ελληνικό κράτος αποφεύγει επί χρόνια: αν το «έκτακτο» σε κλίμακα 48.000 ανθρώπων δικαιολογεί πραγματικά μια έγκυο δασκάλα να έχει λιγότερη προστασία από τη διπλανή της.