Η ΕΕ δεσμεύει επ’ αόριστον τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά το Βέλγιο απαιτεί εγγυήσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πέρασε από το «πάγωμα» στην «ακινητοποίηση επ’ αόριστον» των αποθεμάτων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας ύψους περίπου 210 δισ. ευρώ, επικαλούμενη το Άρθρο 122 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ (ένα εργαλείο έκτακτης ανάγκης που επιτρέπει αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία). Η κίνηση «κλειδώνει» πολιτικά και νομικά το πλαίσιο ώστε η ΕΕ να συνεχίσει να αξιοποιεί τα «έκτακτα κέρδη» (τα έσοδα από τόκους/κουπόνια που παράγονται όσο τα κεφάλαια μένουν ακινητοποιημένα) για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Ταυτόχρονα, ανοίγει τον δρόμο για ένα «δάνειο επανορθώσεων» έως 90 δισ. ευρώ που θα εξυπηρετείται από αυτές τις ροές. Το αγκάθι; Το Βέλγιο –επειδή η Euroclear στις Βρυξέλλες κρατά τα 185 δισ. από τα 210 δισ.– ζητά αδιάβροχες ευρωπαϊκές εγγυήσεις για τον νομικό/οικονομικό κίνδυνο. Η Ρωσία απάντησε ήδη με αγωγή κατά της Euroclear στη Μόσχα, υπαινισσόμενη και αντίμετρα. Πίσω από τις δηλώσεις, υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα: η Ευρώπη χρησιμοποιεί την οικονομική ισχύ της ως όπλο, αναλαμβάνοντας νομικό και φήμης ρίσκο για το ευρώ. (https://www.reuters.com/business/finance/eu-set-indefinitely-freeze-russian-assets-removing-obstacle-ukraine-loan-2025-12-12/) (belganewsagency_eu_000003) (https://apnews.com/article/b378cb2bf74bd79175930b8ca991c1cc)

Η μεγάλη σκακιέρα: Ανταγωνισμός Μεγάλων Δυνάμεων

Σε επίπεδο ισχύος, η κίνηση της ΕΕ είναι ένα «χτύπημα τσέπης» στη Μόσχα. Ο οικονομικός πόλεμος (sanctions, κυρώσεις σε τεχνολογία/χρηματοδότηση) είναι το εργαλείο της Δύσης για να ροκανίσει την ικανότητα της Ρωσίας να διεξάγει πόλεμο φθοράς. Ταυτόχρονα, συντονίζεται με τη γραμμή των G7 για δάνεια ~50 δισ. δολαρίων που θα εξυπηρετούνται από μελλοντικές ροές κερδών επί των ακινητοποιημένων ρωσικών στοιχείων. Αυτό είναι de facto αποτροπή μέσω χρηματοοικονομικής μόχλευσης: όσο η Ρωσία εμμένει στην εισβολή, τόσο οι αποδόσεις των δικών της ακινητοποιημένων αποθεμάτων τροφοδοτούν τον αντίπαλο. Το μήνυμα είναι πολιτικό-στρατηγικό: το κόστος παρατείνεται και εσωτερικεύεται στη ρωσική οικονομία. (https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/06/14/g7-leaders-statement-8/) (https://www.reuters.com/business/finance/eu-set-indefinitely-freeze-russian-assets-removing-obstacle-ukraine-loan-2025-12-12/)

Η Κίνα παρακολουθεί με ψυχρή ματιά: η χρήση αποθεματικών τρίτης χώρας ως εργαλείου δημιουργεί προηγούμενο που επηρεάζει την «ασφάλεια καταφυγίου» των αποθεμάτων σε ευρώ. Δεν είναι τυχαίο ότι ευρωπαϊκά κέντρα προβληματίζονται για τη φήμη του ευρώ ως ασφαλούς νομίσματος. Το αν η ΕΕ κερδίζει ισχύ θα κριθεί όχι μόνο στο δικαστήριο, αλλά και στον τρόπο που οι αγορές τιμολογούν αυτό το ρίσκο. (ft_com_000018)

