Σήμα Κινδύνου Λαγκάρντ: Η Ευρώπη Βασίζεται σε έναν «Κόσμο που Εξαφανίζεται»

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Κριστίν Λαγκάρντ, έστειλε ένα ασυνήθιστα αιχμηρό μήνυμα: η ευημερία της Ευρώπης έχει ρυθμιστεί πάνω σε ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα ελεύθερου εμπορίου που ξεθωριάζει. Οι εξαγωγές της ευρωζώνης που υποτίθεται ότι θα ανέβαιναν κατά περίπου 8% σε πραγματικούς, εποχικά διορθωμένους όρους, έμειναν στην πράξη στάσιμες. Και για τα επόμενα δύο χρόνια, λέει η ΕΚΤ, οι εξαγωγές θα αφαιρέσουν από την ανάπτυξη αντί να την τροφοδοτούν. Γι’ αυτό και το κεντρικό της επιχείρημα είναι απλό: ή εμβαθύνουμε την ενιαία αγορά στο εσωτερικό (ιδίως στις υπηρεσίες), ή θα βλέπουμε το αναπτυξιακό μας μοντέλο να ξεφουσκώνει σε έναν κόσμο που κατακερματίζεται σε μπλοκ και δασμούς (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

Πίσω από τη ρητορική υπάρχουν σκληρά δεδομένα. Στις μέσες σειρές εθνικολογιστικών (εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών σε όγκους, εποχικά διορθωμένες), η μετα-πανδημική ορμή εξανεμίστηκε από το 2023 και μετά, επιβεβαιώνοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πια να βασίζεται μόνο στις εξωτερικές αγορές για να μεγαλώσει (https://data.ecb.europa.eu/data/datasets/MNA/MNA.Q.Y.I9.W1.S1.S1.D.P6._Z._Z._Z.EUR.LR.G1?utm_source=openai). Ταυτόχρονα, ο «μεγάλος ασθενής» είναι η Γερμανία: οι δείκτες της ενεργοβόρας βιομηχανίας (χημικά, μέταλλα, γυαλί, χαρτί) παραμένουν σε χαμηλά μετά το ενεργειακό σοκ, με επίπεδα παραγωγής που σε πολλές σειρές αντιστοιχούν σε εποχές πριν από το 2015. Ακόμη και με διακυμάνσεις, το αφήγημα είναι συνεπές: ο πυρήνας της ευρωπαϊκής μεταποίησης δυσκολεύεται να ανακάμψει πραγματικά (https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/02/PD25_049_421.html?utm_source=openai).

Η Λαγκάρντ επιμένει ότι «άλλα έξι χρόνια αδράνειας δεν θα ήταν απλώς απογοητευτικά. Θα ήταν ανεύθυνα». Γιατί είναι τόσο επείγον; Διότι το μερίδιο της ΕΕ στο παγκόσμιο εμπόριο αγαθών έχει πιεστεί, ενώ η τάση προστατευτισμού διεθνώς εντείνεται. Σε αγαθά και υπηρεσίες μαζί, η ΕΕ παραμένει περίπου στο 15,8% του παγκόσμιου εμπορίου, δεύτερη δύναμη μετά την Κίνα, αλλά η φθορά στα αγαθά είναι ορατή και δεν μπορεί να αγνοηθεί (https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/the-eu-s-role-in-global-trade/). Η παλιά συνταγή, «πουλάμε στον κόσμο», δεν είναι πια δεδομένο ότι αποδίδει.

Πώς φτάσαμε εδώ

Την τελευταία δεκαετία, η Ευρώπη έζησε αλλεπάλληλα σοκ: κρίση χρέους, πανδημία, ενεργειακή κρίση, πόλεμο στην ήπειρό μας. Διαδοχικά, κεντρικές τράπεζες ανέβασαν επιτόκια για να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό και τώρα ξεκινούν δειλά μειώσεις. Η ΕΚΤ έχει ήδη ξεκινήσει κύκλο χαλάρωσης το 2025, αλλά έχει ξεκαθαρίσει ότι κάθε κίνηση θα κρίνεται «συνάντηση-συνάντηση», ανάλογα με τα στοιχεία. Με άλλα λόγια, η νομισματική πολιτική μπορεί να μαλακώσει το σοκ, δεν μπορεί όμως να φτιάξει παραγωγικότητα ή να ανοίξει αγορές από μόνη της (https://www.ecb.europa.eu/press/press_conference/monetary-policy-statement/2025/html/ecb.is250605).

