Σειρήνες στο Κουβέιτ μετά τα αμερικανικά πλήγματα

Η σύγκρουση στον Κόλπο δεν εξελίσσεται απομονωμένη από το ευρύτερο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, όπου το Ισραήλ επεκτείνει την εισβολή του στον νότιο Λίβανο και η Ουάσιγκτον προσπαθεί ταυτόχρονα να επιβάλει εκεί σχέδιο αποκλιμάκωσης (To Brief). Σε αυτό το πλαίσιο, η νέα φάση αψιμαχιών ΗΠΑ–Ιράν φέρνει την κρίση πίσω στα μικρά κράτη του Κόλπου.

Η CENTCOM, η αμερικανική κεντρική διοίκηση για τη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε πλήγματα σε ραντάρ, σταθμούς ελέγχου μη επανδρωμένων αεροσκαφών και δύο επιθετικά drones στη νότια Ιράν. Οι στόχοι βρίσκονταν στις περιοχές Γορούκ και Κεσμ (CENTCOM). Λίγες ώρες αργότερα, στο Κουβέιτ ήχησαν σειρήνες: η αεράμυνα ανέφερε αναχαιτίσεις πυραύλων και drones, ενώ η πολιτική προστασία ειδοποιούσε κατοίκους να μείνουν μακριά από παράθυρα (Khaleej Times · BSS/AFP). Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) δήλωσαν ότι χτύπησαν «αεροπορική βάση που χρησιμοποιείται από τις ΗΠΑ», χωρίς να την κατονομάσουν (ABC News).

Η αλληλουχία ξεκίνησε με την κατάρριψη του αμερικανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους MQ-1. Οι ΗΠΑ τοποθετούν την κατάρριψη πάνω από διεθνή ύδατα, η Τεχεράνη πάνω από ιρανικό εναέριο χώρο (Al-Monitor, Iran International). Χτυπώντας τα ραντάρ, η Ουάσιγκτον μειώνει την ιρανική ικανότητα να βλέπει αεροσκάφη πάνω από τον Κόλπο. Χτυπώντας τους σταθμούς ελέγχου drones, περιορίζει τη χαμηλού κόστους παρενόχληση που η Τεχεράνη χρησιμοποιεί ως καθημερινό μοχλό πίεσης (Defense News). Δεν πρόκειται για ευρεία εκστρατεία αποδόμησης, είναι όμως πλήγμα που αλλάζει το πεδίο, όχι μόνο τον τόνο.

Η ιρανική γραμμή: πυραυλικά ανταλλάγματα

Η Τεχεράνη δεν προσπάθησε καν να αποκρύψει τη λογική. «Τα ανταλλάγματα δεν τα κερδίζουμε με τον διάλογο, αλλά με τους πυραύλους», είπε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ (Bernama). Είναι ο πιο καθαρός ορισμός της ιρανικής διαπραγματευτικής στάσης. Η διπλωματία συνεχίζεται μόνο αν συνοδεύεται από στρατιωτική πίεση που να μην αφήνει την Τεχεράνη να μοιάζει ταπεινωμένη στο εσωτερικό. Κάθε «πρόοδος» πρέπει πρώτα να περάσει από το φίλτρο των Φρουρών της Επανάστασης, και συνήθως ανακοινώνεται στο ιρανικό κοινό πριν φτάσει στους Αμερικανούς διαπραγματευτές.

Το Κουβέιτ μπαίνει βίαια στον χάρτη του πολέμου. Φιλοξενεί τις βάσεις Ali Al Salem και Camp Arifjan, αλλά καμία επίσημη πηγή δεν έχει κατονομάσει συγκεκριμένη εγκατάσταση ως στόχο (The National). Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) καταδίκασε την επίθεση ως «παραβίαση κυριαρχίας» και ζήτησε αποκλιμάκωση (EEAS). Το δίλημμα των μικρών κρατών του Κόλπου είναι πλέον ορατό: θέλουν να μένουν πολιτικά εκτός σύγκρουσης, αλλά η αμερικανική φιλοξενία τα μετατρέπει σε στόχους αντιποίνων.

Το αγκάθι της αλληλουχίας βημάτων

Στο τραπέζι, το πραγματικό αγκάθι είναι η σειρά των βημάτων. Η Ουάσιγκτον θέλει πρώτα ιρανικές υποχωρήσεις: άμεσο άνοιγμα του Ορμούζ χωρίς διόδια, παράδοση ή καταστροφή του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, και μόνο μετά συζήτηση για άρση κυρώσεων (CBS News). Η Τεχεράνη θέλει πρώτα ή ταυτόχρονα χειροπιαστό οικονομικό αντάλλαγμα, δηλαδή άρση αποκλεισμού πετρελαίου και αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων (Soufan Center). Το προσωρινό πλαίσιο των 60 ημερών υπάρχει στο χαρτί, εκκρεμεί όμως η τελική έγκριση Τραμπ. Κάθε πλήγμα αλλάζει το βάρος των διαπραγματεύσεων.

Για την Αθήνα, καμία ειδική ανακοίνωση επί του χθεσινού επεισοδίου. Η ευρωπαϊκή θέση καλύπτει επίσημα και την Ελλάδα. Στο πεδίο, η Σούδα παραμένει εγκατάσταση που υποστηρίζει «δυτικές και συμμαχικές δυνάμεις» στις αμερικανικές διοικήσεις Ευρώπης (EUCOM), Αφρικής (AFRICOM) και Μέσης Ανατολής (CENTCOM), χωρίς δημόσια τεκμηρίωση εμπλοκής της στο συγκεκριμένο πλήγμα (DVIDS). Το ελληνικό ΥΠΕΞ έχει ενεργοποιήσει 12 γραμμές έκτακτης ανάγκης μέσω της πρεσβείας στα ΗΑΕ για Έλληνες που βρίσκονται στον Κόλπο (ΥΠΕΞ).

Το αδιέξοδο είναι ορατό. Καμία πλευρά δεν θέλει την κατάρρευση της εκεχειρίας, αλλά καμία δεν μπορεί να υπογράψει χωρίς να φανεί ότι παραδόθηκε. Σε αυτό το κενό, η περιορισμένη χρήση βίας λειτουργεί ως υποκατάστατο διπλωματικής γλώσσας. Η Ουάσιγκτον επιβεβαιώνει με στόχους ραντάρ ότι δεν θα ανεχθεί παρενόχληση στον Κόλπο. Η Τεχεράνη επιβεβαιώνει με πυραύλους πάνω από το Κουβέιτ ότι δεν θα προσέλθει στο τραπέζι χωρίς εργαλεία πίεσης. Όσο το ζήτημα της αλληλουχίας βημάτων μένει άλυτο, αυτή η χορογραφία πληγμάτων και αναχαιτίσεων είναι η μόνη μορφή επικοινωνίας που και οι δύο πλευρές μπορούν να αντέξουν πολιτικά.