Συμμαχίες: Ποιος είναι με ποιον – και οι ρωγμές

Η επιλογή του Άρθρου 122 TFEU (TFEU = Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ) επιτρέπει «ειδική πλειοψηφία» (Qualified Majority Voting: 55% κρατών που εκπροσωπούν 65% πληθυσμού) αντί ομοφωνίας. Αυτό παρακάμπτει την απειλή βέτο από χώρες όπως η Ουγγαρία ή η Σλοβακία. Όμως δεν εξαφανίζει τις πολιτικές αντιστάσεις: η Ιταλία εξέφρασε επιφυλάξεις, ενώ το Βέλγιο, ως χώρα θεματοφύλακας, θέλει επιμερισμό ρίσκου (mutualisation) για τον νομικό «λογαριασμό» που μπορεί να αφήσει μια ρωσική αντεπίθεση στα δικαστήρια. Συμμαχίες υπάρχουν, αλλά είναι ρευστές, και οι λεπτομέρειες των εγγυήσεων θα κρίνουν τη συνοχή. (eur_lex_europa_eu_000077) (https://www.reuters.com/business/eu-open-accommodate-belgian-concerns-guarantees-russian-asset-plan-2025-12-12/) (belganewsagency_eu_000003)

Για την Ελλάδα, κάθε ρωγμή στο ευρωπαϊκό μπλοκ είναι ανησυχία: η ασφάλειά μας στηρίζεται σε συλλογικές αποφάσεις. Η Αθήνα έχει συμφέρον να στηρίξει τεχνικά άρτιο πλαίσιο που μειώνει τον νομικό κίνδυνο και κρατά ενωμένο το μέτωπο. Με απλά λόγια: λιγότερος θόρυβος, χαμηλότερα spreads για όλους.

Οικονομικός πόλεμος: το νέο όπλο της Ευρώπης

Από το 2024, η ΕΕ αποφάσισε ότι τα Κεντρικά Αποθετήρια Τίτλων (CSDs, δηλαδή υποδομές όπως η Euroclear) θα διαχωρίζουν τα καθαρά «έκτακτα κέρδη» από τα ακινητοποιημένα ρωσικά στοιχεία – τόκους, κουπόνια, αποδόσεις αφού αφαιρεθούν κόστη/φόροι – και θα τα κατευθύνουν στην Ουκρανία. Το 90% πηγαίνει για στρατιωτική στήριξη μέσω του European Peace Facility (EPF – εκτός προϋπολογισμού εργαλείο χρηματοδότησης στρατιωτικού υλικού) και 10% για ανοικοδόμηση. Η πρώτη μεταφορά 1,5 δισ. ευρώ έγινε τον Ιούλιο 2024. Σήμερα, με την επ’ αόριστον ακινητοποίηση, η ΕΕ επιχειρεί να μοχλεύσει αυτές τις ροές για να στηρίξει ένα μεγαλύτερο δάνειο (περίπου 90 δισ. ευρώ). Τα ετήσια κέρδη εκτιμώνται σε 2,5–3 δισ. ευρώ, αλλά αν τα επιτόκια πέσουν, θα μικρύνουν – άρα απαιτούνται εγγυήσεις/μαξιλάρια. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/02/12/immobilised-russian-assets-council-decides-to-set-aside-extraordinary-revenues/) (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/05/21/extraordinary-revenues-generated-by-immobilised-russian-assets-council-greenlights-the-use-of-windfall-net-profits-to-support-ukraine-s-self-defence-and-reconstruction/) (https://enlargement.ec.europa.eu/news/first-transfer-eu15-billion-proceeds-immobilised-russian-assets-made-available-support-ukraine-today-2024-07-26_en)

Το Βέλγιο έχει βάρος δυσανάλογο προς το μέγεθός του: περίπου 185 δισ. από τα 210 δισ. είναι «παρκαρισμένα» στη Euroclear. Οικονομικά, η Euroclear έχει ήδη δημοσιεύσει ότι τα παγωμένα κεφάλαια δημιούργησαν δισεκατομμύρια σε έσοδα τόκων το 2023-24, που εν μέρει φορολογούνται στο Βέλγιο – πολιτικά όμως, αυτή η συγκέντρωση κάνει τις Βρυξέλλες μαγνήτη νομικών κινδύνων. Από εκεί προκύπτει το αίτημα για αμοιβαιοποίηση του ρίσκου. (https://www.euroclear.com/newsandinsights/en/press/2024/2024-mr-04-strong-performance-fy2023.html) (https://www.vrt.be/vrtnws/en/2025/02/06/russia_s-frozen-euroclear-assets-earn-belgium-1-7-billion-euros/)

