Από σήμερα η ΕΕ καταγράφει βιομετρικά στοιχεία προσφύγων από την ηλικία των 6 ετών

Από σήμερα, 12 Ιουνίου, κάθε άνθρωπος που φτάνει παράτυπα στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακόμα και ένα παιδί έξι ετών, δίνει υποχρεωτικά τα βιομετρικά του στοιχεία σε μια αναβαθμισμένη βάση δεδομένων. Το νέο Eurodac δεν αποθηκεύει πλέον μόνο δακτυλικά αποτυπώματα, αλλά και εικόνα προσώπου, στοιχεία ταυτότητας και ταξιδιωτικών εγγράφων (eu-LISA, Κανονισμός 2024/1358). Είναι το πιο χειροπιαστό σημάδι ότι το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου του 2024, μετά από διετή μεταβατική περίοδο, μπαίνει σήμερα σε πλήρη εφαρμογή.

Αυτό που αλλάζει στην καθημερινή διαδικασία στα σύνορα είναι τέσσερις μηχανισμοί. Πρώτον, το υποχρεωτικό screening (προκαταρκτικός έλεγχος): εξακρίβωση ταυτότητας, ελέγχους ασφάλειας, υγείας και ευαλωτότητας. Δεν είναι απόφαση ασύλου αλλά «φίλτρο εισόδου» που κατευθύνει τον άνθρωπο είτε στην κανονική είτε στη συνοριακή διαδικασία (Commission). Δεύτερον, το νέο Eurodac. Τρίτον, η συνοριακή διαδικασία ασύλου, που στηρίζεται στο «πλάσμα μη εισόδου»: ο άνθρωπος βρίσκεται φυσικά υπό τον έλεγχο του κράτους, αλλά νομικά αντιμετωπίζεται σαν να μην έχει εισέλθει, όσο κρίνεται το αίτημά του (Κανονισμός 2024/1348). Τέταρτον, ένα νέο σύστημα ευθύνης και υποχρεωτικής αλληλεγγύης που αντικαθιστά το παλιό Δουβλίνο.

Ο κανόνας των Βρυξελλών πέφτει πάνω σε ένα πεδίο που ασφυκτιά

Αυτή η νομική αρχιτεκτονική φτάνει σε μια Ελλάδα όπου η πίεση έχει ήδη μετατοπιστεί. Στην Κρήτη και τη Γαύδο είχαν καταγραφεί πάνω από 4.100 αφίξεις έως τα μέσα Μαΐου 2026, έναντι 3.565 το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι, με 75 περιστατικά αντί για 35 (Rethnea). Στις 9 Ιουνίου, το προσωρινό σημείο «Ψυγείο» στο λιμάνι Ηρακλείου φιλοξενούσε περίπου 240 άτομα και περίμενε άλλα 192, με μέρος του κόσμου εκτός στεγασμένου χώρου (Enikos).

Εδώ είναι η απόσταση ανάμεσα στο χαρτί και το πεδίο. Η ίδια η Κομισιόν λέει ότι η 12η Ιουνίου είναι αφετηρία, όχι τέλος της προσαρμογής, με εκκρεμότητες σε εγκαταστάσεις screening και εγγυήσεις δικαιωμάτων (Commission). Ανεξάρτητη παρακολούθηση στα νησιά κατέγραψε ότι επί πάνω από επτά μήνες δεν υπήρχε επίσημη υπηρεσία διερμηνείας. Η έλλειψη αυτή έπληττε όχι μόνο τις συνεντεύξεις ασύλου, αλλά και την πρόσβαση σε υγεία (Aegean NGO Network). Όταν η ταχεία διαδικασία (έως 12 εβδομάδες) τρέχει χωρίς διερμηνέα και δικηγόρο, ο κίνδυνος είναι μια εξέταση τυπικά γρήγορη αλλά ουσιαστικά ελλιπής, σε σύγκρουση με την αρχή της μη επαναπροώθησης (HRW).

Οι «κόμβοι επιστροφής» δεν εφαρμόζονται σήμερα

Μια σημαντική διευκρίνιση: οι «κόμβοι επιστροφής», η ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής και η αμοιβαία αναγνώριση των απελάσεων δεν μπαίνουν σήμερα σε εφαρμογή. Ανήκουν σε χωριστό Κανονισμό Επιστροφών, για τον οποίο υπήρξε απλώς πολιτική συμφωνία την 1η Ιουνίου, χωρίς ακόμη τυπική υιοθέτηση (Commission). Η ελληνική Βουλή ψήφισε το νομοσχέδιο εφαρμογής μόνο με τη ΝΔ, με όλη την αντιπολίτευση να καταρρίπτει το άρθρο για τους κόμβους επιστροφής (Newsbeast) (To Brief).

Και εδώ ακριβώς καταρρέει η φιλοδοξία. Όλη η νέα αρχιτεκτονική στήνεται για να αυξήσει τις επιστροφές, όμως τα προηγούμενα είναι αμείλικτα: η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας έδωσε μόλις 2.140 επιστροφές σε τέσσερα χρόνια (Boll Foundation), ενώ το ιταλο-αλβανικό μοντέλο κατέληξε με 73 μεταφορές που γύρισαν όλες πίσω μετά από δικαστικά εμπόδια (Global Detention Project). Πάνω απ' όλα, ένας αριθμός που η ίδια η Κομισιόν παραδέχεται: από όσους λαμβάνουν εντολή αποχώρησης, μόλις περίπου 1 στους 5 τελικά φεύγει (College of Europe, OUP). Η Ευρώπη θεσμοθετεί σήμερα ένα σύστημα που μετρά βιομετρικά παιδιών από τα έξι, για να επιβάλει απελάσεις που εκτελεί στο ένα πέμπτο.