Σχεδόν ένας στους 13 κατοίκους με ανεπάρκεια τροφής

Δύο έρευνες της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για το 2025 δείχνουν προς αντίθετες κατευθύνσεις. Το μέσο νοικοκυριό ξόδεψε 2,9% περισσότερα σε πραγματικούς όρους, δηλαδή αφού αφαιρεθεί η άνοδος των τιμών (Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών). Την ίδια χρονιά, το μερίδιο του πληθυσμού με μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια τροφής ανέβηκε στο 7,5% από 7,0%, σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν στις 14 Οκτωβρίου (ΕΛΣΤΑΤ). Η μέση κατανάλωση μεγάλωσε, αλλά σχεδόν ένας στους 13 κατοίκους δεν ήταν σίγουρος ότι θα έχει αρκετό φαγητό.

Τι ακριβώς μετρά το 7,5%

Ο δείκτης στηρίζεται στην κλίμακα FIES, ένα ερωτηματολόγιο οκτώ ερωτήσεων του FAO (του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ). Οι ερωτήσεις αφορούν εμπειρίες που οφείλονται σε έλλειψη χρημάτων ή άλλων πόρων (FAO). Κλιμακώνονται βήμα βήμα. Ξεκινούν από την ανησυχία ότι δεν θα φτάσει το φαγητό και από τη φτωχότερη ποικιλία. Συνεχίζουν με το να τρως λιγότερο ή να παραλείπεις γεύμα. Καταλήγουν στην πείνα χωρίς φαγητό και σε ολόκληρη μέρα χωρίς τροφή. Το ποσοστό αφορά ανθρώπους και όχι νοικοκυριά, και οι απαντήσεις καλύπτουν τους 12 μήνες πριν από τη συνέντευξη (ΕΛΣΤΑΤ).

Το 7,5% συνδυάζει δύο πολύ διαφορετικές καταστάσεις. Στη σοβαρή κατηγορία ανήκουν όσοι ζουν σε νοικοκυριό όπου τουλάχιστον ένα μέλος δήλωσε ότι πέρασε ολόκληρη ημέρα χωρίς τροφή. Η κατηγορία αυτή αφορά το 1,7% του πληθυσμού, από 1,6% έναν χρόνο νωρίτερα (ΕΛΣΤΑΤ). Οι υπόλοιποι, κάτι λιγότερο από έξι στους εκατό, βρίσκονται στη μέτρια κατηγορία, που μπορεί να σημαίνει χειρότερη ποικιλία ή λιγότερη τροφή (ΟΗΕ). Ο δείκτης δεν μετρά θερμίδες, βάρος ή ιατρικές διαγνώσεις, άρα δεν είναι ποσοστό υποσιτισμού. Η διεθνής τεκμηρίωση πάντως συνδέει την επισιτιστική ανασφάλεια με χειρότερη ποιότητα διατροφής και, στις σοβαρές περιπτώσεις, με μικρότερη πρόσληψη τροφής (FAO).

Η χρονοσειρά δείχνει τη διαδρομή. Το 2019 ο δείκτης ήταν 8,0%. Έπεσε στο 6,1% και στο 6,0% τα δύο επόμενα χρόνια και από τότε ανεβαίνει. Το 7,5% είναι το υψηλότερο επίπεδο μετά το 2019, ενώ η σοβαρή κατηγορία έφτασε στο υψηλότερο σημείο όλης της σειράς (ΕΛΣΤΑΤ). Η ΕΛΣΤΑΤ δεν δημοσιεύει περιθώριο σφάλματος, οπότε η μισή μονάδα του τελευταίου έτους δεν είναι βέβαιη από μόνη της. Η τετραετής άνοδος είναι πιο πειστική.

Για τη σύγκριση με την Ευρώπη, η ΕΛΣΤΑΤ δίνει στοιχεία μόνο για την τριετία 2023 έως 2025: 7,1% για την Ελλάδα και 7,4% για την Ευρώπη. Ο πίνακας αφορά την Ευρώπη συνολικά και όχι μόνο την ΕΕ (ΟΗΕ, μεθοδολογία, ΕΛΣΤΑΤ). Τα στοιχεία δεν δείχνουν αν η Ελλάδα ξεπέρασε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο το 2025.

Πού πιέζει η δαπάνη

Η μέση ετήσια δαπάνη ανά νοικοκυριό έφτασε περίπου τα 21.800 ευρώ. Σε τρέχουσες τιμές αυξήθηκε 5,5% και σε σταθερές 2,9% (ΕΛΣΤΑΤ), μια άνοδο που είχαμε καταγράψει τον Σεπτέμβριο (To Brief). Στα τρόφιμα η εικόνα είναι πιο σφιχτή. Η δαπάνη τους ανέβηκε 4,1% ονομαστικά, αλλά μόλις 1,4% σε πραγματικούς όρους (ΕΛΣΤΑΤ). Τα περισσότερα από τα επιπλέον χρήματα για φαγητό πήγαν δηλαδή σε ακριβότερες τιμές και όχι σε μεγαλύτερο καλάθι.

Ο μέσος όρος κρύβει μεγάλες αποστάσεις. Στο ένα πέμπτο των νοικοκυριών με τη χαμηλότερη δαπάνη, τρόφιμα και στέγη απορροφούν το 54,2% όσων ξοδεύουν, έναντι 25,0% στο ανώτερο πέμπτο (ΕΛΣΤΑΤ). Η κατάταξη γίνεται με βάση τη δαπάνη και όχι το εισόδημα. Μια άλλη ερώτηση της έρευνας για τις συνθήκες διαβίωσης, όπως τη μετέφερε το Capital, δείχνει την ίδια συγκέντρωση από την πλευρά του εισοδήματος. Το 41,6% των φτωχών δεν μπορούσε να εξασφαλίσει κρέας, ψάρι ή ισοδύναμο γεύμα κάθε δεύτερη μέρα, έναντι 5,7% των μη φτωχών.

Η κυβέρνηση απαντά με την επισιτιστική βοήθεια. Τον Μάρτιο ανακοινώθηκε νέο σύστημα κουπονιών ύψους 400 εκατ. ευρώ, με κοινή υπουργική απόφαση της Δόμνας Μιχαηλίδου και του Νίκου Παπαθανάση (Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής). Όσο γινόταν η μετάβαση, διακόπηκαν οι διανομές σε 267.500 νοικοκυριά, σύμφωνα με την ΕφΣυν. Επίσημος απολογισμός για το 2024 και το 2025 δεν έχει δημοσιευθεί, και οι δύο υπουργοί δεν έχουν σχολιάσει τα νέα στοιχεία.

Οι δύο έρευνες δεν παρακολουθούν τα ίδια νοικοκυριά, άρα δεν εξηγούν γιατί ανέβηκε ο δείκτης. Καταγράφουν όμως το χάσμα. Η μέση κατανάλωση μεγαλώνει, ενώ στο πέμπτο των νοικοκυριών με τη χαμηλότερη δαπάνη περισσότερο από κάθε δεύτερο ευρώ φεύγει για φαγητό και κατοικία (ΕΛΣΤΑΤ).