Παράλληλα, ο κατακερματισμός της παγκοσμιοποίησης δεν είναι θεωρία. Η Κίνα υποκαθιστά εισαγωγές, οι ΗΠΑ επιδοτούν βαριά τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας και προστατεύουν την αγορά τους με δασμούς. Η Ευρώπη βλέπει ότι παραδοσιακοί πελάτες αγοράζουν λιγότερα, ενώ το κόστος ενέργειας και συμμόρφωσης παραμένει υψηλό για τους δικούς της παραγωγούς. Στη Γερμανία ειδικά, η ενεργοβόρα βάση πλήρωσε το μεγαλύτερο τίμημα. Οι επίσημες χρονοσειρές δείχνουν παρατεταμένη αδυναμία σε βασικά κλάσματα της βιομηχανίας, ακόμη και όταν ορισμένοι υποκλάδοι (π.χ. λοιπός εξοπλισμός) πήραν ανάσες από μεγάλες παραγγελίες (https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/02/PD25_049_421.html?utm_source=openai).

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ενρίκο Λέττα, στην έκθεσή του για την ενιαία αγορά, είπε το προφανές: αν δεν ενισχύσουμε τις εγχώριες πηγές ανάπτυξης, ιδίως στις υπηρεσίες και στα κεφάλαια, θα μείνουμε πίσω. Το «εσωτερικό» μας μέτωπο έχει πιο χαμηλά κρεμασμένα φρούτα από το να πείσουμε τον κόσμο να αγοράσει περισσότερα από εμάς, την ώρα που βάζει τείχη (https://www.europejacquesdelors.eu/publications/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta).

Τι ακριβώς προτείνει η Λαγκάρντ με την «ενιαία αγορά υπηρεσιών»

Ας το πούμε απλά: η ενιαία αγορά είναι η υπόσχεση ότι μια επιχείρηση ή επαγγελματίας που λειτουργεί νόμιμα σε ένα κράτος μέλος μπορεί εύκολα να πουλά ή να εγκαθίσταται και στα υπόλοιπα 26, χωρίς βαριά γραφειοκρατία, διπλές άδειες, διαφορετικούς κανόνες σε κάθε χώρα. Στα αγαθά έχουμε προχωρήσει, στις υπηρεσίες πολύ λιγότερο. Η ΕΚΤ χρησιμοποίησε ένα εργαλείο που λέγεται «ισοδύναμο δασμών» (ad valorem equivalent, AVE) για να ποσοτικοποιήσει τις τριβές: ουσιαστικά μετρά πόσο «ακριβαίνει» μια συναλλαγή λόγω κανόνων, αδειών, προτιμήσεων, σαν να υπήρχε δασμός. Το εύρημά της είναι σοκαριστικό: οι τριβές στις υπηρεσίες εντός ΕΕ μοιάζουν με δασμούς γύρω στο 100%, στα αγαθά κοντά στο 65%. Δεν πρόκειται για πραγματικούς τελωνειακούς δασμούς, αλλά για εμπόδια που πρακτικά λειτουργούν έτσι. Αν μειώσουμε αυτά τα εμπόδια έστω και κατά ένα τέταρτο προς το «ολλανδικό πρότυπο» χαμηλών τριβών, η ΕΚΤ εκτιμά ότι μπορούμε να καλύψουμε πλήρως την αναμενόμενη αρνητική συμβολή των εξαγωγών στο ΑΕΠ τα έτη 2025–27 (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

Ανεξάρτητα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπολογίζει επίσης πολύ υψηλά ισοδύναμα φραγμών εντός ΕΕ, περίπου 110% στις υπηρεσίες. Το μήνυμα είναι το ίδιο: το μεγαλύτερο και πιο γρήγορα αξιοποιήσιμο αναπτυξιακό «κομμάτι» είναι το άνοιγμα της δικής μας αγοράς υπηρεσιών (https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2025/06/europes-integration-imperative-alfred-kammer).