Ενέργεια: όταν η χρηματοοικονομική στρατηγική συναντά την ενεργειακή ασφάλεια

Η χρηματοδότηση της Ουκρανίας συμβαδίζει με την ευρωπαϊκή απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια. Στόχος: τέλος στις εισαγωγές ρωσικού αερίου/ LNG σε λίγα χρόνια, με αυστηρότερους ελέγχους προέλευσης. Το βραχυπρόθεσμο κόστος είναι υψηλότερες τιμές και επενδύσεις σε υποδομές. Το τελευταίο διάστημα, η χονδρική του αερίου TTF κινείται γύρω από τα 30 ευρώ/MWh λόγω ήπιου καιρού/γεμάτων αποθηκών – ανάσα αλλά όχι επιστροφή στην «εποχή του φθηνού ρωσικού αερίου». Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος ως κόμβος LNG (Ρεβυθούσα, FSRU Αλεξανδρούπολης) είναι εμπορικό και γεωπολιτικό κεφάλαιο, αλλά η μεταβλητότητα μένει. Σταθερές διμερείς συμβάσεις και επιτάχυνση ΑΠΕ/αποθήκευσης μειώνουν το ρίσκο. (https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/mi/research-analysis/27012015-Credit-Greek-credit-troubles-so-far-contained.html)

Περιφερειακές δυνάμεις: Τουρκία, Μαύρη Θάλασσα και τα «στενά»

Η ασφάλεια των θαλάσσιων ροών στη Μαύρη Θάλασσα έγινε εύθραυστη. Επιθέσεις σε τάνκερ ανεβάζουν τα war-risk ασφάλιστρα και φέρνουν την Τουρκία –κάτοχο των Στενών με βάση τη Σύμβαση του Μοντρέ (1936)– σε κομβικό ρόλο διαμεσολάβησης: επιτρέπει/περιορίζει διελεύσεις πολεμικών πλοίων, κρατώντας ισορροπία ανάμεσα σε ΝΑΤΟ και Ρωσία. Για τη ναυτιλία (ιδίως τον ελληνόκτητο στόλο), αυτό μεταφράζεται σε κόστος και καθυστερήσεις. «Πράσινοι διάδρομοι» και πρωτόκολλα αποζημιώσεων μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο, αλλά δεν τον εξαφανίζουν. (https://apnews.com/article/990154f7fe93ed602061fbcb7a7f4009) (https://justapedia.org/wiki/Russian_Invasion_of_Ukraine)

Θεσμοί και «Διεθνές Δίκαιο»: τι λέει το γράμμα και τι η ισχύς

• Άρθρο 122 TFEU: επιτρέπει στο Συμβούλιο να λαμβάνει μέτρα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης με ειδική πλειοψηφία. Με αυτό, η ΕΕ κάνει την ακινητοποίηση «μόνιμη» χωρίς να χρειάζεται κάθε έξι μήνες ομοφωνία για ανανέωση. (eur_lex_europa_eu_000077)

• «Ακινητοποίηση» vs «κατάσχεση»: ακινητοποίηση σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης (Ρωσία) δεν χάνει νομικά την κυριότητα, αλλά δεν μπορεί να κινήσει τα κεφάλαια. Κατάσχεση θα σήμαινε αλλαγή ιδιοκτησίας. Η ΕΕ τονίζει ότι χρησιμοποιεί μόνο τα κέρδη, στη βάση Συμβουλιακών αποφάσεων από το 2024. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/02/12/immobilised-russian-assets-council-decides-to-set-aside-extraordinary-revenues/) (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/05/21/extraordinary-revenues-generated-by-immobilised-russian-assets-council-greenlights-the-use-of-windfall-net-profits-to-support-ukraine-s-self-defence-and-reconstruction/)

• ΕΚΤ και Άρθρο 123: η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να παράσχει εγγυήσεις/χρηματοδότηση τέτοιου σχήματος, διότι απαγορεύεται η «νομισματική χρηματοδότηση» (χάνονται τα σύνορα μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής). Άρα οι εγγυήσεις πρέπει να είναι δημοσιονομικές/διακρατικές – και όσο πιο καθαρές, τόσο χαμηλότερο το ασφάλιστρο που θα ζητήσουν οι αγορές. (ft_com_000018)

