Από πελάτης εικόνων: η Ελλάδα εκτόξευσε δικό της δορυφόρο

Στις 7 Ιουλίου, λίγο μετά τα μεσάνυχτα τοπική ώρα Καλιφόρνιας, ένας πύραυλος Falcon 9 της SpaceX απογειώθηκε από τη βάση Vandenberg, και όχι από το Cape Canaveral όπως γράφτηκε λανθασμένα σε αρκετά ελληνικά ΜΜΕ. Ανάμεσα στα δεκάδες φορτία της αποστολής Transporter-17 βρισκόταν ένας ελληνικός μικροδορυφόρος γεωπαρατήρησης, ο Hyperion GR-1, ο πρώτος οπτικός δορυφόρος που το ελληνικό Δημόσιο δεν αγοράζει ως υπηρεσία, αλλά κατασκευάζει και θα λειτουργεί το ίδιο (Spaceflight Now, RocketLaunch.org).

Ως τώρα η Ελλάδα έβλεπε το έδαφός της κυρίως μέσα από κοινόχρηστες ευρωπαϊκές υποδομές, το Copernicus και τους δορυφόρους Sentinel, και αγόραζε πιο λεπτομερείς εικόνες από ξένους εμπορικούς παρόχους όταν τις χρειαζόταν. Για την πυροπροστασία, το θερμικό Sentinel-3 έδινε εικόνα χονδρικής κλίμακας, περίπου ένα χιλιόμετρο ανά pixel (To Brief). Σε συνέχεια της στροφής που παρακολουθούμε, από τη χρήση ξένων υπηρεσιών προς την παραγωγή δικής μας υποδομής (To Brief), το ουσιαστικό ορόσημο εδώ δεν είναι η εκτόξευση. Είναι η ιδιοκτησία.

Τι κερδίζει η χώρα σε λεπτομέρεια και σε χρόνο

Ο Hyperion παίζει σε άλλη κατηγορία λεπτομέρειας. Είναι οπτικός δορυφόρος με δηλωμένη ανάλυση έως 90 εκατοστά ανά pixel (gr.euronews, enikos). Είναι επίσης πολυφασματικός, βλέπει δηλαδή σε περισσότερα «χρώματα» από το ανθρώπινο μάτι, όπως το υπέρυθρο, ώστε να ξεχωρίζει υγιή από καμένη ή ξηρή βλάστηση. Δεν διαβάζει πινακίδες, αλλά ξεχωρίζει δρόμους, κτίρια, όρια καμένων εκτάσεων, πλημμυρισμένες ζώνες και μεταβολές σε καλλιέργειες. Είναι ένα επαναλαμβανόμενο φωτογραφικό αρχείο της χώρας από ψηλά.

Η αλλαγή όμως δεν είναι μόνο στη λεπτομέρεια, είναι και στον χρόνο. Όταν αγοράζεις εικόνες από ξένο πάροχο, μπαίνεις σε ουρά: περιμένεις πότε θα περάσει ο δορυφόρος του πάνω από την Ελλάδα και αν το δικό σου αίτημα θα μπει ψηλά στη λίστα. Με δική της συστοιχία, η χώρα ορίζει η ίδια τις προτεραιότητες λήψεων, πάνω από τα νησιά, τα σύνορα ή μια πυρκαγιά σε εξέλιξη. Δύο ακόμη χαρακτηριστικά που αποδίδονται στον Hyperion συντομεύουν την αλυσίδα, αν και εμφανίζονται ως αναπαραγόμενα δελτία χωρίς αναλυτικό τεχνικό τεκμήριο. Η επεξεργασία πάνω στον ίδιο τον δορυφόρο σημαίνει ότι, αντί να κατεβάζει όλο το υλικό, στέλνει πρώτα το «κάτι ενδιαφέρον υπάρχει εδώ». Οι διαδορυφορικές ζεύξεις επιτρέπουν να δρομολογεί την πληροφορία μέσω άλλων δορυφόρων, χωρίς να περιμένει τον επόμενο επίγειο σταθμό (MWRF, Euronews). Έτσι ένα πρώτο alert ή χάρτης φτάνει πιο κοντά στον χρόνο του συμβάντος.

Ας κρατήσουμε όμως την εξής διάκριση. Πολλά ρεπορτάζ σύνδεσαν τον Hyperion με «εντοπισμό πυρκαγιάς σε 30 λεπτά». Το νούμερο δεν τεκμηριώνεται για τον συγκεκριμένο δορυφόρο. Ο εντοπισμός θερμών εστιών σε πραγματικό χρόνο είναι δουλειά θερμικών αισθητήρων, όχι οπτικών. Ο Hyperion δείχνει τι υπάρχει στο έδαφος πριν, γύρω και μετά από μια καταστροφή, για χαρτογράφηση κινδύνου και αποτίμηση ζημιάς. Για εικόνα μέσα από καπνό ή τη νύχτα χρειάζεται ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR), που «βλέπει» μέρα και νύχτα ακόμη και μέσα από σύννεφα. Η αξία είναι πραγματική, αλλά είναι ένα κομμάτι του παζλ.

Ο αστερίσκος της κυριότητας

Ο δορυφόρος συναρμολογείται στην Παλλήνη από την Open Cosmos Aegean, σε εγκαταστάσεις 300 τετραγωνικών με καθαρούς χώρους (open-cosmos.com), στο πλαίσιο συμβολαίου περίπου 60 εκατ. ευρώ για τη συστοιχία των επτά οπτικών δορυφόρων (open-cosmos.com). Η χρηματοδότηση προέρχεται από το Ταμείο Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0» και τα δεδομένα προορίζονται για τον Κυβερνητικό Κόμβο Γεωπαρατήρησης (in.gr).

Εδώ κρύβεται ο κρίσιμος αστερίσκος. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ποιος κρατά τη νομική κυριότητα των δορυφόρων μετά την παράδοση, τα δικαιώματα στα ακατέργαστα δεδομένα και το βασικό λογισμικό. Εκεί κρίνεται αν πρόκειται για δική μας υποδομή ή για ένα καλύτερο συμβόλαιο με ελληνική σημαία.

Ένας δορυφόρος είναι επίδειξη. Επτά μαζί, που ξαναπερνούν συχνά πάνω από την ίδια περιοχή, γίνονται υπηρεσία. Η απάντηση στο αν η Ελλάδα έγινε παραγωγός δεν θα δοθεί σε τροχιά, αλλά στο έδαφος: στον Κυβερνητικό Κόμβο που πρέπει να μετατρέπει εικόνες σε αποφάσεις, και στη διασφάλιση των περίπου 350 εκατ. ευρώ του προγράμματος HELLAS-SPACE 2.0 όταν το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώσει (To Brief).