Τα εργαλεία που είναι ήδη στο τραπέζι

Δεν μιλάμε θεωρία. Στις Βρυξέλλες «τρέχουν» πακέτα που μειώνουν πρακτικές τριβές:

• ViDA, ΦΠΑ στην Ψηφιακή Εποχή: γενικευμένη ηλεκτρονική τιμολόγηση, ενιαία εγγραφή ΦΠΑ και ψηφιακή αναφορά συναλλαγών, σταδιακά έως το 2030–2035. Για μια ΜμΕ, αυτό σημαίνει λιγότερες πολλαπλές εγγραφές ΦΠΑ, γρηγορότερη τιμολόγηση και λιγότερη γραφειοκρατία σε διασυνοριακές πωλήσεις (https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/adoption-vat-digital-age-package-2025-03-11_en?utm_source=openai).

• FASTER: ενιαίες, γρήγορες επιστροφές παρακρατούμενων φόρων σε μερίσματα και τόκους εντός ΕΕ, με ψηφιακό πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας. Μικρότερος «νεκρός» χρόνος ρευστότητας για επιχειρήσεις και επενδυτές. Χρονοδιάγραμμα εφαρμογής έως το 2030 (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/12/10/taxation-council-adopts-new-rules-for-withholding-tax-procedures-faster/?utm_source=openai).

• eIDAS 2.0 και το EU Digital Identity Wallet, μαζί με το OOTS (Once-Only Technical System): διασυνοριακή ψηφιακή ταυτοποίηση, υπογραφή και αυτόματη ανταλλαγή δικαιολογητικών μεταξύ δημοσίων αρχών. Πρακτικά, στήνεις παρουσία σε άλλη χώρα χωρίς φυσικές ουρές, με εξοικονόμηση χρόνου άνω του 40% σε τυπικές διαδικασίες για ΜμΕ (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eudi-regulation?utm_source=openai).

• Νέος κανόνας για καθυστερήσεις πληρωμών: αυστηρό 30ήμερο ως γενικό πλαίσιο πληρωμών επιχειρήσεων και δημοσίου προς ΜμΕ. Αν περάσει όπως προτείνεται, μειώνει δραστικά τον εργάσιμο χρόνο που χάνεται και το κόστος χρηματοδότησης λόγω «φέσια» (https://www.europarl.europa.eu/committees/en/late-payments-regulation/product-details/20231120CDT12510?utm_source=openai).

Η ουσία είναι ότι όλα αυτά μειώνουν το κόστος συναλλαγής εντός ΕΕ. Όταν χτίζεις αγορές, αυξάνεις την παραγωγικότητα χωρίς να «ρίχνεις» δημοσιονομικά λεφτά, είναι το πιο φθηνό αναπτυξιακό μέτρο.

Τα 9 κρίσιμα «πλαίσια» που φωτίζουν την προειδοποίηση

1. Νομισματική πολιτική και κεντρικές τράπεζες. Η ΕΚΤ κόβει επιτόκια για να στηρίξει την οικονομία, όμως η ίδια παραδέχεται ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο κυκλικό. Χρειάζεται δομή, όχι απλώς φθηνότερο χρήμα. Αν τα επιτόκια στην ευρωζώνη αποκλιμακωθούν, τα δάνεια θα γίνουν λίγο φθηνότερα και τα κρατικά spreads θα ηρεμήσουν. Αλλά αυτό δεν αρκεί για να γυρίσει η βιομηχανία της Γερμανίας ή να πάρουν μπροστά οι εξαγωγές, αν δεν αλλάξει το πλαίσιο ανταγωνισμού και αγοράς (https://www.ecb.europa.eu/press/press_conference/monetary-policy-statement/2025/html/ecb.is250605).

2. Δημοσιονομική πολιτική και χρέος. Η Ευρώπη κοιτάζει μια δύσκολη εξίσωση: αυξανόμενες αμυντικές δαπάνες, πράσινη μετάβαση, γήρανση πληθυσμού. Ο νομπελίστας Τζόζεφ Στίγκλιτς προειδοποιεί ότι αν «τραβήξουμε» τους πόρους από το κράτος πρόνοιας, ρισκάρουμε κοινωνική διάλυση και αδυναμία να γίνουν οι επενδύσεις που χρειαζόμαστε. Χωρίς αλληλεγγύη δεν υπάρχει πολιτική βούληση για τομές, λέει, ζητώντας μια ισορροπία που διαφυλάσσει το κοινωνικό μοντέλο μέσα στην ανασφάλεια (https://www1.project-syndicate.org/commentary/eu-must-stand-up-to-trump-by-joseph-e-stiglitz-2025-10?utm_source=openai). Τα δεδομένα δείχνουν ότι τόσο οι αμυντικές δαπάνες όσο και οι κοινωνικές παροχές αυξήθηκαν πραγματικά τα τελευταία χρόνια στην ΕΕ, αλλά η βιωσιμότητα εξαρτάται από το εάν βρεθεί νέα ανάπτυξη εντός της αγοράς (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