• Κυριαρχική ασυλία (sovereign immunity): ο γενικός κανόνας ότι τα περιουσιακά στοιχεία κράτους προστατεύονται από κατάσχεση σε ξένη δικαιοδοσία, με εξαιρέσεις για εμπορικές πράξεις. Η ΕΕ επιχειρεί να «πατήσει» στην εξαίρεση μέσω της διάκρισης κερδών/κεφαλαίου. Το αν αυτό σταθεί σε διεθνή δικαστήρια θα δοκιμαστεί. (ft_com_000018)

• Πολιτικό πλαίσιο: οι ηγέτες της ΕΕ έχουν ήδη δηλώσει ότι τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα παραμείνουν ακινητοποιημένα μέχρι να τερματιστεί ο πόλεμος και να υπάρξει αποζημίωση της Ουκρανίας – ένα σημείο-άγκυρα που δίνει πολιτική κάλυψη στις τεχνικές αποφάσεις. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/10/23/european-council-23-october-2025-ukraine/)

Κλιμάκωση: νομικά αντίποινα και ασφάλιστρα κινδύνου

Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας κατέθεσε αγωγή κατά της Euroclear στο Διαιτητικό Δικαστήριο Μόσχας· η Μόσχα αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να κινηθεί και εντός Ρωσίας κατά ευρωπαϊκών περιουσιακών στοιχείων ή να επιβάλει περιορισμούς – νομικά και πολιτικά αντίμετρα που αυξάνουν τον «θόρυβο». Ακόμη κι αν οι ρωσικές αποφάσεις δεν είναι εύκολα εκτελεστές στο Βέλγιο, ο νομικός κίνδυνος κοστίζει: ασφάλιστρα, αποτιμήσεις, προτίμηση για «ασφαλέστερα» νομικά περιβάλλοντα. (https://apnews.com/article/b378cb2bf74bd79175930b8ca991c1cc) (reuters_com_000087)

Στη θάλασσα, κάθε επεισόδιο στη Μαύρη Θάλασσα περνά άμεσα στα war-risk premiums. Για τους Έλληνες πλοιοκτήτες, κάθε άνοδος ασφάλιστρων τρώει περιθώριο κέρδους ή ανατιμά τα κόμιστρα – τελικά το πληρώνει η αλυσίδα εφοδιασμού και ο καταναλωτής. (https://apnews.com/article/990154f7fe93ed602061fbcb7a7f4009)

Ποιος κερδίζει ισχύ – και ποιος χάνει

Κερδίζουν:

• Η Ουκρανία: αποκτά σταθερό χρηματοδοτικό διάδρομο από τα «έκτακτα κέρδη» και πιθανώς μεγάλο δάνειο για 2026–27, που μειώνει τον κίνδυνο δημοσιονομικής ασφυξίας και ρίχνει προβλεψιμότητα στον σχεδιασμό άμυνας/ανοικοδόμησης. (https://www.reuters.com/business/finance/eu-set-indefinitely-freeze-russian-assets-removing-obstacle-ukraine-loan-2025-12-12/) (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/05/21/extraordinary-revenues-generated-by-immobilised-russian-assets-council-greenlights-the-use-of-windfall-net-profits-to-support-ukraine-s-self-defence-and-reconstruction/)

• Η ΕΕ (ως θεσμός): με το Άρθρο 122, δείχνει ότι μπορεί να παίρνει αποφάσεις χωρίς όμηρο την ομοφωνία· δοκιμάζει αρχιτεκτονική «ευρωπαϊκής ισχύος» με οικονομικά εργαλεία. Αν οι εγγυήσεις για το Βέλγιο «δέσουν», αυξάνει η αξιοπιστία της. (eur_lex_europa_eu_000077) (https://www.reuters.com/business/eu-open-accommodate-belgian-concerns-guarantees-russian-asset-plan-2025-12-12/)

• Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία: όσο περισσότερα κονδύλια του EPF μένουν στην Ευρώπη, τόσο μεγαλώνει η παραγωγική βάση, με άμεσες θέσεις εργασίας και τεχνολογική ώθηση. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/05/21/extraordinary-revenues-generated-by-immobilised-russian-assets-council-greenlights-the-use-of-windfall-net-profits-to-support-ukraine-s-self-defence-and-reconstruction/)

Χάνουν:

