Ένας ταξιδιώτης έφερε τον Έμπολα στα δυτικά του Κονγκό

Η κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό είχε ανακοινώσει ότι η κορύφωση της επιδημίας Έμπολα πέρασε ήδη από τον Αύγουστο (AFP). Λίγες μέρες αργότερα, ο ιός εμφανίστηκε σε έβδομη επαρχία, τη Νότια Ουμπανγκί: την πρώτη στη δυτική πλευρά της χώρας, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την εστία στα ανατολικά (AP, Reuters). Πρόκειται για τη χειρότερη επιδημία Έμπολα που έχει καταγραφεί ποτέ στο Κονγκό: πάνω από 7.000 κρούσματα και σχεδόν 3.400 νεκροί (AP, Xinhua).

Πώς φτάνει ένας ιός τόσο μακριά από την εστία του; Με έναν άνθρωπο. Σε συνέχεια όσων είδαμε νωρίτερα τον μήνα, όταν τα κρούσματα ξεπερνούσαν τα 6.000 (To Brief), το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα στα δυτικά ήταν ένας 23χρονος. Τα συμπτώματα, σύμφωνα με τον ασκούντα χρέη κυβερνήτη, ξεκίνησαν στην Κισανγκάνι. Από εκεί ο άνδρας συνέχισε με ποταμόπλοιο στον ποταμό Κονγκό, νοσηλεύτηκε δύο ημέρες στη Λισάλα και κατέληξε στην Γκουάκα, όπου πέθανε στις 8 Σεπτεμβρίου (Al Jazeera, Bloomberg). Το εθνικό εργαστήριο επιβεβαίωσε τον ιό, και οι αρχές εντόπισαν 38 επαφές (Al Jazeera, Radio Okapi).

Ο Έμπολα δεν μεταδίδεται σαν κρυολόγημα, στον αέρα. Περνά μόνο όταν μολυσμένα σωματικά υγρά ενός ανθρώπου που ήδη νοσεί έρθουν σε επαφή με πληγωμένο δέρμα ή βλεννογόνους. Στο διάστημα από τη μόλυνση ως τα πρώτα συμπτώματα, την επώαση που κρατά από 2 έως 21 ημέρες, ο άνθρωπος δεν είναι μεταδοτικός (CDC). Γι' αυτό η συνύπαρξη στο ίδιο πλοίο δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με έκθεση: σημασία έχει ποιος φρόντισε τον ασθενή ή ήρθε σε επαφή με τα υγρά του σε κάθε στάση. Η διήμερη νοσηλεία στη Λισάλα είναι ακριβώς μια τέτοια στάση.

Και γι' αυτό οι θερμομετρήσεις στα σύνορα κάνουν λιγότερα απ' όσα νομίζουμε. Σκεφτείτε τη θερμομέτρηση σαν φωτογραφία και την ιχνηλάτηση σαν ταινία: η φωτογραφία δείχνει μόνο αν κάποιος έχει πυρετό τη στιγμή που περνά τον έλεγχο, και κάποιος που μόλις μολύνθηκε και επωάζει σιωπηλά τη νόσο περνά καθαρός. Η «ταινία», η καθημερινή παρακολούθηση κάθε επαφής για 21 ημέρες, είναι που πιάνει τον ασθενή τη στιγμή που θα αρρωστήσει, ώστε να απομονωθεί πριν κολλήσει τον επόμενο (ΠΟΥ).

Αυτό ακριβώς μετατρέπει τη γεωγραφική μετατόπιση σε πρόβλημα επιτήρησης που δεν είναι πια μόνο εθνικό. Η Νότια Ουμπανγκί συνορεύει με δύο χώρες, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και το Κονγκό-Μπραζαβίλ, και οι 38 επαφές είναι μια αρχή της ιχνηλάτησης, όχι απόδειξη πλήρους λίστας. Ο ΠΟΥ είχε ήδη επισημάνει ότι οι έλεγχοι πιάνουν τα επίσημα περάσματα, αλλά αφήνουν κενά στις άτυπες διαδρομές (ΠΟΥ).

Πώς συμβιβάζεται τότε η δήλωση ότι πέρασε η κορύφωση με μια ολοκαίνουργια επαρχία; Η εθνική καμπύλη μπορεί να πέφτει ενώ τοπικές εστίες φουντώνουν. Στη Βόρεια Κίβου τα κρούσματα ανέβηκαν από 165 σε 381 σε διαδοχικές περιόδους τριών εβδομάδων, ενώ η Ιτούρι υποχωρούσε (Xinhua, AP). Ο ΠΟΥ κατέγραφε κρούσματα σε 51 από τις 61 ζώνες μέσα στις τελευταίες 21 ημέρες (ΠΟΥ). Και το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο: μέσα σε μία εβδομάδα των αρχών Σεπτεμβρίου, το 75% των επιβεβαιωμένων θανάτων συνέβη στην κοινότητα, όχι σε μονάδα φροντίδας, ένδειξη ότι η περίθαλψη και η ανίχνευση φτάνουν πολύ αργά (ΠΟΥ Αφρικής, Xinhua).

Στις πληγείσες περιοχές τα σχολεία ξανάνοιξαν μέσα σε ανησυχία και με χαμηλή προσέλευση. Τα περίπου 2.890 που χαρακτηρίστηκαν υψηλού κινδύνου μπήκαν σε αυτή την κατηγορία λόγω της περιοχής τους, όχι επειδή βρέθηκαν κρούσματα μέσα τους (AP). Σε απόλυτα μεγέθη, η επιδημία είναι ήδη η φονικότερη στην ιστορία του Κονγκό: τα περίπου 7.000 κρούσματα και 3.400 θάνατοι ξεπερνούν τα περίπου 3.470 κρούσματα και 2.300 θανάτους του 2018-2020, αν και παραμένει μικρότερη από την καταστροφή της Δυτικής Αφρικής του 2014-2016 (CDC, Reuters).

Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, οι επίσημες εκτιμήσεις παραμένουν καθησυχαστικές: ο ΠΟΥ κρίνει τον κίνδυνο πολύ υψηλό εντός Κονγκό και χαμηλό παγκοσμίως, ενώ το ECDC εκτιμά πολύ χαμηλή πιθανότητα εισαγωγής στην ΕΕ (ΠΟΥ, ECDC). Το στοίχημα δεν κρίνεται στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια. Βρίσκεται στο αν οι ιχνηλάτες θα προλάβουν τις 38 επαφές, κι όσες δεν έχουν ακόμη βρεθεί, πριν ο επόμενος ταξιδιώτης ανέβει σε πλοίο.