3. Εμπόριο, παγκοσμιοποίηση και εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ευρώπη ήταν ίσως η πιο «ανοιχτή» προηγμένη οικονομία. Σήμερα αυτό είναι ευπάθεια. Σε εθνικολογιστικούς όρους, οι όγκοι εξαγωγών της ευρωζώνης έχουν κολλήσει από το 2023, ενώ σε στατιστική εμπορίου αγαθών βλέπουμε ακόμη πιο έντονη υποχώρηση. Η εικόνα στις υπηρεσίες είναι καλύτερη, αλλά τα εμπόδια εντός ΕΕ «κόβουν» μεγάλο μέρος του δυνητικού κέρδους (https://data.ecb.europa.eu/data/datasets/MNA/MNA.Q.Y.I9.W1.S1.S1.D.P6._Z._Z._Z.EUR.LR.G1?utm_source=openai, https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/the-eu-s-role-in-global-trade/, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

4. Τράπεζες και χρηματοπιστωτική υγεία. Οι τράπεζες παραμένουν κεφαλαιακά ενισχυμένες, αλλά το κόστος χρήματος έκανε πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση επενδύσεων, ειδικά για ΜμΕ. Γι’ αυτό εργαλεία όπως FASTER και η Ένωση Κεφαλαιαγορών έχουν σημασία: μειώνουν τις τριβές στο κεφάλαιο που χρειάζεται η οικονομία υπηρεσιών να αναπτυχθεί (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/12/10/taxation-council-adopts-new-rules-for-withholding-tax-procedures-faster/?utm_source=openai).

5. Ανισότητα και κατανομή. Ποιος ωφελείται από την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς; Πρώτα οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις που αγοράζουν υπηρεσίες, αφού θα βρουν περισσότερους παρόχους και καλύτερες τιμές. Μετά, οι εξωστρεφείς πάροχοι υπηρεσιών (ψηφιακές, συμβουλευτικές, δημιουργικές). Ποιοι πιέζονται; Ρυθμιζόμενα επαγγέλματα ή «τοπικές» υπηρεσίες που στηρίζονται σε φραγμούς πρόσβασης. Η πολιτική πρόκληση είναι να βοηθήσουμε τους δεύτερους να κάνουν τη μετάβαση, όχι να «κλειδώσουμε» τα οφέλη στους πρώτους (https://www.europarl.europa.eu/committees/en/late-payments-regulation/product-details/20231120CDT12510?utm_source=openai, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eudi-regulation?utm_source=openai).

6. Αγορές έναντι πραγματικής οικονομίας. Οι μετοχές μπορεί να αντέχουν, αλλά οι δείκτες παραγωγής και οι νέες παραγγελίες στη Γερμανία έστειλαν μήνυμα επιφυλακτικό. Το χάσμα αυτό το ζήσαμε πολλές φορές μετά το 2008: η χρηματοοικονομική ανάκαμψη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε μισθούς και απασχόληση. Σήμερα, οι πραγματικοί μισθοί στη Γερμανία άρχισαν να ανεβαίνουν, αλλά οι επενδύσεις εξοπλισμού πιέζονται, ειδικά για ΜμΕ (https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/02/PD25_049_421.html?utm_source=openai).

7. Νόμισμα και ισοτιμίες. Η ευρωζώνη δεν μπορεί να ρυθμίσει την ανταγωνιστικότητά της με υποτίμηση, όπως κάνουν χώρες με δικό τους νόμισμα. Η ανταγωνιστικότητα πρέπει να έρθει από παραγωγικότητα και άνοιγμα αγορών. Η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου επηρεάζει τις εξαγωγές και τον τουρισμό, αλλά δεν είναι εργαλείο πολιτικής για την Ελλάδα ή άλλες χώρες της ευρωζώνης.

8. Μοντέλα ανάπτυξης. Η Γερμανία κουβαλά ένα μοντέλο με εξαγωγές μεταποίησης, το οποίο πιέζεται από την ενεργειακή μετάβαση και την παγκόσμια γεωοικονομία. Η Δανία ξεχωρίζει ως «παράδοξη» εξαίρεση, όπου μια φαρμακευτική ναυαρχίδα σήκωσε το ΑΕΠ σχεδόν μόνη της. Αυτό δεν αντιγράφεται εύκολα. Για την Ευρώπη συνολικά, η στροφή είναι προς υπηρεσίες και κεφαλαιαγορές, όχι επιστροφή στο 2005.

