Σομαλία, Κύπρος, F-35: το τουρκικό δίχτυ ασυλίας

Σε δέκα μέρες του Ιουλίου 2026 η Τουρκία άπλωσε την παρουσία της από το Κέρας της Αφρικής ως τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Υπέβαλε αίτημα για διετή στρατιωτική παράταση στη Σομαλία, υπέγραψε υποθαλάσσιο αγωγό αερίου προς τα Κατεχόμενα και άκουσε τον Αμερικανό πρόεδρο να ανοίγει δημόσια την πόρτα των F-35, των πιο προηγμένων δυτικών μαχητικών. Για την Ελλάδα και την Κύπρο το ερώτημα μετατοπίζεται: δεν είναι πια «τι θα κάνει η Άγκυρα στο Αιγαίο», αλλά πόσο πολιτικό κόστος θα σηκώσουν οι σύμμαχοί μας για τις δικές μας θέσεις τη στιγμή που η Τουρκία τους γίνεται χρήσιμη παντού αλλού.

Στη Σομαλία φαίνεται καθαρότερα η λογική

Στις 18 Ιουλίου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε διετή παράταση, από τις 27 Ιουλίου 2026, της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Σομαλία, με βάση το τουρκικό Σύνταγμα και προηγούμενη εξουσιοδότηση της Βουλής (TRT Afrika, Sabah). Το κρίσιμο δεν είναι η παράταση καθαυτή. Είναι ότι, όπως αποδίδουν τουρκικές πηγές, η εντολή πιάνει ρητά και τις «θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της Σομαλίας»: πειρατεία, λαθρεμπόριο, παράνομη αλιεία και προστασία οικονομικών πόρων μπαίνουν στο ίδιο πακέτο με τη χερσαία εκπαίδευση.

Ο μηχανισμός στο έδαφος είναι η βάση TURKSOM στο Μογκαντίσου (Turkish Training Cooperation, το τουρκικό κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης), η μεγαλύτερη υπερπόντια εγκατάσταση της Τουρκίας. Από το 2017 έχει εκπαιδεύσει πάνω από 15.000 Σομαλούς στρατιώτες (European Interest, HORN Review). Γύρω της, η Άγκυρα διαχειρίζεται λιμάνι και αεροδρόμιο και δένει την επιτήρηση με αλιευτικά δικαιώματα και δυνητικά κοιτάσματα (Nordic Monitor). Δεν πρόκειται για σημαία σε χάρτη, αλλά για μόνιμη παρουσία δίπλα σε έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη, κοντά στο στενό Bab el-Mandeb που ελέγχει την είσοδο στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Κύπρος: πώς η υποδομή γίνεται τετελεσμένο

Στις 10 Ιουλίου, ο Τούρκος αντιπρόεδρος Cevdet Yılmaz και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ünal Üstel υπέγραψαν μνημόνιο για υποθαλάσσιο αγωγό αερίου από την Αναμούρ προς την περιοχή Τεκνετζίκ: περίπου 101 χλμ., εκ των οποίων 97 υποθαλάσσια, με δύο αγωγούς 22 ιντσών και δυνατότητα διπλής ροής (Cyprus Mail, Türkiye Today). Ο υπουργός Ενέργειας Alparslan Bayraktar μίλησε ανοιχτά για υποδομή που θα μπορεί κάποτε να στέλνει αέριο «από την Κύπρο προς την Τουρκία και μετά στην Ευρώπη».

Εδώ κρύβεται η ουσία. Νερό, ρεύμα και τώρα αέριο δεν είναι ουδέτερες τεχνικές παροχές όταν εγκαθίστανται σε μη αναγνωρισμένη οντότητα. Παράγουν καθημερινή κανονικότητα χωρίς διεθνή αναγνώριση, μετατρέποντας την κατοχή από διπλωματικό δεδομένο σε ενεργειακό τετελεσμένο. Η Λευκωσία το χαρακτήρισε παράνομο και το συνέδεσε με «εδραίωση των τετελεσμένων της κατοχής», ενώ η Κάγια Κάλας ζήτησε από την Άγκυρα να σεβαστεί την κυριαρχία των κρατών-μελών (To Vima).

Η Ουάσιγκτον κλείνει τον κύκλο

Και τα δύο μέτωπα κουμπώνουν στην Άγκυρα, όπου στις 7-8 Ιουλίου έγινε η Σύνοδος του ΝΑΤΟ. Εκεί ο Ντόναλντ Τραμπ άνοιξε δημόσια το θέμα άρσης των αμερικανικών κυρώσεων για τους ρωσικούς πυραύλους S-400 και πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 (New York Times, Chicago Council). Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αντέδρασε αμέσως, λέγοντας ότι η Τουρκία δεν είναι «φιλικό κράτος» και ότι τέτοια αεροσκάφη θα άλλαζαν την ισορροπία στη Μέση Ανατολή (CNN).

Αυτό είναι το τουρκικό επιχείρημα σε μία γραμμή: «επειδή είμαστε αναγκαίοι, δεν μας ζητάτε υπακοή, μας δίνετε ανταλλάγματα». Η προσέγγιση με το Κάιρο, που είδαμε νωρίτερα (To Brief), είναι άλλος ένας κρίκος στην ίδια αλυσίδα: γεωγραφία, ασφάλεια, ενεργειακοί διάδρομοι και αμυντική βιομηχανία ανταλλάσσονται με περιφερειακά τετελεσμένα.

Υπάρχει όμως όριο. Όσο βαθύτερα η Άγκυρα χρειάζεται δυτική τεχνολογία, πιστοποιήσεις και αγορές, τόσο μεγαλώνουν οι εξαρτήσεις της. Τα F-35 παραμένουν μπλοκαρισμένα από αμερικανικό νόμο όσο υπάρχουν οι S-400 (U.S. Defense Department), και ο αγωγός δεν φέρνει αναγνώριση. Η ενσωμάτωση μπορεί να συγκρατεί όσο δίνει.

Για την Αθήνα, η αμηχανία είναι πραγματική. Το χαρτί του «καλού συμμάχου» διατηρεί αξία, αλλά δεν μπλοκάρει διμερή αμερικανοτουρκικά παζάρια ούτε αποστολές εκτός Ευρώπης. Το ελληνικό διακύβευμα δεν είναι αν η Τουρκία θα πάρει περισσότερα στο Αιγαίο. Είναι αν η Ελλάδα θα μείνει προβλέψιμος μεν, δευτερεύων δε συνομιλητής σε ένα σύστημα όπου η Άγκυρα βαφτίζει τη χρησιμότητά της σταθερότητα.