• Η Ρωσία: στερείται πρόσβαση σε αποθεματικά και βλέπει τα κέρδη τους να χρηματοδοτούν τον αντίπαλο. Απαντά νομικά και με απειλές αντιμέτρων, αλλά η εκτέλεση ευρωπαϊκών περιουσιακών στοιχείων εντός ΕΕ δεν είναι απλή. (reuters_com_000087) (https://apnews.com/article/b378cb2bf74bd79175930b8ca991c1cc)

• Η φήμη του ευρώ (υπό όρους): αν η νομική διάκριση «κέρδη, όχι κεφάλαιο» δεν σταθεί καθαρά ή αν το σχέδιο εγγυήσεων μείνει θολό, επενδυτές θα ζητήσουν υψηλότερο ασφάλιστρο για assets σε ευρώ σε μελλοντικές γεωπολιτικές κρίσεις. Αυτό σημαίνει ακριβότερη πίστωση για όλους. (ft_com_000018)

• Βέλγιο/Euroclear (χωρίς εγγυήσεις): συγκεντρώνουν τον νομικό κίνδυνο, άρα επιμένουν σε αμοιβαιοποίηση – πολιτικά δίκαιο, τεχνικά δύσκολο. (belganewsagency_eu_000003) (https://www.vrt.be/vrtnws/en/2025/02/06/russia_s-frozen-euroclear-assets-earn-belgium-1-7-billion-euros/)

Η ελληνική διάσταση: γιατί μας καίει

Ως ρεαλίστρια, κοιτάω τους μηχανισμούς μετάδοσης:

• Πίστωση και spreads: αν οι αγορές «διαβάσουν» καθαρά το νομικό πλαίσιο και δουν αξιόπιστες εγγυήσεις για το βελγικό ρίσκο, το ευρώ στηρίζεται και τα spreads μένουν ήρεμα. Αν φοβηθούν νομικό βάλτο, θα ζητήσουν premium. Για την Ελλάδα, με υψηλό δημόσιο χρέος, κάθε 20–30 μονάδες βάσης σε μόνιμη βάση ανεβάζουν το κόστος δανεισμού για κράτος/τράπεζες/επιχειρήσεις. Εδώ δεν μετράει η «δικαιοσύνη» του μέτρου· μετράει η νομική του καθαρότητα. (ft_com_000018)

• Ενέργεια και λογαριασμοί: η χονδρική του αερίου TTF επηρεάζει την οριακή τιμή ρεύματος. Όσο το γεωπολιτικό premium μένει, το ενεργειακό κόστος είναι μεταβλητό. Για την Αθήνα, προτεραιότητα είναι τα μακρά συμβόλαια LNG σε καλές φάσεις τιμών και η αποθήκευση/ΑΠΕ για να μειωθεί ο ρόλος του αερίου. (https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/mi/research-analysis/27012015-Credit-Greek-credit-troubles-so-far-contained.html)

• Ναυτιλία: τα war-risk premiums στη Μαύρη Θάλασσα χτυπούν απευθείας τον ελληνόκτητο στόλο. Χρειάζονται πρακτικά εργαλεία με την Άγκυρα (πληροφόρηση, ροές, fast-track αποζημιώσεις) ώστε να μην διαρραγεί η λειτουργία των θαλάσσιων διαδρόμων. Η Σύμβαση του Μοντρέ δίνει στην Τουρκία τον διακόπτη. (https://apnews.com/article/990154f7fe93ed602061fbcb7a7f4009) (https://justapedia.org/wiki/Russian_Invasion_of_Ukraine)

• Διπλωματία: η Ελλάδα –ως χώρα του «συνόρου» της Δύσης και ενεργειακός/ναυτιλιακός κόμβος– κερδίζει ρόλο αν βοηθήσει σε μια νομικά καθαρή λύση επιμερισμού κινδύνου για το Βέλγιο/Euroclear. Περισσότερη αξιοπιστία της ΕΕ = χαμηλότερο κόστος κεφαλαίου για όλους. (https://www.reuters.com/business/eu-open-accommodate-belgian-concerns-guarantees-russian-asset-plan-2025-12-12/)