9. Ποιοτικός έλεγχος δεδομένων. Αξίζει μια προσοχή: άλλο τα στατιστικά εμπορίου αγαθών (που δείχνουν μεγαλύτερη αδυναμία), άλλο οι εθνικολογιστικές σειρές που συνδυάζουν αγαθά και υπηρεσίες. Και πάντα μετρά αν μιλάμε για ονομαστικά ή πραγματικά μεγέθη, και αν οι σειρές είναι εποχικά διορθωμένες. Η ομιλία της Λαγκάρντ παραπέμπει σε πραγματικούς, εποχικά διορθωμένους όγκους, και εκεί είναι που φαίνεται το «κόλλημα» των εξαγωγών (https://data.ecb.europa.eu/data/datasets/MNA/MNA.Q.Y.I9.W1.S1.S1.D.P6._Z._Z._Z.EUR.LR.G1?utm_source=openai, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

Η ελληνική γωνία: από τα spreads μέχρι τη ρεσεψιόν

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα; Να το σπάσουμε σε κανάλια μετάδοσης.

• Εμπόριο αγαθών. Η Γερμανία είναι από τους σημαντικότερους πελάτες μας στην ΕΕ, αλλά και ο κορυφαίος προμηθευτής μας σε ενδιάμεσα και κεφαλαιουχικά (μηχανές, εξοπλισμός, χημικά). Το 2023 οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών προς Γερμανία ήταν περίπου 3,4 δισ. ευρώ, με ισχυρή παρουσία αγροδιατροφικών, φαρμακευτικών, μετάλλων και ηλεκτρολογικού εξοπλισμού. Η έκθεση δεν είναι συντριπτική στην πλευρά της ζήτησης (κάτω από 10% των συνολικών εξαγωγών αγαθών), είναι όμως υψηλή στην πλευρά των εισαγόμενων inputs που τροφοδοτούν την παραγωγή (https://www.enterprisegreece.gov.gr/el/i-ellada-simera/eksagoges?utm_source=openai).

• Τουρισμός. Εδώ η έκθεση είναι μεγάλη: η Γερμανία είναι η κορυφαία πηγή αφίξεων και εισπράξεων. Το 2023 απέφερε περίπου 3,6 δισ. ευρώ, δηλαδή πάνω από το ένα έκτο των συνολικών ταξιδιωτικών εισπράξεων. Οι Γερμανοί γεμίζουν ιδίως τις «ώριμες» περιόδους άνοιξης και φθινοπώρου στα νησιά και στην Κεντρική Μακεδονία. Αν μειωθεί η αγοραστική τους δύναμη, χτυπά πρώτα αυτούς τους μήνες και τις μονάδες 2–3 αστέρων που δεν έχουν μεγάλα «μαξιλάρια» (https://www.bankofgreece.gr/en/news-and-media/press-office/news-list/news?announcement=ed383dcb-c632-437b-8f07-92fed70f1804).

• Συνολική εικόνα τουρισμού. Το 2024 οι ταξιδιωτικές εισπράξεις της Ελλάδας ανέβηκαν πάνω από 21,5 δισ. ευρώ, με τη μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση να αυξάνεται. Αυτό είναι καλό νέο, αλλά δείχνει και την εξάρτηση από την ευρωπαϊκή ζήτηση. Αν ο κύκλος στην Ευρώπη γυρίσει, θα το νιώσουμε άμεσα (https://www.reuters.com/markets/europe/greeces-travel-sector-surpasses-18-billion-euros-surplus-2024-inbound-travellers-2025-05-08/?utm_source=openai).

