Ερντογάν κήρυξε θαλάσσια πάρκα πέραν των τουρκικών υδάτων

Η Τουρκία θέσπισε δύο νέες προστατευόμενες θαλάσσιες ζώνες, τα «εθνικά θαλάσσια πάρκα», με προεδρικά διατάγματα που η Αθήνα καταγγέλλει ότι απλώνονται έξω από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και μέσα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Πρακτικά, η Άγκυρα κατέγραψε πάνω σε χάρτη μια διοικητική αξίωση δικαιοδοσίας σε νερά που παραμένουν νομικά ανοιχτά, και το πραγματικό διακύβευμα είναι αν αυτός ο χάρτης θα αποκτήσει αύριο επιτήρηση.

Η αναντιστοιχία φαίνεται στα δύο μεγέθη. Το νότιο πάρκο, το Fethiye-Kaş, πιάνει 21.706,03 km² ανοιχτά Μούγλων και Αττάλειας (SeaNews). Το βόρειο, το Kuzey Ege, μόλις 1.742,14 km² στα ανοιχτά Τσανάκκαλε και Τεκιρντάγ (Harita Haber). Η χωρική θάλασσα, η στενή παράκτια ζώνη όπου το κράτος ασκεί κυριαρχία, φτάνει στο Αιγαίο τα 6 ναυτικά μίλια. Καμία γεωμετρία τέτοιας λωρίδας ανάμεσα σε Φετιγιέ και Κας δεν παράγει επιφάνεια κοντά στα 21.706 km², σημειώνει ανεξάρτητη ανάλυση, άρα μεγάλο κομμάτι πέφτει έξω από αυτήν (The Levant Files). Ελληνικές αναγνώσεις τοποθετούν τη ζώνη ανατολικά της Ρόδου ως το Καστελλόριζο (ProtoThema English).

Τι ακριβώς λένε τα διατάγματα

Πρόκειται για δημοσιευμένες προεδρικές αποφάσεις στη Resmî Gazete, την τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, με αριθμούς 11626 και 11627, υπογεγραμμένες από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 15 Αυγούστου και σε ισχύ από τη δημοσίευση της 16ης (Resmî Gazete 11626, 11627). Ο τίτλος τους ορίζει τα όρια «με συνημμένο χάρτη και πίνακα συντεταγμένων».

Η διοικητική μηχανή από πίσω είναι περιβαλλοντική. Νομική βάση είναι ο τουρκικός νόμος 2873 περί εθνικών πάρκων, ενώ την εκτέλεση αναλαμβάνει η Γενική Διεύθυνση Προστασίας Φύσης και Εθνικών Πάρκων (DKMP) του υπουργείου Γεωργίας και Δασών. Η φόρμα, τυπικά, είναι προστασία οικοσυστημάτων.

Ένα πάρκο, όμως, δεν γεννά σύνορο. Μέσα στα χωρικά ύδατα το κράτος έχει σχεδόν πλήρη αρμοδιότητα, με το φρένο της αβλαβούς διέλευσης των ξένων πλοίων (NOAA). Στην ΑΟΖ, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, το κράτος έχει δικαιώματα εκμετάλλευσης πόρων, όχι κυριαρχία ούτε γενικό μπλόκο στη ναυσιπλοΐα. Στην υφαλοκρηπίδα, τον βυθό και το υπέδαφος, έχει αποκλειστικά δικαιώματα κυρίως για εξόρυξη. Και σε μη οριοθετημένη ζώνη, τα άρθρα 74 και 83 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιβάλλουν αυτοσυγκράτηση, ώστε καμία πλευρά να μη «δυσχεραίνει» την τελική συμφωνία (UNCLOS). Μια εσωτερική διοικητική πράξη καταγράφει θέση και οργανώνει διοίκηση, δεν λύνει το σύνορο υπέρ εκείνου που την ανακοινώνει.

Αυτό εξηγεί και το ελληνικό επιχείρημα. Το ΥΠΕΞ απάντησε αυθημερόν ότι τα πάρκα είναι παράνομα όπου εκτείνονται σε διεθνή ύδατα ή στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και «δεν δημιουργούν τετελεσμένα» (in.gr). Η Αθήνα αντιπαραβάλλει τα δικά της πάρκα, που λέει ότι θεσπίστηκαν αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων. Η Άγκυρα, μέσω του εκπροσώπου της Öncü Keçeli, κατηγορεί αντίστροφα την Ελλάδα ότι «εργαλειοποιεί» το περιβάλλον και υποστηρίζει ότι σε ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο το δίκαιο ζητά συνεργασία, όχι μονομερείς πράξεις (Turkish MFA). Φιλοκυβερνητικά μέσα τα παρουσιάζουν ως «επαναβεβαίωση θαλάσσιων δικαιωμάτων» (Daily Sabah).

Η κίνηση έρχεται μετά από σειρά ημερομηνιών. Ελληνικό προεδρικό διάταγμα (ΠΔ) για το Νότιο Αιγαίο τον Ιούλιο, τουρκική προειδοποίηση για «μονομερείς ενέργειες» στις 7 Αυγούστου, τώρα τα διατάγματα, ενώ στις 30 Ιουλίου τουρκικό drone είχε υπερπτεί του Φαρμακονησίου (To Brief). Το ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι ρητό: η Οδηγία για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό λέει ότι δεν επηρεάζει την οριοθέτηση συνόρων (EUR-Lex), και ξεχωριστή καταδίκη της Κομισιόν για τα τουρκικά πάρκα δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Το ουσιαστικό τεστ, λοιπόν, δεν είναι ο χάρτης· είναι το νερό. Ένα διάταγμα με συντεταγμένες μένει σύμβολο μέχρι να εμφανιστούν κανόνες εφαρμογής, άδειες, πρόστιμα ή περιπολίες της Sahil Güvenlik, της τουρκικής ακτοφυλακής, μέσα στα 21.706 km². Τέτοιο μέτρο δεν έχει ακόμη εντοπιστεί δημόσια, όμως η Άγκυρα έχει έτοιμο το διοικητικό της εργαλείο. Αν η επιτήρηση φτάσει στη θάλασσα γύρω από τη Ρόδο και το Καστελλόριζο, τότε η τουρκική αξίωση μένει νομική, αλλά αποκτά και καθημερινή τριβή σκαφών.