Ο σχεδιαστής της ανασυγκρότησης του Έβρου αποχώρησε καταγγέλλοντας ακύρωση

Η ανασυγκρότηση του καμένου Έβρου είχε θεσμοθετηθεί ως ένα συνεκτικό αναπτυξιακό σχέδιο, με χρονοδιάγραμμα και μια ειδική επιτροπή να το παρακολουθεί, κάτι ξεχωριστό από τις άμεσες αποζημιώσεις των πυρόπληκτων. Στις 27 Ιουλίου, στη 14η συνεδρίαση αυτής της επιτροπής στη Νέα Βύσσα, ο Σταύρος Μπένος, ο εθελοντής που είχε σχεδιάσει το αρχικό masterplan των περίπου 3 δισ. ευρώ, σηκώθηκε και έφυγε, καταγγέλλοντας ότι το σχέδιό του «ακυρώνεται» στην πράξη.

Προεδρεύοντος του υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης Κώστα Κατσαφάδου, ο μελετητής Αλέξανδρος Τσιατσιάμης παρουσίαζε τη νέα Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση «Έβρος Μετά» (το χρηματοδοτικό εργαλείο που ενώνει έργα πολλών ταμείων σε μία περιοχή), με 108 έργα και προϋπολογισμό 309,9 εκατ. ευρώ. Πάνω σε αυτόν τον αριθμό ξέσπασε: «Ακυρώσατε το σχέδιο των 3 δισ. ευρώ», «Νιώθω ότι αυτοκτονείτε», «Ήρθα ως εθελοντής», φέρεται να είπε ο Μπένος πριν αποχωρήσει (Radio Evros, Evros News). Επίσημα πρακτικά της συνεδρίασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, οπότε η «ακύρωση» παραμένει επώνυμη καταγγελία, όχι διαπιστωμένο γεγονός.

Δύο αριθμοί, δύο αφηγήσεις

Ο Μπένος βλέπει το σχέδιο των 3 δισ. να συρρικνώνεται σε 309,9 εκατ. Η κυβέρνηση και η Περιφέρεια βλέπουν το ακριβώς αντίθετο: σε επίσημη ανακοίνωσή της μετά τον θόρυβο, η Περιφέρεια ΑΜΘ υποστήριξε ότι ο συνολικός σχεδιασμός δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε από 2,83 σε 2,96 δισ. ευρώ, ενώ η ΟΧΕ ενισχύθηκε από 180 σε 309 εκατ. (Περιφέρεια ΑΜΘ). Η γραμμή Κατσαφάδου είναι ότι η ΟΧΕ είναι μόνο το κομμάτι που ανέλαβε η Περιφέρεια, όχι όλο το κυβερνητικό έργο, και ότι το σχέδιο «δεν μπήκε στα συρτάρια» (Newsit).

Πώς μπορεί ο ίδιος φάκελος να «ακυρώνεται» και να «αυξάνεται» μαζί; Επειδή οι δύο πλευρές δεν συγκρίνουν το ίδιο πράγμα. Ο Μπένος βάζει δίπλα-δίπλα το αρχικό ολιστικό αφήγημα και ένα μόνο υποσύνολο. Η κυβέρνηση απαντά αθροίζοντας τέσσερα χωριστά «καλάθια»: περίπου 2,5 δισ. για το Τοπικό Σχέδιο Ανάπτυξης, 309 εκατ. για την ΟΧΕ, 90 εκατ. για στήριξη μετά τις φωτιές και 60 εκατ. για κοινωνικά και δημογραφικά μέτρα (Business News). Και τα ίδια τα 108 έργα της ΟΧΕ δεν είναι αδιαφανές σύνολο: καλύπτουν 16 ειδικούς στόχους στους τέσσερις δήμους του νομού, με 211,7 εκατ. (το 68%) να τα υλοποιεί η Περιφέρεια ΑΜΘ και 98,2 εκατ. (το 32%) άλλοι φορείς (Radio Evros).

Ο έλεγχος, όμως, σκοντάφτει σε ένα δομικό κενό: το ίδιο το masterplan του Μπένου δεν αναρτήθηκε ποτέ ως δημόσιο έγγραφο. Τεκμηριώνεται μέσα από την παρουσίασή του στην Ορεστιάδα τον Οκτώβριο του 2024 και από τις μεταγενέστερες κυβερνητικές κατηγορίες έργων, όχι από ένα ενιαίο κείμενο. Έτσι δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένας πίνακας που να δείχνει, έργο προς έργο, ποιες παρεμβάσεις του αρχικού σχεδίου συνεχίζονται, ποιες άλλαξαν και ποιες χάθηκαν.

Τι έχει πράγματι πληρωθεί

Αν αφήσουμε τα συνολικά ποσά και μετρήσουμε παραδοτέα, η εικόνα γίνεται πιο στέρεη και πιο μετρημένη. Μέσω του arogi.gov.gr έχουν εκταμιευτεί 490.000 ευρώ πρώτης αρωγής σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ οι αποζημιώσεις στους κτηνοτρόφους (περίπου 260 χιλ.) καταβλήθηκαν πλήρως (Πολιτική Προστασία). Στα δάση, τα αντιδιαβρωτικά έργα άνω των 10 εκατ. αναφέρονται ολοκληρωμένα και τα αντιπλημμυρικά 48,7 εκατ. στο τελικό στάδιο (ΕΡΤ). Οι οριστικές κρατικές επιχορηγήσεις για τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όμως, ξεκίνησαν σχεδόν τρία χρόνια μετά τη φωτιά (Dnews), ενώ τα μεγάλα ποσά των ανακοινώσεων παραμένουν μίγμα από εγκρίσεις, εντάξεις και έργα σε εξέλιξη.

Το διακύβευμα δεν είναι λογιστικό. Μιλάμε για μια καταστροφή που έκαψε σχεδόν ένα εκατομμύριο στρέμματα, εκ των οποίων περίπου 810.000 δασική γη (Insider). Αντιπλημμυρική ασφάλεια, σταθεροποίηση του εδάφους και προστασία της παραγωγικής γης δεν αντικαθίστανται από επιδόματα. Γι' αυτό και πέντε ανεξάρτητοι βουλευτές, με πρώτη τη Θεοδώρα Τζάκρη, κίνησαν κοινοβουλευτική ερώτηση με οκτώ σημεία, ζητώντας ποια έργα απεντάχθηκαν και αν θα δημοσιοποιηθεί πλήρης απολογισμός δεσμεύσεων από το 2023 (Dnews, Efsyn).

Η κυβέρνηση απαντά με δηλώσεις για 2,96 δισ. Ο Μπένος απαντά με μια αποχώρηση. Ανάμεσά τους λείπει το μόνο τεκμήριο που θα έκρινε ποιος έχει δίκιο: ένας δημόσιος πίνακας που να δείχνει, για κάθε έργο του αρχικού σχεδίου, την αρχική του δέσμευση, τη σημερινή του μορφή και την πραγματική του πορεία. Όποιος πει «αύξηση» ή «ακύρωση» χωρίς αυτόν τον πίνακα, ζητά από τον Έβρο να τον πιστέψει στα λόγια.