Σούπερ μάρκετ: οι μειώσεις έως 20% είναι κυρίως 5%

Το «έως 20%» που διαφημίζεται για τις μειώσεις τιμών σε βασικά προϊόντα των σούπερ μάρκετ, ένα εθελοντικό μέτρο που ξεκινά στις 31 Αυγούστου, είναι οροφή, όχι ο κανόνας. Τα πρώτα προϊόντα που έχουν κατατεθεί δείχνουν μείωση μόλις 5%, δηλαδή στο ελάχιστο επιτρεπόμενο όριο.

Πρόκειται για εθελοντική «εθνική πρωτοβουλία» που ανακοίνωσε ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, σε συνέχεια της συμφωνίας για μειώσεις τουλάχιστον 5% που είχε κλείσει νωρίτερα το καλοκαίρι (To Brief). Καλύπτει 12 κατηγορίες, από νωπό κρέας και γαλακτοκομικά μέχρι καθαριστικά και σχολικά είδη, με ελάχιστη μείωση 5% ανά κωδικό και διάρκεια δύο έως τεσσάρων μηνών (Taxheaven, CNN Greece). Το συνολικό πλαίσιο τρέχει ως το τέλος του 2026.

Το χάσμα ανάμεσα στο σύνθημα και στο ράφι

Ο στόχος στα χαρτιά είναι φιλόδοξος: έως 15% στο νωπό κρέας και έως 20% στις υπόλοιπες βασικές κατηγορίες (ERTNews). Η πρώτη πραγματική εικόνα, όμως, είναι πιο πεζή. Στις λίστες που είχαν φτάσει στην αρμόδια Αρχή είχαν κατατεθεί περίπου 200 κωδικοί, με τις περισσότερες μειώσεις κολλημένες στο ελάχιστο όριο του 5% (Καθημερινή).

Λίγες ημέρες αργότερα η εικόνα αναθεωρήθηκε προς τα πάνω: περίπου 41 επιχειρήσεις και τουλάχιστον 500 προϊόντα, με μέσες μειώσεις 6%-7% και μεμονωμένες περιπτώσεις έως 15% (Newsbomb). Ο τελικός στόχος που διαφημίζεται είναι 1.000-1.200 κωδικοί από περίπου 60 εταιρείες με την έναρξη τον Σεπτέμβριο (in.gr). Τα τρία νούμερα δεν μετρούν το ίδιο πράγμα: τα 200 είναι πρώιμη υποβολή, τα 500 ενδιάμεση εικόνα, τα 1.200 προσδοκία. Κανένα από αυτά δεν συνοδεύεται από δημόσια λίστα barcode ούτε από επίσημο breakdown ανά ποσοστό. Έτσι, ούτε το αισιόδοξο «έως 20%» ούτε ένα υποτιθέμενο «καμία πάνω από 10%» μπορούν σήμερα να τεκμηριωθούν.

Γιατί η μείωση του προμηθευτή δεν είναι η τιμή στο ταμείο

Εδώ κρύβεται το πραγματικό crash test. Η μείωση μετριέται πάνω στην κανονική τιμή ραφιού της 27ης Αυγούστου, χωρίς προσφορές, και κάθε μεταγενέστερη έκπτωση πρέπει να εφαρμόζεται πάνω στη νέα, χαμηλότερη τιμή (CNN Greece, Zougla). Ο προμηθευτής υποβάλλει ανά barcode τη μείωση του τιμοκαταλόγου του, δηλαδή της χρέωσης προς τη λιανική. Στις 29 Ιουλίου, όμως, οι αλυσίδες ενημερώνονται ώστε κάθε μία να αποφασίσει αυτοτελώς αν θα περάσει όλη τη μείωση στο ράφι, μέρος της, ή αν θα προσθέσει δική της έκπτωση (Mononews, Newsit).

Με απλά λόγια: μια μείωση 5% στον τιμοκατάλογο δεν σημαίνει αυτόματα 5% φθηνότερο προϊόν στο ταμείο. Το πόσο περνά τελικά (το pass-through) το κρίνει κάθε αλυσίδα ξεχωριστά. Και εδώ η ισχύς είναι άνιση: οι πέντε μεγαλύτερες αλυσίδες ελέγχουν περίπου το 71% της αγοράς (News247). Έχουν κάθε κίνητρο να δώσουν ορατές μειώσεις σε λίγους προβεβλημένους κωδικούς, που φέρνουν επισκεψιμότητα και εικόνα «μάχης κατά της ακρίβειας», χωρίς οριζόντια ελάφρυνση στο καλάθι.

Και το πλήθος δεν ισοδυναμεί με όφελος. Διακόσιοι ή πεντακόσιοι κωδικοί βαραίνουν πραγματικά μόνο αν είναι προϊόντα υψηλής κυκλοφορίας, όχι παραλλαγές γεύσεων ή premium συσκευασίες. Δημόσια στοιχεία όγκων πωλήσεων ανά κωδικό δεν υπάρχουν. Ταυτόχρονα, η πρωτοβουλία αγγίζει το ράφι του σούπερ μάρκετ, όχι τις μεγαλύτερες πιέσεις του προϋπολογισμού: κατά την ΕΛΣΤΑΤ, τρόφιμα και ποτά είναι το 20,7% της μέσης δαπάνης, αλλά στέγαση και μεταφορές μαζί φτάνουν το 27,7%, ενώ για το φτωχότερο 20% διατροφή και στέγαση απορροφούν το 55,9% (ΕΛΣΤΑΤ).

Η διεθνής εμπειρία δίνει μια καθαρή προειδοποίηση. Τα εθελοντικά καλάθια δίνουν ορατή, προσωρινή ανακούφιση σε λίγα προϊόντα, αλλά σπάνια αλλάζουν τη συνολική τροχιά του πληθωρισμού τροφίμων. Το εργαλείο με το καθαρότερο αποτέλεσμα δεν είναι η λίστα, αλλά η διαφάνεια: η υποχρεωτική ανάρτηση τιμών στο Ισραήλ έριξε τις τιμές κατά 4%-5% και εξοικονόμησε περίπου 27 δολάρια τον μήνα (CEPR).

Γι' αυτό, η μόνη απόδειξη που μετράει δεν είναι το ποσοστό στην ανακοίνωση, αλλά τέσσερα πεδία ανά προϊόν: barcode, τιμή στις 27 Αυγούστου, νέα τιμή, διάρκεια. Χωρίς δημόσια, συγκρίσιμη λίστα με αυτά τα στοιχεία, το «έως 20%» παραμένει σύνθημα που το ελέγχει μόνο η ίδια η Αρχή που το επιβλέπει, όχι ο καταναλωτής που το πληρώνει.