Ρωσικό οικονομικό τελεσίγραφο στις κάλπες της Αρμενίας

Στις 7 Ιουνίου οι Αρμένιοι θα ψηφίσουν για τη Βουλή τους, αλλά στην πραγματικότητα θα απαντήσουν σε ένα οικονομικό ερώτημα: μπορεί μια χώρα στην οποία η Μόσχα ελέγχει το 82% του φυσικού αερίου και το 35% του εξωτερικού εμπορίου (WTAQ/Reuters) να συνεχίσει τη στροφή της προς την ΕΕ χωρίς να εκτροχιαστεί το κόστος ζωής; Η Μόσχα ανακάλεσε τον πρεσβευτή της στις 30 Μαΐου (Internazionale/Reuters) και υπενθύμισε ανοιχτά το «ουκρανικό σενάριο».

Η στροφή δεν είναι νέα. Μετά την κατάρρευση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ τον Σεπτέμβριο του 2023 και την έξοδο σχεδόν 100.000 Αρμενίων (CFR) που η ρωσική «ειρηνευτική δύναμη» δεν απέτρεψε, το Γερεβάν πάγωσε τη συμμετοχή του στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), τη ρωσοκεντρική στρατιωτική συμμαχία, και άρχισε να κατοχυρώνει νομοθετικά την ευρωπαϊκή πορεία. Στις 5 Μαΐου 2026 υπέγραψε με τις Βρυξέλλες Εταιρική Σχέση Συνδεσιμότητας, δηλαδή επένδυση σε υποδομές μεταφορών και ενέργειας, και πήρε 30 εκατ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη, το στρατιωτικό ταμείο της ΕΕ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Όταν η σχέση απέκτησε υποδομές, χρήμα και άμυνα, η Μόσχα απάντησε με τελεσίγραφο οικονομικού αποκλεισμού.

Τι ζητά η Ευρασιατική Ένωση και γιατί τώρα

Η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU) δεν είναι στρατιωτική συμμαχία. Είναι κοινή αγορά υπό ρωσική ηγεσία: ελεύθερη κίνηση εργαζομένων προς τη Ρωσία, χαμηλότερα τελωνεία, κοινά πρότυπα προϊόντων (TASS). Για μια αρμενική οικογένεια αυτό σημαίνει έμβασμα από συγγενή στη Μόσχα. Για έναν εξαγωγέα αγροτικών προϊόντων, σημαίνει αγορά χωρίς δασμούς. Στις 29 Μαΐου η EAEU απαίτησε από το Γερεβάν να διεξάγει δημοψήφισμα για παραμονή ή έξοδο, και προανήγγειλε έκθεση τον Δεκέμβριο του 2026 για τις συνέπειες αναστολής της Αρμενίας (ARKA). Σε απλά λόγια: αν προχωρήσετε, χάνετε αγορά και εργασία.

Η ρωσική επικοινωνία είναι «είτε-είτε». Ο Πούτιν και ο Πεσκόφ παρουσιάζουν την ευρωπαϊκή σύγκλιση ως δομικά ασύμβατη με την EAEU (RIA), ενώ ρωσικά μέσα γράφουν ότι η ανάκληση του πρεσβευτή Κοπύρκιν είναι «απάντηση σε βήματα που βλάπτουν τη συνεργασία» (Kommersant).

Ο παραλληλισμός με την Ουκρανία και πού σπάει

Το «ουκρανικό σενάριο» στη ρωσική γλώσσα δεν περιγράφει μόνο εισβολή. Περιγράφει μια αλυσίδα: δυτική έλξη, θεσμική ασυμβατότητα με τη ρωσική σφαίρα, οικονομική τιμωρία, εσωτερική πόλωση. Το 2013, όταν το Κίεβο επέλεξε ευρωπαϊκή σύνδεση αντί της ρωσικής τελωνειακής ένωσης, ακολούθησαν Μαϊντάν, Κριμαία και πόλεμος. Η αναλογία όμως σπάει στη γεωγραφία: η Αρμενία είναι περίκλειστη, με κλειστά ή εχθρικά σύνορα προς Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν, και εξαρτάται από τη Γεωργία και το Ιράν για κάθε φορτίο που μπαίνει στη χώρα (Kommersant). Δεν υπάρχει πολωνικό βάθος, δεν υπάρχει ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα.

