Τα «13 δισ.» χρέους είναι τέσσερις χωριστές κινήσεις

Το ελληνικό Δημόσιο σχεδιάζει να ξεπληρώσει φέτος περίπου 13 δισ. ευρώ δανείων πριν λήξουν, ώστε ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ να πέσει κάτω από της Ιταλίας (Bloomberg). Τα 13 δισ. όμως είναι τέσσερις ξεχωριστές κινήσεις σε διαφορετικά στάδια· μόνο τα 6,94 δισ. έχουν πληρωθεί. Και η διάκριση μετράει, γιατί αφορά το πού πάνε πλεονάσματα και ταμειακά διαθέσιμα που θα μπορούσαν να έχουν άλλη χρήση.

Το μόνο βέβαιο κομμάτι είναι τα 6,94 δισ. ευρώ των δανείων του πρώτου μνημονίου (GLF, τα διμερή δάνεια των χωρών της ευρωζώνης το 2010). Ο ESM και ο EFSF εξαιρέθηκαν από τη ρήτρα αναλογικής αποπληρωμής, τον κανόνα που θα υποχρέωνε την Ελλάδα να πληρώσει ταυτόχρονα και μέρος των δανείων προς αυτούς. Μέρος του ποσού προήλθε από τον ειδικό «κουμπαρά» ρευστότητας του 2018, ο οποίος μετά την κίνηση εξαντλείται (ESM). Η πληρωμή έγινε τον Ιούνιο (Global Banking & Finance, επικαλούμενο Reuters).

Τα υπόλοιπα είναι ακόμη σχέδιο. Περίπου 2,5 δισ. ευρώ αφορούν πρόωρη αποπληρωμή δανείων EFSF (του δεύτερου μηχανισμού διάσωσης), αλλά ο ESM και ο EFSF δεν έχουν δημοσιοποιήσει νέα απόφαση που να την εγκρίνει (OT).

Άλλα 2,2 δισ. ευρώ παρουσιάστηκαν πότε ως ομόλογο και πότε ως πληρωμή EFSF. Ο ΟΔΔΗΧ δείχνει ομόλογο λήξης 15 Δεκεμβρίου 2027, με ανεξόφλητο ποσό ακριβώς 2,2 δισ. ευρώ, στα χαρτοφυλάκια των τεσσάρων συστημικών τραπεζών (ΟΔΔΗΧ). Πρόκειται δηλαδή για διαχείριση λήξης, όχι για «σβήσιμο» μνημονιακού δανείου. Τα τελευταία 1,2 δισ. ευρώ είναι απλώς μείωση των εντόκων γραμματίων, βραχυπρόθεσμη διαχείριση ταμείου. Το άθροισμα βγαίνει 12,84 δισ.· τα «13 δισ.» είναι στρογγυλοποιημένος τίτλος, όχι μία συναλλαγή.

Γιατί όμως το κάνει η κυβέρνηση, και τι αγοράζει; Η γραμμή του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, όπως τη διατύπωσε στη Βουλή ο Κυριάκος Πιερρακάκης, είναι ότι κάθε 1 δισ. πρόωρης αποπληρωμής εξοικονομεί περίπου 30 εκατ. ευρώ τόκων τον χρόνο (OT). Πηγές του ίδιου υπουργείου ανεβάζουν το συνολικό όφελος «άνω των 2 δισ.» σε επτά χρόνια (Ελεύθερος Τύπος). Το 30 εκατ. ανά 1 δισ. υποθέτει ότι το χρέος που φεύγει κόστιζε 2,8%-3%· αν τα ίδια χρήματα αντικατασταθούν με νέο δανεισμό, το ελληνικό 10ετές δανείζεται σήμερα κοντά στο 3,8% και το κέρδος εξανεμίζεται (Σκάι). Κανένα δημόσιο μοντέλο με επιτόκια, διάρκειες και προεξόφληση δεν έχει δημοσιευθεί για να στηρίξει το «άνω των 2 δισ.».

Εδώ βρίσκεται και το κρυμμένο λογιστικό σημείο. Όταν πληρώνεις χρέος με μετρητά που ήδη έχεις, το ακαθάριστο χρέος πέφτει, αλλά πέφτουν ισόποσα και τα διαθέσιμά σου. Το καθαρό χρέος δεν βελτιώνεται το ίδιο. Ο προϋπολογισμός του 2026 το δείχνει καθαρά: παρότι οι πρόωρες κινήσεις είναι της τάξης των 13 δισ., το χρέος γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να πέσει μόλις κατά περίπου 3,5 δισ., στα 359,3 δισ. (e-makedonia). Το κέρδος είναι πραγματικό, αλλά είναι σε τόκους, σε προφίλ λήξεων και σε σήμα αξιοπιστίας προς τις αγορές, όχι σε ισόποση δημοσιονομική άνεση.

Και η σύγκριση με την Ιταλία; Αφορά αποκλειστικά τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, όχι το ονομαστικό χρέος (η Ιταλία χρωστά πάνω από 3 τρισ., η Ελλάδα γύρω στα 360 δισ.) ούτε το κόστος εξυπηρέτησης. Στην εξυπηρέτηση η απόσταση είναι αντίστροφη: η Ιταλία πληρώνει τόκους σχεδόν 4% του ΑΕΠ (Κομισιόν), ενώ το ελληνικό χρέος έχει μέσο επιτόκιο γύρω στο 1,3% (Dnews). Και το «πέρασμα» δεν είναι καν τετελεσμένο: στα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το πρώτο τρίμηνο, η Ελλάδα ήταν στο 143,5% και η Ιταλία στο 138,9% (Eurostat). Η Κομισιόν βλέπει την ανατροπή το 2027, όχι φέτος. Το ελληνικό χρέος έχει πολύ μεγαλύτερη μέση διάρκεια και είναι κατά βάση προς επίσημους πιστωτές, στοιχεία που ο σκέτος δείκτης δεν αποτυπώνει, όπως δείχνει και η ανθεκτικότητα που κατέγραψε ο ESM (To Brief).

Μένει η αντιπολίτευση, με τον Νίκο Παππά να μιλά για κόστος ευκαιρίας: η χώρα ξεπληρώνει φθηνά δάνεια ενώ δανείζεται ακριβότερα, αντί να στηρίξει το ιδιωτικό χρέος και την εγχώρια οικονομία (Sofokleousin). Ανεξάρτητη μελέτη που να κοστολογεί την εναλλακτική χρήση των ίδιων πόρων δεν υπάρχει.

Η χώρα αγοράζει αξιοπιστία με μετρητά που κάποιος αποφάσισε να μη δώσει αλλού. Το όφελος «άνω των 2 δισ.» παραμένει ισχυρισμός χωρίς δημοσιευμένο υπολογισμό, και πόσο ακριβά αγοράζεται αυτή η αξιοπιστία το ξέρει μόνο το υπουργείο, που δεν το έχει δείξει.