Στο σκοτάδι 440 κιλά ιρανικού ουρανίου

Ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για το ιρανικό ουράνιο σαν να έγινε «πυρηνική σκόνη» και υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη συμφώνησε να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο (CBS, Al-Monitor/Reuters). Ένα εμπιστευτικό έγγραφο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ, ο διεθνής «λογιστής» του πυρηνικού υλικού) λέει κάτι πολύ πιο ανησυχητικό: κανείς δεν ξέρει πια πού βρίσκονται 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, ένα βήμα πριν τον στρατιωτικό βαθμό (Economic Times/Bloomberg, Reuters/whtc).

Τα αμερικανικά πλήγματα δεν έλυσαν το πυρηνικό πρόβλημα. Το έκαναν αόρατο.

Πώς «τυφλώθηκαν» οι επιθεωρητές

Για να καταλάβει κανείς γιατί αυτό μετράει, χρειάζεται να ξέρει τι ακριβώς κάνει η ΙΑΕΑ. Δεν είναι πολιτικός διαιτητής. Είναι ένα σύστημα λογιστικής: επιθεωρητές, σφραγίδες, κάμερες, δειγματοληψίες και βιβλία που καταγράφουν πού βρίσκεται κάθε γραμμάριο υλικού, σε ποια ποσότητα, και αν μετακινήθηκε. Αυτή η αδιάκοπη παρακολούθηση λέγεται «συνέχεια γνώσης». Όσο κρατά, το παράθυρο μέσα στο οποίο μπορεί κανείς να κρύψει ή να μετακινήσει υλικό χωρίς να γίνει αντιληπτό παραμένει μικρό. Πριν τον πόλεμο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το υλικό υψηλού εμπλουτισμού ελεγχόταν εβδομαδιαία (Economic Times/Bloomberg).

Ο βομβαρδισμός έσπασε αυτή την αλυσίδα. Η πρόσβαση στις υπόγειες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του Φορντό, του Νατάνζ και του Ισφαχάν δεν έχει αποκατασταθεί (Ground News). Ο γενικός διευθυντής της Υπηρεσίας, Ραφαέλ Γκρόσι, λέει ότι χωρίς φυσική παρουσία δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ούτε πού είναι το υλικό ούτε αν οι σφραγίδες της ΙΑΕΑ παραμένουν άθικτες (UN Media). Εκτιμά ότι «λίγο πάνω από 200 κιλά» του 60% πιθανόν βρίσκονται σε υπόγειο σύμπλεγμα στο Ισφαχάν, αλλά αυτό είναι εκτίμηση, όχι επαλήθευση. Υπάρχει και μια λεπτομέρεια που δείχνει πόσο κοντά ήμασταν στο αντίθετο σενάριο: η Υπηρεσία είχε προγραμματισμένη επιθεώρηση σε νέα δηλωμένη εγκατάσταση στις 13 Ιουνίου, την ίδια μέρα που ξεκίνησαν τα πλήγματα (UN Media).

Όταν σπάει η συνέχεια γνώσης, η ΙΑΕΑ δεν επιστρέφει απλώς εκεί που ήταν. Πρέπει να ξαναχτίσει τη βασική εικόνα από το μηδέν, χωρίς να ξέρει τι έγινε στο ενδιάμεσο. Έτσι ένα πρόγραμμα μπορεί να έχει χάσει υποδομές και ταυτόχρονα να έχει γίνει πιο επικίνδυνο, επειδή έγινε αδιαφανές.

Το αμερικανικό αφήγημα συγκρούεται με τα νούμερα

Εδώ βρίσκεται η ρωγμή στην αμερικανική θέση. Ο Τραμπ χρειάζεται τα πλήγματα να φαίνονται οριστική λύση. Όμως ο ίδιος, λίγες μέρες αργότερα, ζήτησε το εμπλουτισμένο ουράνιο να παραδοθεί στις ΗΠΑ ή να καταστραφεί υπό επίβλεψη (Le Monde). Δεν ζητάς να παραδοθεί κάτι που έχει γίνει σκόνη. Ο Γκρόσι λέει ότι η μεταφορά του αποθέματος είναι «δύσκολη αλλά όχι αδύνατη» (India Today), δηλαδή υπαρκτή, όχι εξαφανισμένη.

Το πληροφοριακό σκοτάδι βολεύει την Τεχεράνη, η οποία αρνείται να επιτρέψει την επιστροφή των επιθεωρητών όσο συνεχίζεται η σύγκρουση (Mehr). Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποιούν μάλιστα για «θεμελιώδη αναθεώρηση» των σχέσεων με την ΙΑΕΑ αν περάσει αντιιρανικό ψήφισμα (Ahram/AFP). Όσο λείπουν τα μάτια στο έδαφος, η Τεχεράνη κρατά το πιο δυνατό της χαρτί χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει τίποτα.

Αυτό το κενό επαλήθευσης τροφοδοτεί και τη ρήξη με το Ισραήλ, που είδαμε να εκδηλώνεται και αλλού αυτές τις μέρες (To Brief). Ο Νετανιάχου θεωρεί ότι χωρίς μάτια στο έδαφος κάθε συμφωνία του Τραμπ είναι κενό γράμμα, και ζητά τελικό καθεστώς που διαλύει τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και απομακρύνει το υλικό από το ιρανικό έδαφος (Arms Control Association). Είναι πολύ πιο σκληρό πλαίσιο από την 60ήμερη φάση που η Ουάσιγκτον προτείνει, αφήνοντας τα δύσκολα πυρηνικά ζητήματα για αργότερα (Axios). Ο Γκρόσι το διατυπώνει ψυχρά: «κάτι που δεν είναι επαληθεύσιμο» οδηγεί σε κακή συμφωνία (UN Media).

Για την Ευρώπη, το πραγματικό κριτήριο δεν είναι η ρητορική νίκης της Ουάσιγκτον. Είναι αν υπάρχει επαληθεύσιμη εικόνα του τι απέμεινε. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει, και αυτό είναι το διακύβευμα: μια συμφωνία χτισμένη πάνω σε άγνωστη ποσότητα ουρανίου, σε άγνωστη τοποθεσία.