Τι προηγήθηκε – και γιατί τώρα

Το 2022, με το ξέσπασμα της εισβολής, η ΕΕ περιόρισε την πρόσβαση της Ρωσίας στα αποθεματικά και στο SWIFT. Το 2024 άνοιξε ο «λογαριασμός» των έκτακτων κερδών μέσω CSDs και η πρώτη μεταφορά 1,5 δισ. έγινε τον Ιούλιο. Το 2025 οι ηγέτες έθεσαν την πολιτική αιχμή: τα ρωσικά assets μένουν ακινητοποιημένα μέχρι το τέλος του πολέμου και αποζημίωση της Ουκρανίας. Η επικαιροποίηση τώρα –με Άρθρο 122– αφαιρεί τον κίνδυνο από τις διαρκείς εξαμηνιαίες ανανεώσεις με ομοφωνία και βάζει ράγες για μόχλευση δανείων υπέρ του Κιέβου. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/russia-s-military-aggression-against-ukraine-eu-bans-certain-russian-banks-from-swift-system-and-introduces-further-restrictions/) (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/02/12/immobilised-russian-assets-council-decides-to-set-aside-extraordinary-revenues/) (https://enlargement.ec.europa.eu/news/first-transfer-eu15-billion-proceeds-immobilised-russian-assets-made-available-support-ukraine-today-2024-07-26_en) (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/10/23/european-council-23-october-2025-ukraine/)

Σενάρια 6–12 μηνών: από «ήρεμο νερό» μέχρι «νομικό βάλτο»

1. Συμφωνία στην αρχιτεκτονική εγγυήσεων, ήπια αγορές: οι ηγέτες κλειδώνουν καθαρές ρήτρες (κέρδη ≠ κεφάλαιο, μηχανισμοί κάλυψης ελλειμμάτων) και το Βέλγιο παίρνει κοινές εγγυήσεις. Αγορές: ουδέτερα/θετικά, το ευρώ στηρίζεται, TTF παραμένει ελεγχόμενο όσο ο χειμώνας είναι ήπιος. (https://www.reuters.com/business/eu-open-accommodate-belgian-concerns-guarantees-russian-asset-plan-2025-12-12/) (https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/mi/research-analysis/27012015-Credit-Greek-credit-troubles-so-far-contained.html)

2. Νομική αντιπαράθεση χωρίς «ατύχημα»: η Ρωσία κλιμακώνει νομικά και με περιορισμένα αντίμετρα. Η Euroclear/Βέλγιο αναβαθμίζουν νομικές προβλέψεις/ασφαλιστικές καλύψεις. Αγορές: μικτό σήμα, premium αλλά διαχειρίσιμο. (https://apnews.com/article/b378cb2bf74bd79175930b8ca991c1cc) (reuters_com_000087)

3. Θαλάσσιες αναταράξεις/ασφάλιστρα: επεισόδια στη Μαύρη Θάλασσα ανεβάζουν war-risk premiums και κόστος μεταφοράς. Ναύλα και τιμές ενέργειας νευρικές. Η Τουρκία κρατά χαμηλά τη «στρόφιγγα» στρατιωτικοποίησης για να μείνει ρυθμιστής. (https://apnews.com/article/990154f7fe93ed602061fbcb7a7f4009) (https://justapedia.org/wiki/Russian_Invasion_of_Ukraine)

4. Νομικός βάλτος στα assets: καθυστερήσεις/αμφισημίες στο δάνειο, εγγυήσεις που δεν πείθουν, πολιτική τριβή. Το ευρώ πιέζεται, spreads ανοίγουν. Τότε η Αθήνα χρειάζεται πιο προσεκτικά δημόσια οικονομικά και πιο έντονη μείωση εξάρτησης από αέριο. (ft_com_000018)

Τι πρέπει να κάνει η Αθήνα – πρακτικά

• Στη νομική αρχιτεκτονική: υποστήριξη ρητής διάκρισης «κέρδη, όχι κεφάλαιο» και διαφανών μηχανισμών «καθαρών εσόδων» (net extraordinary revenues). Πίεση για κοινές, περιορισμένες εγγυήσεις υπέρ Βελγίου/Euroclear ώστε να πέσει το ασφάλιστρο κινδύνου. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/02/12/immobilised-russian-assets-council-decides-to-set-aside-extraordinary-revenues/) (belganewsagency_eu_000003)

• Στην ενέργεια: κλείδωμα μεσο-μακροχρόνιων συμβολαίων LNG σε φάσεις χαμηλού TTF, επιτάχυνση αποθήκευσης και ΑΠΕ. Κάθε MWh λιγότερη εξάρτηση από αέριο μειώνει τη μεταβλητότητα στους λογαριασμούς. (https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/mi/research-analysis/27012015-Credit-Greek-credit-troubles-so-far-contained.html)

