Εισόδημα νοικοκυριών: η χειρότερη επίδοση στον ΟΟΣΑ είναι ελληνική

Το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών (τα ευρώ που μένουν στην τσέπη μετά τους φόρους και αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός) υποχώρησε 3,6% στο πρώτο τρίμηνο του 2026, τη μεγαλύτερη πτώση σε όλες τις χώρες με διαθέσιμα στοιχεία. Έτσι η Ελλάδα βρέθηκε στον πάτο μιας κατάταξης 21 χωρών, όπου ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν θετικός, +0,2%, και 13 στις 21 κατέγραψαν άνοδο (OECD). Δεύτερη χειρότερη ήταν η Αυστρία, αρκετά πιο πίσω, στο -2,8% (DevelopmentAid).

Η αντιστροφή είναι το πιο εντυπωσιακό κομμάτι. Μόλις ένα τρίμηνο νωρίτερα, στο δ' τρίμηνο του 2025, ο ίδιος δείκτης του ΟΟΣΑ έδειχνε την Ελλάδα πρώτη σε αύξηση εισοδήματος νοικοκυριών, με +3,3%, χάρη σε μισθούς και εισοδήματα από περιουσία (OT). Από την κορυφή στον πάτο σε τρεις μήνες. Αυτό και μόνο επιβάλλει προσοχή, γιατί οι τριμηνιαίοι λογαριασμοί νοικοκυριών κινούνται απότομα.

Πώς πέφτει το εισόδημα ενώ «τρέχει» το ΑΕΠ

Εδώ γεννιέται η απορία: την ίδια στιγμή η ελληνική οικονομία μεγέθυνε γύρω στο 2% σε ετήσια βάση. Πώς συμβαδίζει ανάπτυξη με φτωχότερα νοικοκυριά; Επειδή τα δύο μεγέθη απαντούν διαφορετική ερώτηση. Το ΑΕΠ μετρά πόσα παρήγαγε η οικονομία. Ο δείκτης του ΟΟΣΑ μετρά πόσα μένουν στα νοικοκυριά για να ξοδέψουν ή να αποταμιεύσουν. Ανάμεσά τους παρεμβαίνουν φόροι, τόκοι, κέρδη επιχειρήσεων και πληθωρισμός.

Και η ίδια η ανάπτυξη του τριμήνου δεν ήρθε από τα νοικοκυριά. Το πραγματικό ΑΕΠ ήταν +0,2% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, αλλά η ιδιωτική κατανάλωση έμεινε ουσιαστικά στάσιμη. Ώθηση έδωσαν η δημόσια κατανάλωση (+2,4%) και η πτώση των εισαγωγών (ΕΛΣΤΑΤ). Παράλληλα, η Ελλάδα είχε στο τρίμηνο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών περίπου 6,6 δισ. ευρώ, δηλαδή μέρος της εγχώριας δαπάνης έφυγε στο εξωτερικό αντί να γίνει εγχώριο εισόδημα (Eurostat).

Ο μηχανισμός: κατανάλωση με λιγότερο μαξιλάρι

Το -3,6% δεν έφερε κατάρρευση της κατανάλωσης. Έφερε συμπίεση της άνεσης. Με απλά λόγια, τα νοικοκυριά κράτησαν τις δαπάνες τους ξοδεύοντας το μαξιλάρι τους, όχι επειδή έβγαλαν περισσότερα. Το διαθέσιμο εισόδημα έπεσε 2,5% μέσα στο τρίμηνο, αλλά η κατανάλωση αυξήθηκε 1,2%. Η διαφορά καλύφθηκε από την αποταμίευση, που βυθίστηκε κατά 3,7 ποσοστιαίες μονάδες (Eurostat).

Σε ετήσια βάση η ίδια πίεση φαίνεται σε ευρώ: η κατανάλωση ξεπέρασε το διαθέσιμο εισόδημα κατά περίπου 1,27 δισ. ευρώ, με τον ρυθμό αποταμίευσης στο -3,3% (Euro2day). Είναι η εικόνα που είχε ήδη αρχίσει να παγιώνεται νωρίτερα το καλοκαίρι (To Brief).

Τη μεγαλύτερη πίεση την αντέχουν όσοι μπήκαν στο τρίμηνο με το μικρότερο περιθώριο. Ο κίνδυνος φτώχειας ή αποκλεισμού φτάνει το 40,4% στα νοικοκυριά με τρία και πάνω παιδιά και το 30,6% στους ενοικιαστές, όταν ο εθνικός μέσος όρος είναι 27,5%. Και 50,5% του πληθυσμού δηλώνει ότι δεν μπορεί να καλύψει έκτακτη δαπάνη γύρω στα 500 ευρώ (ΕΛΣΤΑΤ).

Ο ΟΟΣΑ αποδίδει την ελληνική πτώση κυρίως στη μείωση του καθαρού εισοδήματος από περιουσία και των κοινωνικών παροχών, όχι σε αδύναμη παραγωγή. Το ισχυρό δ' τρίμηνο του 2025 (+3,9% διαθέσιμο εισόδημα) σημαίνει ότι η πτώση του πρώτου τριμήνου ξεκινά από ψηλή βάση σύγκρισης. Η υποκείμενη αδυναμία όμως επιμένει: η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει αρνητική αποταμίευση νοικοκυριών στο -1,5% του ΑΕΠ και για το 2024 και για το 2025 (ΤτΕ). Το τρίμηνο δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, είναι νέο επεισόδιο.

Η κυβέρνηση απαντά με μέτρα εισοδήματος: πακέτο στήριξης που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις 22 Απριλίου και κατώτατο μισθό 920 ευρώ από 1η Απριλίου (government.gov.gr). Όμως ο δείκτης του ΟΟΣΑ λέει κάτι που η ανεργία στο 8% δεν δείχνει: το πρώτο τρίμηνο του 2026 οι Έλληνες δεν έζησαν καλύτερα επειδή η οικονομία μεγάλωσε. Κράτησαν τον ίδιο τρόπο ζωής τρώγοντας τις αποταμιεύσεις τους.