• Πίστωση και spreads. Η ΕΚΤ χαλαρώνει σταδιακά, κάτι που κρατά το κόστος δανεισμού του Δημοσίου και των επιχειρήσεων σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Για μια χώρα με χρέος γύρω στο 150% του ΑΕΠ, αυτή η «ομπρέλα» είναι κρίσιμη. Όμως η πραγματική ανάσα θα έρθει αν ανοίξει η αγορά υπηρεσιών στην Ευρώπη, ώστε οι ελληνικές επιχειρήσεις να πουλάνε εύκολα και σε άλλες χώρες, χωρίς 27 διαφορετικά καθεστώτα (https://www.ecb.europa.eu/press/press_conference/monetary-policy-statement/2025/html/ecb.is250605, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

• Ναυτιλία. Η ελληνική ναυτιλία κερδίζει από παγκόσμια ζήτηση μεταφορών και ναύλους, και πονά όταν το παγκόσμιο εμπόριο επιβραδύνεται. Η εικόνα είναι κυκλική και δύσκολα προβλέψιμη, αλλά η τάση «friend-shoring» αλλάζει ροές. Αν η Ευρώπη καταφέρει να απλοποιήσει τις υπηρεσίες logistics εντός της, θα δούμε οφέλη στους ελληνικούς κόμβους.

Ποιος ωφελείται; Follow the money

• Κερδισμένοι από εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς:

  • Διασυνοριακοί πάροχοι υπηρεσιών (ICT, fintech, συμβουλευτικές, δημιουργικές, e‑health/e‑education) που σήμερα «σκάνε» πάνω σε 27 διαφορετικές αρχές, άδειες και ΦΠΑ. Τα πακέτα ViDA, eIDAS/OOTS και ο κανόνας καθυστερήσεων πληρωμών μειώνουν κόστος και χρόνο, άρα αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους και την ανάπτυξη (https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/adoption-vat-digital-age-package-2025-03-11_en?utm_source=openai, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eudi-regulation?utm_source=openai, https://www.europarl.europa.eu/committees/en/late-payments-regulation/product-details/20231120CDT12510?utm_source=openai).
  • Καταναλωτές και επιχειρήσεις ως αγοραστές υπηρεσιών, αφού περισσότερος ανταγωνισμός σημαίνει καλύτερες τιμές και ποιότητα.
  • Χώρες περιφέρειας με εξωστρεφείς υπηρεσίες. Η Ελλάδα, οι βαλτικές, η Κύπρος, η Ιρλανδία μπορούν να «πουλήσουν» περισσότερο εντός ΕΕ με λιγότερα διοικητικά εμπόδια (https://www.europejacquesdelors.eu/publications/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta).

• Χαμένοι ή πιεζόμενοι:

  • Ρυθμιζόμενα επαγγέλματα και τοπικοί πάροχοι που προστατεύονται από εθνικούς φραγμούς. Το άνοιγμα σημαίνει απώλεια «προσόδων» που έφερναν οι περιορισμοί εισόδου. Γι’ αυτούς χρειάζεται σχέδιο προσαρμογής.
  • Βιομηχανικές ΜμΕ με έκθεση στη Βόρεια Ευρώπη και χαμηλή διαπραγματευτική ισχύ απέναντι σε λιανεμπορικούς κολοσσούς. Σε φάση στασιμότητας, τα περιθώρια πιέζονται περισσότερο στους μικρούς.

• Αν διευρυνθεί το χρηματοοικονομικό «σωλήνωμα»:

  • Με το FASTER, οι διασυνοριακές αποδόσεις γίνονται πιο προβλέψιμες και ρευστές. Αυτό βοηθά ΜμΕ και scale-ups που αντλούν κεφάλαια από επενδυτές στην ΕΕ, ενώ η ηλεκτρονική ταυτότητα μειώνει το KYC-τριβές σε onboarding πελατών (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/12/10/taxation-council-adopts-new-rules-for-withholding-tax-procedures-faster/?utm_source=openai, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eudi-regulation?utm_source=openai).

Τι κρύβουν οι αριθμοί; Μικρά μαθήματα «δεδομένων»

• Πάντα ζήτα «πραγματικά» μεγέθη. Όταν ακούμε ότι «οι εξαγωγές είναι flat», εννοούμε σε όγκους, δηλαδή αφαιρώντας την επίδραση των τιμών. Το ίδιο για μισθούς και ΑΕΠ. Οι πρώτες εκτιμήσεις συχνά αναθεωρούνται.

• Σημασία έχει η εποχική διόρθωση. Η Ελλάδα «φουσκώνει» στα τρίτα τρίμηνα λόγω τουρισμού. Η σύγκριση τριμήνου με τρίμηνο χωρίς εποχική προσαρμογή μπερδεύει.