Στη νότια επαρχία Σιουνίκ παίζεται και ένα δεύτερο παιχνίδι. Το Αζερμπαϊτζάν πιέζει για απρόσκοπτη σύνδεση με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν μέσω αρμενικού εδάφους (president.az). Η Τουρκία βλέπει τον ίδιο διάδρομο ως χερσαία συνέχεια προς το Αζερμπαϊτζάν και την Κεντρική Ασία, που ενισχύει τον λεγόμενο Μέσο Διάδρομο εμπορίου (Türkiye Today). Το Ιράν, αντίθετα, φοβάται ότι θα χάσει την άμεση μεθόριο με την Αρμενία και θα δει τουρκο-αζερική παρουσία να ακουμπά τα σύνορά του (Azatutyun). Σε αυτή τη γεωγραφία ασφυξίας, η ρωσική κάνουλα του αερίου είναι σχεδόν αναντικατάστατη.

Το ρωσικό αέριο διατίθεται στα 177,5 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα και η εναλλακτική εισαγωγή από το Ιράν φρενάρει στη χωρητικότητα του υπάρχοντος αγωγού (TASS, ARKA). Η ΕΕ από την άλλη πλευρά προσφέρει τη Συνολική και Ενισχυμένη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (CEPA), δηλαδή ένα πλαίσιο θεσμικής σύγκλισης, απελευθέρωση βίζας για σύντομα ταξίδια Σένγκεν και 270 εκατ. ευρώ για το 2024-2027 (EU4Armenia). Είναι εργαλεία μεταρρύθμισης, όχι υποκατάστατο αγοράς, εργασίας και θερμοκρασίας.

Η κάλπη ως άσκηση τιμολόγησης

Οι μετρήσεις του Διεθνούς Δημοκρατικού Ινστιτούτου (IRI) δίνουν στο κυβερνών Κοινωνικό Συμβόλαιο του Πασινιάν περίπου 32%, με την Ισχυρή Αρμενία του Σάμβελ Καραπετιάν και το μπλοκ του Ρόμπερτ Κοτσαριάν αρκετά πιο κάτω. Όμως οι αναποφάσιστοι και όσοι αρνούνται απάντηση φτάνουν συνολικά το 44% (Indave Media). Η μάχη θα κριθεί στα διλήμματα αυτής της σιωπηρής πλειοψηφίας: εργαζόμενοι με συγγενείς στη Ρωσία, εξαγωγείς αγροτικών που ήδη πλήττονται από νέους ρωσικούς περιορισμούς εισαγωγών (Türkiye Today), νοικοκυριά που υπολογίζουν τον λογαριασμό θέρμανσης.

Η Αρμενία είναι το ζωντανό πείραμα για το πόσο δύσκολο είναι για ένα μικρό περικυκλωμένο κράτος να αλλάξει γεωπολιτικό εγγυητή. Ο παλιός προστάτης μπορεί να έχει αποτύχει στρατιωτικά στο Καραμπάχ, αλλά κρατά την κάνουλα της ενέργειας, την αγορά εργασίας με εμβάσματα 3,9 δισ. δολαρίων (Caucasus Watch) και τον διακόπτη του εμπορίου.

Η Δύση προσφέρει χρήμα, νομικό πλαίσιο και πολιτική υποστήριξη. Η Ρωσία κρατά τους μηχανισμούς της καθημερινής επιβίωσης και την υπενθύμιση ότι το «ουκρανικό σενάριο» δεν είναι μεταφορά. Στις 7 Ιουνίου ο Αρμένιος ψηφοφόρος δεν θα διαλέξει ταυτότητα. Θα τιμολογήσει τη μετάβαση.