Η σερβική κυβέρνηση ζητά διάλυση της Βουλής

Η σερβική κυβέρνηση ζήτησε επίσημα, στις 7 Σεπτεμβρίου, να διαλυθεί η Βουλή και να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές. Η κίνηση είναι το πρώτο θεσμικό βήμα ενός σχεδίου που ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς προαναγγέλλει εδώ και μήνες (To Brief): αφού το Σύνταγμα δεν του επιτρέπει τρίτη προεδρική θητεία, η πρωθυπουργία γίνεται ο δρόμος για να κρατήσει την εκτελεστική ισχύ (Σύνταγμα). Και όλα αυτά σε μια χώρα υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ, την πορεία της οποίας η Αθήνα στηρίζει, έπειτα από σχεδόν έναν χρόνο φοιτητικών διαδηλώσεων που έσπασαν την εικόνα ενός προέδρου που ελέγχει τα πάντα.

Ο πρωθυπουργός Τζούρο Μάτσουτ εισηγήθηκε τη διάλυση σε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο και η κυβέρνηση την ενέκρινε συλλογικά, στέλνοντάς τη στον πρόεδρο (σερβική κυβέρνηση, AP). Ο Μάτσουτ υποστήριξε ότι η κάλπη θα επαναφέρει την πολιτική αντιπαράθεση από τον δρόμο στους θεσμούς. Από τη στιγμή που ο Βούτσιτς παρέλαβε το κείμενο, ο νόμος τού δίνει 72 ώρες: είτε εκδίδει διάταγμα διάλυσης, είτε ανακοινώνει δημόσια ότι απορρίπτει την πρόταση (Νόμος περί Προέδρου). Αν τη δεχθεί, προκηρύσσει ταυτόχρονα εκλογές, σε μη εργάσιμη ημέρα, 45 έως 60 ημέρες αργότερα· ο ίδιος έχει αναφέρει την 18η και την 25η Οκτωβρίου ως πιθανές ημερομηνίες, χωρίς καμία να έχει κλειδώσει, και ως τις 8 Σεπτεμβρίου δεν είχε εκδοθεί προεδρικό διάταγμα (Euronews Serbia).

Δύο παίκτες, πολύ διαφορετική ετοιμότητα

Δύο ημέρες νωρίτερα, στις 5 Σεπτεμβρίου, το Γενικό Συμβούλιο του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) όρισε ομόφωνα τον Βούτσιτς επικεφαλής της εκλογικής λίστας και υποψήφιο πρωθυπουργό (Nedeljnik). Ο ίδιος έχει περιγράψει τη σειρά: θα προκηρύξει τη βουλευτική κάλπη ως εν ενεργεία πρόεδρος και θα παραιτηθεί λίγες ημέρες αργότερα, έχοντας απορρίψει το ενδεχόμενο να γίνει πρωθυπουργός χωρίς προηγούμενη λαϊκή ψήφο (Tanjug, RTS).

Τίποτα όμως δεν είναι αυτόματο. Η κομματική απόφαση δεν ισοδυναμεί με διορισμό: μετά τις εκλογές, όποιος κατέχει τότε το προεδρικό αξίωμα δίνει εντολή σχηματισμού (μετά την παραίτηση το αναλαμβάνει προσωρινά η πρόεδρος της Βουλής), και το σώμα ψηφίζει την κυβέρνηση ως σύνολο, με τουλάχιστον 126 από τους 250 βουλευτές (Εθνοσυνέλευση).

Απέναντι στέκεται το φοιτητικό κίνημα, με δυναμική αλλά ακόμη ατελή οργάνωση. Το κίνημα είχε ήδη δείξει εκλογική απήχηση: τον Δεκέμβριο συγκέντρωσε σχεδόν 400.000 υπογραφές μέσα σε μία ημέρα υπέρ των πρόωρων εκλογών (OSW). Τώρα, περισσότερες από 80 συνελεύσεις σε έξι πανεπιστημιακά κέντρα σχεδιάζουν διαδικασία επιλογής 250 υποψηφίων, ενώ έχει συσταθεί το σωματείο «Studentska lista», η Φοιτητική Λίστα, με χρηματοδότηση από δωρεές πολιτών (021). Στην πρόταση διάλυσης απάντησαν στον πρόεδρο: «Πρόεδρε, επιτέλους είσαι αρμόδιος» (Mašina). Δεν είχε πάντως δημοσιοποιηθεί ούτε τελική λίστα ούτε ενιαία συμφωνία με την παραδοσιακή αντιπολίτευση.

Δύο δημοσκοπήσεις, μία αντικρουόμενη εικόνα

Έρευνα της CRTA, σερβικής οργάνωσης παρακολούθησης εκλογών, σε 2.324 προσωπικές συνεντεύξεις, έδωσε μεταξύ των αποφασισμένων 44,9% στη Φοιτητική Λίστα και 35,7% στο SNS (Vreme). Έρευνα της Faktor Plus σε 1.200 άτομα αντέστρεψε το αποτέλεσμα, με λιγότερες δημοσιοποιημένες μεθοδολογικές λεπτομέρειες: 47,1% στο SNS, 30,7% στους φοιτητές (NIN). Η απόσταση μεταξύ των δύο μετρήσεων λέει το ουσιώδες: το αποτέλεσμα δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Το μέτρο που θα κρίνει ποιος κυβερνά είναι οι 126 έδρες, ό,τι κι αν δείχνουν τα ποσοστά.

Η κυβέρνηση επιλέγει τον χρόνο της κάλπης ενώ διατηρεί δομικά πλεονεκτήματα στα μέσα ενημέρωσης, στους δημόσιους πόρους και στην εκλογική διοίκηση, πριν εφαρμοστούν πλήρως οι συστάσεις που είχε εκδώσει το 2023 το ODIHR, το εκλογικό παρατηρητήριο του ΟΑΣΕ (του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) (ODIHR). Επικαλείται τις εκλογικές τροποποιήσεις που ψηφίστηκαν το 2026, όμως νομοθέτηση δεν σημαίνει εφαρμογή. Πόσο ρηχή παραμένει η πρόοδος το δείχνει ένας αριθμός: η CRTA καταγράφει ότι από 69 ελέγχους του εκλογικού μητρώου μόνο 12 ολοκληρώθηκαν πλήρως, ενώ 45 μπλοκαρίστηκαν λόγω ανεπαρκούς πρόσβασης σε δεδομένα (CRTA).

Και η Αθήνα έχει λόγο να προσέχει. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει δηλώσει ότι η Ελλάδα θα βάλει την ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων ψηλά στην ατζέντα της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, με όρους κράτους δικαίου (Capital).

Η ακολουθία κρέμεται από μία υπογραφή που δεν έχει ακόμη μπει. Ως τις 8 Σεπτεμβρίου ο Βούτσιτς δεν είχε εκδώσει το διάταγμα· κρατούσε στα χέρια του και το ρολόι των 72 ωρών και την ημερομηνία της κάλπης. Η πρόωρη εκλογή είναι το εργαλείο με το οποίο ελπίζει να ανανεώσει τη νομιμοποίησή του με δικούς του όρους. Το αν θα του τη δώσει καθαρή είναι το μόνο κομμάτι αυτού του σχεδίου που δεν ελέγχει ο ίδιος.