• Μην μπερδεύεις αγαθά με υπηρεσίες. Οι εξαγωγές υπηρεσιών της Ευρώπης (τουρισμός, μεταφορές, ψηφιακές) είναι πιο ανθεκτικές, τα αγαθά πιέζονται περισσότερο. Η «μέση» κρύβει την ουσία (https://data.ecb.europa.eu/data/datasets/MNA/MNA.Q.Y.I9.W1.S1.S1.D.P6._Z._Z._Z.EUR.LR.G1?utm_source=openai, https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/the-eu-s-role-in-global-trade/).

• Το «ισοδύναμο δασμών 100%» δεν είναι τελωνείο. Είναι ένας τρόπος να μετρήσουμε τριβές. Ο στόχος πολιτικής είναι να τις κόψουμε, όχι να τις φορολογήσουμε (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html, https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2025/06/europes-integration-imperative-alfred-kammer).

Η πολιτική εξίσωση: άμυνα χωρίς λιτότητα, πρόνοια χωρίς αδράνεια

Ο Στίγκλιτς είναι κατηγορηματικός: «αν δεν έχεις αλληλεγγύη, δεν έχεις την πολιτική βούληση να κάνεις επενδύσεις». Η Ευρώπη οφείλει να χρηματοδοτήσει άμυνα και πράσινη μετάβαση, χωρίς να διαβρώσει τον κοινωνικό της πυρήνα. Πώς; Με παραγωγικότητα και μεγαλύτερη «εγχώρια» αγορά. Αν οι εξαγωγές αφαιρέσουν 0,6 ποσοστιαίες μονάδες από την ανάπτυξη ως το 2027, ένα ρεαλιστικό πρώτο βήμα μείωσης φραγμών στις υπηρεσίες μπορεί να δώσει αντίστοιχο θετικό πρόσημο. Το «λιγότερο κόστος για περισσότερη αγορά» είναι πιο βιώσιμο από την επιστροφή στη λιτότητα (https://www1.project-syndicate.org/commentary/eu-must-stand-up-to-trump-by-joseph-e-stiglitz-2025-10?utm_source=openai, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html).

Για την Ελλάδα, που ήδη δαπανά υψηλότερο ποσοστό ΑΕΠ στην άμυνα, ο μοχλός είναι διπλός: αξιοποίηση του ευρωπαϊκού ανοίγματος στις υπηρεσίες για να επεκτείνουν οι ΜμΕ την πελατεία τους στην ΕΕ, και επιτάχυνση εγχώριων μεταρρυθμίσεων σε διοικητικές άδειες, επαγγελματικά δικαιώματα και ψηφιακή διακυβέρνηση ώστε να «κουμπώσουν» στο νέο πλαίσιο.

Τι πρέπει να παρακολουθούμε τους επόμενους 12–24 μήνες

• Πραγματικοί δείκτες εξαγωγών και παραγγελιών στη Γερμανία, ιδίως στους ενεργοβόρους κλάδους. Αν σταθεροποιηθούν σε νέα, χαμηλότερη γραμμή, η Ευρώπη θα πρέπει να αναζητήσει ανάπτυξη αλλού (https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressemitteilungen/2025/02/PD25_049_421.html?utm_source=openai).

• Πρόοδος στα πακέτα ViDA, FASTER, eIDAS/OOTS και στον κανόνα καθυστερήσεων. Ό,τι φέρνει ενιαία τιμολόγηση, γρηγορότερο ΦΠΑ, γρήγορες επιστροφές, κοινή ψηφιακή ταυτότητα και αυστηρό πλαίσιο πληρωμών μειώνει τις «αόρατες» τριβές για τις υπηρεσίες (https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/adoption-vat-digital-age-package-2025-03-11_en?utm_source=openai, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/12/10/taxation-council-adopts-new-rules-for-withholding-tax-procedures-faster/?utm_source=openai, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eudi-regulation?utm_source=openai, https://www.europarl.europa.eu/committees/en/late-payments-regulation/product-details/20231120CDT12510?utm_source=openai).

• Αποφάσεις ΕΚΤ. Η διαδρομή των επιτοκίων θα καθορίσει το κόστος χρήματος για κράτη και επιχειρήσεις. Η προσαρμοστική μείωση πρέπει να συμβαδίσει με την πρόοδο στις αγορές προϊόντων, αλλιώς μένει απλά ένα «μαξιλάρι» (https://www.ecb.europa.eu/press/press_conference/monetary-policy-statement/2025/html/ecb.is250605).

