Αγροτικές ενισχύσεις 2018–2022 κρίνονται χωρίς δασικούς χάρτες

Το άρθρο 74 του νομοσχεδίου για τον Αλιευτικό Κώδικα ορίζει πώς θα κριθούν οι αγροτικές ενισχύσεις του 2018–2022, την περίοδο που τις πλήρωνε ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Θα κρίνονται με τους όρους του τότε, αλλά χωρίς τα δεδομένα των δασικών χαρτών, ακόμη κι όταν οι αρχές ελέγχουν πληρωμές ή ζητούν πίσω χρήματα (Βουλή, σχέδιο νόμου). Το άρθρο δεν υπήρχε στη δημόσια διαβούλευση. Προστέθηκε όταν κατατέθηκε το νομοσχέδιο, στις 15 Σεπτεμβρίου (in.gr). Την Πέμπτη ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτης Σχοινάς ανακοίνωσε δύο διορθώσεις, ενώ η αντιπολίτευση ζητούσε απόσυρση (CNN Greece).

Γιατί μετρούν οι χάρτες

Οι δασικοί χάρτες καταγράφουν ποιες εκτάσεις χαρακτηρίζονται δασικές. Ο χαρακτηρισμός μπορεί να αλλάξει όσο οι χάρτες κυρώνονται και αναμορφώνονται, οπότε μια έκταση που δηλώθηκε βοσκότοπος το 2019 μπορεί σήμερα να εμφανίζεται δασική. Η αιτιολογία του νομοσχεδίου επικαλείται ακριβώς την αναστολή της αποδεικτικής ισχύος των χαρτών όσο αναμορφώνονται. Για άλλες διοικητικές και δικαστικές χρήσεις οι χάρτες κρατούν την ισχύ τους (Βουλή).

Η περίοδος δεν είναι ουδέτερη. Ο ΣΥΡΙΖΑ επισήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά απάτες με επιδοτήσεις ακριβώς αυτών των ετών (Εφ.Συν.). Υπεύθυνος υπουργός στη διαβούλευση ήταν ο Σχοινάς (opengov), ενώ στην επιτροπή το άρθρο το παρουσίασε ο υφυπουργός Αθανάσιος Καββαδάς. Το έγγραφο κατάθεσης που θα έδειχνε ποιος το εισηγήθηκε αρχικά δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Την Τετάρτη η αρμόδια επιτροπή ενέκρινε το νομοσχέδιο με την ψήφο της ΝΔ. Το ΚΚΕ καταψήφισε και τα υπόλοιπα κόμματα επιφυλάχθηκαν για την Ολομέλεια (Capital). Πρόκειται για έγκριση επί της αρχής, όχι για ψήφιση του άρθρου.

Τι αλλάζει στην πράξη

Το σχέδιο απαιτεί να έχει δηλωθεί η έκταση και να πληρούνταν οι όροι επιλεξιμότητας του αντίστοιχου έτους. Τους χάρτες όμως τους αποκλείει «ανεξάρτητα από τον χρόνο κύρωσης ή αναμόρφωσής τους», και όχι μόνο από την πληρωμή: και από τον έλεγχο και από την ανάκτηση.

Ας πάρουμε έναν υποθετικό κτηνοτρόφο που δήλωσε το 2019 βοσκότοπο τον οποίο χρησιμοποιούσε πραγματικά και που τότε ήταν επιλέξιμος. Χρόνια μετά, ένας αναμορφωμένος χάρτης χαρακτηρίζει την έκταση δασική και η υπηρεσία ζητά τα χρήματα πίσω. Γι' αυτόν το άρθρο 74 είναι δίκαιη προστασία, και αυτό είναι το ισχυρότερο επιχείρημα της κυβέρνησης. Ο Σχοινάς υποστηρίζει ότι αφορά περίπου 50.000 παραγωγούς, χωρίς να έχει δημοσιευτεί ανάλυση ανά φάκελο που να στηρίζει τον αριθμό (Το Βήμα).

Ένας δεύτερος υποθετικός αιτών δήλωσε έκταση που ουσιαστικά δεν είχε στη διάθεσή του. Αν ο καταλογισμός εις βάρος του στηρίζεται αποκλειστικά στον χάρτη, η βάση του αποδυναμώνεται. Πρόκειται για νομική δυνατότητα, όχι για διαπιστωμένη ακύρωση: δημόσια δεν έχει εντοπιστεί φάκελος όπου ο χάρτης να είναι το καθοριστικό τεκμήριο. Ένα δημοσίευμα για την υπόθεση των 37 συλληφθέντων μνημονεύει δασικές εκτάσεις, αλλά δεν δείχνει ότι ο χάρτης έπαιξε τέτοιο ρόλο.

Το ότι κάποιος δεν είχε δικά του ζώα δεν αποδεικνύει μόνο του παρανομία. Ο Κανονισμός 1307/2013 αναγνώριζε ως γεωργική δραστηριότητα και τη διατήρηση γης κατάλληλης για βόσκηση, και ζητούσε η έκταση να βρίσκεται στη διάθεση του γεωργού, όχι στην ιδιοκτησία του. Αντίστοιχα, η απλή δήλωση έκτασης δεν αποδεικνύει πραγματική χρήση.

Ποιοι έλεγχοι μένουν

Εξακολουθούν να ισχύουν οι διασταυρώσεις δηλώσεων, μισθώσεων, επικαλυπτόμενων εκτάσεων, μητρώων ζώων και στοιχείων παραγωγής. Ο ενωσιακός κανόνας της ανάκτησης με τόκους παραμένει (Κανονισμός 1306/2013), όπως και η αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (Κανονισμός 2017/1939). Μια διοικητική εκκαθάριση δεν κλείνει από μόνη της ποινική έρευνα.

Υπάρχει όμως ένα πρακτικό όριο. Ένας ελεγκτής που πηγαίνει σήμερα στο χωράφι βλέπει το σημερινό τοπίο, όχι αν το 2019 βοσκούσαν εκεί ζώα. Για τα παλιά έτη μετρούν τα αρχεία και οι διασταυρώσεις εκείνης της περιόδου, και από αυτό το υλικό αφαιρείται ένα στοιχείο. Ο έλεγχος συνεχίζεται, αλλά με ένα τεκμήριο λιγότερο, όπως επισήμανε ανάλυση του Βήματος.

Ο Σχοινάς ανακοίνωσε ότι θα καταστήσει ρητή τη νόμιμη χρήση της έκτασης ως προϋπόθεση, καθώς και τη συνέχιση των ελέγχων της ΑΑΔΕ και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (Εφ.Συν.). «Δεν ήρθα στο υπουργείο για να περνάω ύποπτες διατάξεις», δήλωσε (CNN Greece). Το κατατεθειμένο κείμενο των δύο διορθώσεων δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Η ένσταση αντισυνταγματικότητας της Ζωής Κωνσταντοπούλου απορρίφθηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία, με την αντιπολίτευση να τη στηρίζει (ΕΡΤ). Η απόρριψη ήταν πολιτική πράξη, όχι δικαστική κρίση.

Επίσημο αποτέλεσμα ψηφοφορίας στην Ολομέλεια ή ΦΕΚ δεν έχει εντοπιστεί. Μέχρι να δημοσιευτούν, το μόνο κείμενο του άρθρου 74 που μπορεί να διαβάσει κανείς βγάζει τους δασικούς χάρτες και από τον έλεγχο και από την ανάκτηση. Όσα ανακοίνωσε ο υπουργός προσθέτουν προϋποθέσεις, αλλά δεν επαναφέρουν το τεκμήριο που αφαιρέθηκε.