Σαουδική Αραβία στήνει ναυτική συμμαχία στην Ερυθρά Θάλασσα

Τον Ιούνιο, το 98,6% των σαουδαραβικών εξαγωγών αργού έφυγε από ένα και μόνο σημείο φόρτωσης στην Ερυθρά Θάλασσα, το Γιανμπού (WoodMac). Με το Στενό του Ορμούζ κλειστό από τα τέλη Φεβρουαρίου, το Ριάντ ανακατεύθυνε σχεδόν όλο το πετρέλαιό του μέσω του χερσαίου αγωγού Petroline προς την Ερυθρά Θάλασσα (EIA). Εκεί οι Χούθι της Υεμένης άρχισαν να χτυπούν σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια. Στις 30 Ιουλίου το σαουδαραβικό Υπουργείο Άμυνας απάντησε με μια νέα «πολυεθνική αμυντική ναυτική συμμαχία» για τη θαλάσσια αυτή οδό (Al Jazeera). Η συμμαχία αλλάζει το πολιτικό τοπίο, αλλά για την ώρα δεν αλλάζει τη διάταξη μάχης στη θάλασσα.

Σε συνέχεια όσων είδαμε τις προηγούμενες μέρες, όταν οι Χούθι κήρυξαν «αποκλεισμό» κατά της Σαουδικής Αραβίας και χτύπησαν τάνκερ (To Brief), η κλιμάκωση δεν έμεινε στα λόγια. Στις 20 Ιουλίου οι αντάρτες ανακοίνωσαν ναυτικό εμπάργκο. Δεδομένα παρακολούθησης πλοίων έδειξαν αμέσως τουλάχιστον επτά δεξαμενόπλοια να κάνουν αναστροφή κοντά στην Υεμένη (BBC).

Το πρώτο καθαρά επιβεβαιωμένο πλήγμα ήρθε στις 22-23 Ιουλίου. Το UKMTO, το βρετανικό κέντρο αναφοράς θαλάσσιας ασφάλειας, κατέγραψε το τάνκερ Encelia να χτυπιέται από «άγνωστο βλήμα» και να παίρνει φωτιά περίπου 130 χλμ. νοτιοδυτικά του Αλ Σουκάικ. Σαουδαραβική αρχή επιβεβαίωσε το όνομα του πλοίου και το ασφαλές πλήρωμα (PBS/AP).

Εδώ αρχίζει η αντίφαση της ανακοίνωσης. Στο Ριάντ παρέστησαν εκπρόσωποι 43 από 51 προσκεκλημένες χώρες και οργανισμούς, μαζί με την αντιπροσωπεία της ΕΕ, και 14 κράτη στήριξαν κοινή δήλωση (Straits Times). Η Σαουδική Αραβία προσφέρεται ως ιδρυτική δύναμη και έδρα μόνιμου αρχηγείου, με κοινό ναυτικό κέντρο επιχειρήσεων. Αυτό που δεν ανακοινώθηκε είναι το ουσιώδες. Κανένα πλοίο. Κανένα αεροσκάφος. Καμία εθνική συνεισφορά σε μέσα, κανένας κανόνας εμπλοκής, κανένα χρονοδιάγραμμα (A News). Το ρεπορτάζ του Reuters συνδέει την κίνηση ρητά με την προστασία των «γραμμών ενεργειακού εφοδιασμού» στην ίδια θάλασσα από όπου φεύγει πλέον το σαουδαραβικό αργό (MarineLink/Reuters). Το Ριάντ ανακοίνωσε θεσμική αρχιτεκτονική και πολιτική συσπείρωση, όχι διάταξη μάχης.

Η σύνθεση εξηγεί τι επιδιώκει. Στους 14 εμφανίζονται Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Κατάρ, Πακιστάν, Τουρκία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Υεμένη, Μπανγκλαντές, Σουδάν, Τζιμπουτί, Σομαλία και είτε η Νιγηρία είτε οι Κομόρες, καθώς οι πηγές διαφωνούν για το τελευταίο όνομα (Saudi Gazette). Καμία δυτική χώρα δεν συνυπογράφει και η ΕΕ είναι απλώς παρούσα. Απουσιάζουν και τα ΗΑΕ και το Ομάν, οι δύο παίκτες του Κόλπου με το μεγαλύτερο ναυτιλιακό βάρος (India Today). Το Ριάντ χτίζει μια ομπρέλα με αραβικό, μουσουλμανικό και αφρικανικό πρόσωπο, όχι μια δεύτερη έκδοση αμερικανικής ναυτικής ομπρέλας.

Γι' αυτό η σύγκριση με την ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES είναι κρίσιμη. Η ASPIDES έχει επίσημη αμυντική εντολή. Συνοδεύει εμπορικά πλοία και τα προστατεύει από επιθέσεις, με τον Έλληνα υποναύαρχο Βασίλειο Γρυπάρη διοικητή δύναμης από τις 15 Ιουλίου (EEAS). Για έναν πλοίαρχο, «ανταλλαγή πληροφοριών» σημαίνει αναφορά κινδύνου σε τέτοια κέντρα, όχι κάλυψη πυρών. «Συνοδεία» σημαίνει ότι πολεμικό πλοίο κινείται δίπλα σου. Η νέα σαουδαραβική δομή, με τα δημόσια στοιχεία, βρίσκεται στο πρώτο επίπεδο.

Το προηγούμενο της Σομαλίας δείχνει τι χρειάζεται για να πιάσει μια πολυεθνική αποστολή. Εκεί οι δυνάμεις είχαν πλοία στη γραμμή, οργανωμένους διαδρόμους διέλευσης, συνοδείες και νομικό πλαίσιο για συλλήψεις πειρατών (Chatham House). Όμως η πειρατεία ήταν κοντινή και αργή απειλή, με μικρές βάρκες. Οι Χούθι είναι διαφορετικό πρόβλημα. Χτυπούν από απόσταση με drones και βαλλιστικούς πυραύλους, κάτι που απαιτεί αισθητήρες, αεράμυνα και αποθέματα αναχαιτιστικών, όχι απλώς περιπολία (Dutch IOB). Η νέα συμμαχία έχει, προς το παρόν, μόνο τη θεσμική δομή.

Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται στους 14. Το ΥΠΕΞ, στις 23 Ιουλίου, καταδίκασε τις απειλές χωρίς να ανακοινώσει προσχώρηση (ΥΠΕΞ). Είναι όμως ήδη μέσα στη σαουδαραβική αμυντική αρχιτεκτονική από αλλού. Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot στο Γιανμπού, εκεί από το 2021, αναχαίτισε στις 25 Ιουλίου απειλή από την Υεμένη κοντά στα διυλιστήρια (ProtoThema). Η Patriot υπερασπίζεται σαουδαραβικό έδαφος. Η ASPIDES υπερασπίζεται πλοία. Η νέα συμμαχία δεν συγχωνεύει δημόσια τους δύο ρόλους.

Όσο για τη χερσαία επιχείρηση κατά των Χούθι που κυκλοφορεί σε ρεπορτάζ, παραμένει σενάριο αποδιδόμενο σε ανώνυμες πηγές, όχι απόφαση. Το ίδιο το Middle East Eye γράφει ότι η σαουδαραβική ηγεσία «δεν έχει αποφασίσει» (Middle East Eye). Αυτό που ανακοινώθηκε στις 30 Ιουλίου είναι μια έδρα, μια δομή διοίκησης και μια κοινή δήλωση. Πλοία, κανόνες εμπλοκής και χρονοδιάγραμμα, όχι.