Η Ρουμανία έμεινε χωρίς πυρηνικό ρεύμα λόγω ξηρασίας

Στο Baziaș, εκεί που ο Δούναβης μπαίνει στη Ρουμανία, το ποτάμι κυλά πλέον με 1.400 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο, μόλις το 36% του μέσου όρου Αυγούστου (INHGA). Το αποτέλεσμα: δύο αντιδραστήρες σε ασφαλή παύση και 1.300 μεγαβάτ εκτός δικτύου. Στις 13 Αυγούστου η Nuclearelectrica έθεσε σε ελεγχόμενη παύση και τη δεύτερη μονάδα της Τσερναβόντα, του πυρηνικού σταθμού που δίνει περίπου το ένα πέμπτο του ρουμανικού ρεύματος. Η πρώτη ήταν ήδη εκτός από τις 28 Ιουλίου (Nuclearelectrica, AP). Η απειλή που παρακολουθούσαμε τις προηγούμενες εβδομάδες έγινε πραγματικότητα (To Brief): για πρώτη φορά όλος ο σταθμός βρίσκεται σβηστός.

Πόσο χαμηλά μιλάμε; Στην ίδια την Τσερναβόντα, η τοπική στάθμη χτύπησε το κρίσιμο όριο των -230 εκατοστών που η ρουμανική υπηρεσία υδάτων (ANAR) ορίζει ως ελάχιστο για ασφαλή λειτουργία (Agerpres).

Γιατί δεν είναι πυρηνικό ατύχημα

Εδώ χρειάζεται καθαρή εξήγηση, γιατί η λέξη «πυρηνικός» τρομάζει. Οι αντιδραστήρες CANDU της Τσερναβόντα ψύχουν τον πυρήνα με βαρύ ύδωρ σε κλειστό, ανεξάρτητο κύκλωμα. Το νερό του Δούναβη χρησιμοποιείται πολύ πιο έξω, για να συμπυκνώνει τον ατμό αφού περάσει από τις τουρμπίνες, ποτέ δεν αγγίζει το καύσιμο ούτε τον πυρήνα (ROMATOM). Όταν η στάθμη πέφτει κάτω από το όριο, οι αντλίες δεν μπορούν να τραβήξουν αρκετό νερό ψύξης με ασφάλεια, οπότε οι διαδικασίες επιβάλλουν προληπτικό, ελεγχόμενο σβήσιμο πριν πάθει ζημιά ο εξοπλισμός. Η Nuclearelectrica και η διεθνής κάλυψη το επιβεβαιώνουν: καμία επίπτωση σε ασφάλεια, προσωπικό ή περιβάλλον (World Nuclear News). Πρόκειται για λειτουργικό όριο παραγωγής, όχι για ραδιολογικό κίνδυνο.

Πού βρίσκει η Ρουμανία το χαμένο ρεύμα

Η πλήρης παύση αφαιρεί περίπου 1.300 μεγαβάτ καθαρής, σταθερής ισχύος, δηλαδή γύρω στις 29-31 γιγαβατώρες ημερήσιας παραγωγής (Energynomics). Σε βραδιά με ζήτηση κοντά στα 7.000 MW, αυτό αγγίζει το 20% της κατανάλωσης. Κανένα καύσιμο δεν καλύπτει μόνο του το κενό. Το υπουργείο Ενέργειας μιλά για μίγμα: εισαγωγές, αιολικά, τη λιγνιτική Rovinari 4, επιπλέον υδροηλεκτρικά όπου το επιτρέπουν τα νερά. Σε αριθμούς, η Rovinari 4 δίνει 330 MW από την τεχνική εφεδρεία (μονάδες που κρατούνται εκτός κανονικής λειτουργίας για έκτακτες ανάγκες), ενώ η συνολική διασυνοριακή ικανότητα εισαγωγών φτάνει τα 4.000 MW (Agerpres). Τα βράδια, η Βουλγαρία καλύπτει περίπου το 20% των ρουμανικών αναγκών χάρη στο πυρηνικό Kozloduy, ενώ ρεύμα έρχεται και από την Ουκρανία μέσω της μολδαβικής Energocom (Le Monde).

Ποιος πληρώνει; Πρώτοι οι αντισυμβαλλόμενοι της Nuclearelectrica: η εταιρεία έλαβε πιστοποιητικά ανωτέρας βίας για τα συμβόλαια προμήθειας, οπότε οι αγοραστές τρέχουν στην αγορά να καλύψουν το κενό ακριβότερα (RFI, Nuclearelectrica IR). Δεύτεροι, αν χρειαστούν υποχρεωτικές περικοπές, οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές. Ήδη, εθελοντικά, η Dacia και η Ford έχουν σταματήσει προσωρινά παραγωγή. Τα νοικοκυριά μένουν προς το παρόν στο επίπεδο έκκλησης για συγκράτηση κατανάλωσης τις ώρες 19:00-23:00.

Το ίδιο νερό που λείπει από την ψύξη λείπει και από το βάθος που χρειάζονται οι φορτηγίδες: στη Σερβία παραδόθηκε μόλις το 20%-25% των προγραμματισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, ενώ στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία τα πλοία κινούνται με το μισό φορτίο (S&P Global). Και το ουγγρικό Paks λειτουργεί ακόμη περιορισμένα υπό την ίδια πίεση, άρα η περιοχή δεν έχει άνετο πλεόνασμα να μοιραστεί (Telex).

Εδώ κρύβεται το παράδοξο. Ο ίδιος καύσωνας που εκτόξευσε τη ζήτηση για ρεύμα είναι αυτός που στέγνωσε το ποτάμι και μαζί περιόρισε και τις εισαγωγές που θα την κάλυπταν. Η Τσερναβόντα δεν απέτυχε ως τεχνολογία, αλλά έδειξε κάτι πιο ανησυχητικό: μια πυρηνική βάση δεμένη σε ένα ποτάμι παύει να είναι σταθερή τη στιγμή που το κλίμα την πιέζει περισσότερο. Όταν η επόμενη υδρολογική πρόγνωση κρίνει πότε θα επανεκκινήσει ο σταθμός (πιθανότατα όχι μέσα στις επόμενες δέκα μέρες), το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν άναψε ξανά, αλλά πόσο συχνά θα ξανασβήσει.