• Τουριστική ζήτηση από τη Γερμανία. Οι κρατήσεις σε ώμους σεζόν, η μέση δαπάνη, και οι ροές αεροπορικών δίνουν πρώιμα σήματα για τα έσοδα του 2026. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρέχει τις πιο αξιόπιστες τομές ανά χώρα (https://www.bankofgreece.gr/en/news-and-media/press-office/news-list/news?announcement=ed383dcb-c632-437b-8f07-92fed70f1804).

• Συνολικό μερίδιο της ΕΕ στο παγκόσμιο εμπόριο. Αν συνεχιστεί η φθορά στα αγαθά χωρίς άνοδο στις υπηρεσίες, το μακροπρόθεσμο πρόβλημα βαθαίνει (https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/the-eu-s-role-in-global-trade/).

Συμπέρασμα: Από την αντοχή στη δύναμη

Η Λαγκάρντ το είπε καθαρά: η Ευρώπη έδειξε «ανθεκτικότητα», αλλά αυτό δεν αρκεί. Χρειάζεται να περάσει στη «δύναμη». Το παλιό μοντέλο «εξάγουμε, άρα αναπτυσσόμαστε» λειτουργεί πια λιγότερο αξιόπιστα σε έναν κόσμο που ξαναμοιράζει την τράπουλα με πολιτικά κριτήρια. Η εναλλακτική δεν είναι η απομόνωση, αλλά το χτίσιμο μιας πραγματικά ενιαίας εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών και κεφαλαίων, ώστε να μετατρέψουμε το βάρος της γραφειοκρατίας σε ώθηση παραγωγικότητας.

Για την Ελλάδα, το μάθημα είναι διπλό. Πρώτον, η εξάρτηση από τον ευρωπαϊκό κύκλο, ειδικά τη Γερμανία, παραμένει. Αυτό μας καθιστά ευάλωτους σε εξωτερικά σοκ, από τα έσοδα του ελληνικού τουρισμού μέχρι την τροφοδοσία της βιομηχανίας με γερμανικά ενδιάμεσα. Δεύτερον, ακριβώς επειδή είμαστε οικονομία υπηρεσιών, έχουμε να κερδίσουμε δυσανάλογα από την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς: από τη στιγμή που μια ελληνική ΜμΕ μπορεί να τιμολογεί, να ταυτοποιεί πελάτες, να αναγνωρίζεται επαγγελματικά και να πληρώνεται πανευρωπαϊκά, με τους ίδιους κανόνες και σε λογικό χρόνο, η αγορά μας μεγαλώνει χωρίς να μετακινηθούμε ούτε ένα χιλιόμετρο.

Και κάτι τελευταίο, ίσως το πιο σημαντικό: οι πολιτικές επιλογές έχουν κόστος και όφελος που δεν κατανέμονται ισότιμα. Αν αφεθεί η εσωτερική αγορά να παραμείνει μισοτελειωμένη, το κόστος το πληρώνουν οι μικροί, οι νεότεροι, οι πιο καινοτόμοι που δεν έχουν «άνεση» να σηκώνουν 27 λογιστικά, 27 ρυθμίσεις, 27 άδειες. Αν, αντιθέτως, προχωρήσουμε, κάποιοι προστατευμένοι κλάδοι θα χρειαστεί να προσαρμοστούν, αλλά το συνολικό κέρδος θα είναι μεγαλύτερο. Με λόγια της Λαγκάρντ, «άλλα έξι χρόνια αδράνειας θα ήταν ανεύθυνα». Το στοίχημα δεν είναι αν θα αλλάξουμε, αλλά αν θα το κάνουμε με σχέδιο, χωρίς να χάσουμε την κοινωνική συνοχή που κάνει την Ευρώπη αυτό που είναι (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp251121~bd4c7eacd0.en.html, https://www1.project-syndicate.org/commentary/eu-must-stand-up-to-trump-by-joseph-e-stiglitz-2025-10?utm_source=openai).

—

Αναφορές: ecb_europa_eu_000000; data_ecb_europa_eu_000007; destatis_de_000034; consilium_europa_eu_000002; europejacquesdelors_eu_000000; imf_org_000002; taxation_customs_ec_europa_eu_000001; consilium_europa_eu_000024; digital_strategy_ec_europa_eu_000007; europarl_europa_eu_000032; ecb_europa_eu_000040; bankofgreece_gr_000000; enterprisegreece_gov_gr_000003; reuters_com_000049.