Σακούλες τεμαχισμένων εγγράφων στο στόχαστρο της σερβικής εισαγγελίας

Η σερβική εισαγγελία ζήτησε από την αστυνομία να παραλάβει σακούλες με τεμαχισμένα χαρτιά από τον PIO, τον κρατικό φορέα συντάξεων και αναπηρικής ασφάλισης. Ζήτησε επίσης να εξεταστούν μάρτυρες για το τι καταστράφηκε, γιατί και με εντολή ποιου (Dnevnik). Η υπόθεση ξέσπασε λίγες ημέρες μετά την ήττα του κόμματος του Αλεξάνταρ Βούτσιτς από τη Φοιτητική Λίστα (To Brief). Θέτει το πρώτο απτό ερώτημα της μετάβασης: ποιος φυλάει τα αρχεία του κράτους μέχρι να αλλάξει η κυβέρνηση.

Τι δείχνουν οι φωτογραφίες

Τις φωτογραφίες δημοσίευσε στις 28 Οκτωβρίου ο δικηγόρος Ιβάν Νίνιτς, ο οποίος τοποθέτησε τις σακούλες στην έδρα του PIO στο Βελιγράδι (tportal). Ο συνδικαλιστής Ντράγκαν Ντομάζετ είπε στο Radio Free Europe ότι οι εικόνες είναι αυθεντικές και ότι εργαζόμενοι διέσωσαν μέρος του υλικού (RFE). Η διοίκηση του φορέα απάντησε στις 29 Οκτωβρίου ότι τεμαχίζει καθημερινά έγγραφα με προσωπικά δεδομένα και τα παραδίδει σε εξουσιοδοτημένο φορέα, όπως ορίζουν οι κανόνες (RTS). Δεν έχουν ταυτοποιηθεί δημόσια ούτε ο φωτογράφος ούτε το περιεχόμενο των χαρτιών. Οι εικόνες από μόνες τους δεν κρίνουν αν πρόκειται για τακτική διαδικασία ή για παράνομη καταστροφή.

Το κάλεσμα προς τους υπαλλήλους

Η Φοιτητική Λίστα δεν περίμενε την έρευνα. Στις 29 Οκτωβρίου, σε συνέντευξη Τύπου στο Βελιγράδι, ο φοιτητής Φίλιπ Ούμποβιτς κάλεσε τους υπαλλήλους να διαφυλάξουν δημόσια έγγραφα και να αναφέρουν κάθε απόπειρα καταστροφής τους (Beta). Η Λίστα ζήτησε επίσης παραιτήσεις συγκεκριμένων στελεχών της αστυνομίας, των υπηρεσιών ασφαλείας και της δικαιοσύνης. Ο Βούτσιτς χαρακτήρισε τις απαιτήσεις «τρομοκρατία» (BBC Serbian, Dnevnik.hr).

Η εκλογική νίκη δεν μεταφέρει ακόμη τον έλεγχο του κράτους. Ο σερβικός αρχειακός νόμος αφήνει τη φύλαξη στον φορέα που κατέχει τα έγγραφα, ο οποίος μπορεί να καταστρέψει με έγκριση υλικό που έληξε ο χρόνος διατήρησής του (Αρχειακός νόμος). Για το συγκεκριμένο κίνημα τα έγγραφα είναι ζήτημα ταυτότητας: γεννήθηκε ζητώντας τη δημοσιοποίηση εγγράφων για την κατάρρευση του στεγάστρου στο Νόβι Σαντ, όπου σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι (BBC Serbian). Τίποτα πάντως δεν συνδέει αποδεικτικά τις σακούλες του PIO με εκείνη την υπόθεση.

Τι κάνει τώρα η εισαγγελία

Η ανώτατη εισαγγελέας Ζαγκόρκα Ντόλοβατς εξέδωσε στις 29 Οκτωβρίου γενική υποχρεωτική οδηγία προς τους επικεφαλής εισαγγελείς. Τους διέταξε να ζητήσουν επειγόντως από την αστυνομία μέτρα κατά της καταστροφής υπηρεσιακών φακέλων σε κρατικούς φορείς, τράπεζες και υπηρεσίες ασφαλείας, και να αναφέρουν αμέσως κάθε ένδειξη αδικήματος (RTS). Τράπεζα αφορά και μια παράλληλη καταγγελία της Λίστας, για απόπειρα εκταμίευσης από την κρατική Poštanska štedionica (Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο): η τράπεζα τη διέψευσε, ενώ το συνδικάτο της μιλά για ύποπτη εκταμίευση που αποτράπηκε αλλά αμφισβητεί το ποσό που ανέφερε η Λίστα (Vreme, N1).

Για τον PIO, η Ανώτερη Εισαγγελία Βελιγραδίου εξετάζει καταγγελία κατά του διευθυντή Ρέλια Ογκνιένοβιτς και αγνώστων. Ζήτησε από την αστυνομία να παραλάβει τις σακούλες που λέει ότι διέσωσε το συνδικάτο, να εξετάσει μάρτυρες και να συγκεντρώσει τα στοιχεία των ελέγχων του φορέα από το 2022 (Dnevnik). Αυτά είναι βήματα που ελέγχονται. Τα πραγματικά χαρτιά, οι χρόνοι υποχρεωτικής διατήρησης και η ύπαρξη έγκρισης καταστροφής θα δείξουν αν ο PIO ακολούθησε τη ρουτίνα που επικαλείται. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ακόμη αστυνομική ανακοίνωση για το ποιες από αυτές τις πράξεις έχουν εκτελεστεί.

Η μεταβίβαση της εξουσίας εξάλλου δεν έχει ολοκληρωθεί. Η εκλογική επιτροπή αποφάσισε στις 29 Οκτωβρίου επαναληπτική ψηφοφορία σε 53 εκλογικά τμήματα την 1η Νοεμβρίου, οπότε η κατανομή των εδρών μένει ως τότε προσωρινή (srbija.gov.rs). Ακολουθούν η συγκρότηση της νέας Βουλής και η εκλογή κυβέρνησης με τουλάχιστον 126 ψήφους στους 250 βουλευτές (Σύνταγμα). Η έναρξη ελέγχου δεν αποτελεί πόρισμα ενοχής για κανέναν. Ως τότε όμως τα αρχεία της απερχόμενης εξουσίας τα φυλάνε, με εντολή Ντόλοβατς, η εισαγγελία και η αστυνομία: οι ίδιοι μηχανισμοί από τους οποίους η νικήτρια Φοιτητική Λίστα ζητά παραιτήσεις.