Εμπάργκο στον σουδανικό χρυσό, όχι στο Άμπου Ντάμπι

Ο πόλεμος στο Σουδάν, μια από τις χειρότερες ανθρωπιστικές καταστροφές του πλανήτη, τρέφεται από ένα εμπόρευμα: τον χρυσό. Στις 13 Ιουλίου 2026, το Συμβούλιο της ΕΕ αποφάσισε να χτυπήσει αυτό ακριβώς το καύσιμο. Απαγόρευσε την αγορά, εισαγωγή και μεταφορά χρυσού καταγωγής Σουδάν, καθώς και την εξαγωγή προς τη χώρα δύο χημικών που τον βγάζουν από το χώμα, του υδραργύρου και του κυανίου (Brussels Times, Mining Weekly). Το ενδιαφέρον όμως δεν είναι μόνο τι απαγόρευσαν οι Βρυξέλλες. Είναι ποιον απέφυγαν να κατονομάσουν.

Γιατί ο χρυσός είναι το νόμισμα αυτού του πολέμου

Για να καταλάβει κανείς τη λογική του μέτρου, πρέπει να δει πώς πληρώνεται ο εμφύλιος. Η χρηματοδότηση των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) λειτουργεί σε τρία στάδια. Πρώτα, έλεγχος χρυσοφόρων περιοχών κυρίως στο Νταρφούρ. Έπειτα, εξαγωγή του μετάλλου εκτός κρατικής εποπτείας. Τέλος, μετατροπή του σε «καθαρό», εμπορεύσιμο χρυσό μέσα από εξωτερικούς κόμβους (Center for American Progress). Ο σουδανικός τακτικός στρατός (Sudanese Armed Forces, SAF) έχει τα δικά του ορυχεία. Και για τις δύο πλευρές, ο χρυσός δεν είναι παράπλευρο έσοδο. Είναι ρευστότητα που γίνεται μισθοί, καύσιμα, όπλα και δίκτυα προστασίας.

Η διαδρομή είναι γνωστή. Έρευνα του Beam Reports, στηριγμένη σε εμπορικά δεδομένα και αναφορές του Panel of Experts του ΟΗΕ και της οργάνωσης Swissaid, περιγράφει βόρειες, δυτικές και νότιες οδούς λαθρεμπορίου προς γειτονικές χώρες, από όπου το μέταλλο επανεισάγεται στο νόμιμο εμπόριο (Beam Reports). Πέρα από τις χερσαίες διαδρομές προς Τσαντ, Αίγυπτο και Νότιο Σουδάν, ανάλυση του GIS Reports καταγράφει χωμάτινους αεροδιαδρόμους κοντά σε ζώνες εξόρυξης, με το Ντουμπάι ως τον κόμβο όπου ο χρυσός λιώνει και «ξαναγεννιέται» χωρίς το στίγμα της προέλευσής του (GIS Reports). Εκεί ακριβώς είναι το κλειδί: το χτύπημα στο εμπόρευμα έχει νόημα μόνο αν φτάσει στον κόμβο απορρόφησης.

Η γλώσσα που αποκαλύπτει την επιλογή

Και εδώ ξεκινά η διπλωματική ακροβασία. Ανακοινώνοντας το μέτρο, η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας μίλησε για την ανθρωπιστική κατάσταση που «επιδεινώνεται ραγδαία», για τις θηριωδίες των RSF στο Ελ Φάσερ και τον κίνδυνο επανάληψης στο Ελ Ομπέιντ, λέγοντας ότι η ΕΕ κόβει «βασικές πηγές χρηματοδότησης» του πολέμου. Δεν κατονόμασε κανένα εξωτερικό κράτος (EEAS). Η επιλογή είναι σταθερή. Και σε προηγούμενη παρέμβασή της, η Κάλας απευθύνθηκε αόριστα σε «όλους τους εξωτερικούς δρώντες» (EUnews).

Το Ευρωκοινοβούλιο τραβά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ευρωβουλευτές κατέθεσαν επίσημη γραπτή ερώτηση με τίτλο «κυρώσεις κατά των ΗΑΕ για τον ρόλο και τις προμήθειες όπλων στο Σουδάν» (European Parliament). Και σύμφωνα με το EUobserver, ψήφισμα της 9ης Ιουλίου, με 476 ψήφους υπέρ και 28 κατά, κατονόμασε ευθέως τα ΗΑΕ ως χρηματοδότη των RSF και την εδρεύουσα στο Άμπου Ντάμπι εταιρεία Global Security Services Group (EUobserver).

Αυτή είναι η αντίφαση. Η εκτελεστική ΕΕ διάλεξε χρηματοοικονομική, μη συγκρουσιακή γλώσσα, τη στιγμή που το ίδιο της το Κοινοβούλιο έδειχνε με το δάχτυλο. Χρειάζεται όμως προσοχή στα όρια της απόδειξης. Ο ρόλος των ΗΑΕ ως εμπορικού κόμβου τεκμηριώνεται πολύ καλύτερα από την κρατική συνενοχή στη στρατιωτική στήριξη, την οποία το Άμπου Ντάμπι αρνείται και για την οποία δεν υπάρχει δικαστική διαπίστωση (HRW). Δεν εντοπίστηκε, επίσης, δημόσιο έγγραφο που να ομολογεί ότι οι Βρυξέλλες προστάτεψαν το Άμπου Ντάμπι σκόπιμα.

Η σιωπή αυτή, ωστόσο, εξηγείται από τη θέση που κατέχουν τα ΗΑΕ στον χάρτη της Ένωσης. Είναι κρίσιμος εμπορικός και ενεργειακός εταίρος, όχι μόνο για τις Βρυξέλλες αλλά και για την Αθήνα. Η ίδια η Ελλάδα, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μίλησε για λογοδοσία (UN transcript), αλλά στη Γενεύη ζήτησε από «όλους τους εξωτερικούς δρώντες» να σταματήσουν τη στήριξη, χωρίς να πει όνομα (MFA Greece). Το μοτίβο επαναλαμβάνεται: η ΕΕ φτάνει ευκολότερα σε απαγόρευση εμπορεύματος παρά σε ευθεία πίεση προς τον εταίρο που κρατά το άλλο άκρο της αλυσίδας. Αποφάσισε να στεγνώσει την κάνουλα, αλλά όχι να πει ποιος κρατά το ποτήρι.