• Στη ναυτιλία: με Τουρκία και γειτονικές χώρες, θεσμοθέτηση «πράσινων διαδρόμων» και fast-track αποζημιώσεων στα war-risk συμβάντα. Μείωση κόστους/κινδύνου για τον ελληνόκτητο στόλο. (https://apnews.com/article/990154f7fe93ed602061fbcb7a7f4009) (https://justapedia.org/wiki/Russian_Invasion_of_Ukraine)

• Στη δημόσια επικοινωνία: εξήγηση στον πολίτη ότι η χρηματοδότηση μέσω «κέρδη‑μόνο» μειώνει τον άμεσο δημοσιονομικό λογαριασμό και ότι οι καθαρές ρήτρες/εγγυήσεις κρατούν χαμηλά το κόστος δανεισμού – με άμεση αντανάκλαση σε δάνεια/λογαριασμούς. (ft_com_000018)

Εξήγηση εννοιών «από το μηδέν»

• Άρθρο 122 TFEU: ρήτρα έκτακτης ανάγκης της ΕΕ που επιτρέπει μέτρα με ειδική πλειοψηφία σε κρίσεις. Δεν απαιτεί ομοφωνία – έτσι περιορίζεται η ικανότητα ενός κράτους να μπλοκάρει. (eur_lex_europa_eu_000077)

• Ακινητοποίηση (immobilisation) vs κατάσχεση (confiscation): ακινητοποίηση = απαγόρευση κίνησης κεφαλαίων χωρίς αλλαγή ιδιοκτησίας. Κατάσχεση = αλλαγή ιδιοκτησίας/δήμευση. Η ΕΕ υποστηρίζει ότι μένει στο πρώτο και αξιοποιεί τα κέρδη, όχι το κεφάλαιο. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/02/12/immobilised-russian-assets-council-decides-to-set-aside-extraordinary-revenues/)

• EPF (European Peace Facility): ευρωπαϊκό εργαλείο εκτός προϋπολογισμού που χρηματοδοτεί στρατιωτική υποστήριξη/προμήθειες, με πιο ευέλικτους κανόνες από τον κλασικό προϋπολογισμό. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/05/21/extraordinary-revenues-generated-by-immobilised-russian-assets-council-greenlights-the-use-of-windfall-net-profits-to-support-ukraine-s-self-defence-and-reconstruction/)

• Qualified Majority Voting (QMV): κανόνας απόφασης της ΕΕ όπου χρειάζεται 55% των κρατών που εκπροσωπούν τουλάχιστον 65% του πληθυσμού για να περάσει μια πρόταση. Μειώνει τα βέτο. (eur_lex_europa_eu_000077)

• Sovereign immunity (κυριαρχική ασυλία): προστασία κρατικής περιουσίας από κατάσχεση σε ξένα δικαστήρια, με εξαιρέσεις για εμπορικές πράξεις. Εδώ η ΕΕ στηρίζεται στη διάκριση «κέρδη/κεφάλαιο» για να κινηθεί χωρίς να «σπάσει» την ασυλία. (ft_com_000018)

Γιατί αυτό είναι μέρος της «ευρωπαϊκής ισχύος»

Η ΕΕ χτίζει σιγά-σιγά «σκληρά» εργαλεία ισχύος: αμυντική βιομηχανία, ενεργειακή ασφάλεια, οικονομικές κυρώσεις και –τώρα– οικονομική μόχλευση μέσω ακινητοποιημένων αποθεμάτων αντιπάλου. Η ικανότητα να συντονίζει 27 κράτη σε ένα νομικά ρέον πεδίο είναι ισχύς – αν συνοδευτεί από τεχνική καθαρότητα και πολιτική πειθαρχία. Η Σύνοδος Κορυφής θα κρίνει αν το σχέδιο «εγγυήσεων για το Βέλγιο» θα σταθεί. (https://www.reuters.com/business/eu-open-accommodate-belgian-concerns-guarantees-russian-asset-plan-2025-12-12/)

Κάθε μεγάλη δύναμη τοποθετεί την οικονομία της ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Η απόφαση της ΕΕ εντάσσεται σε αυτό το μοτίβο. Η διαφορά έγκειται στον σεβασμό κανόνων: όσο η διάκριση κερδών/κεφαλαίου είναι καθαρή και η διαδικασία στέκει στο Δικαστήριο και στις αγορές, τόσο η Ευρώπη θα κερδίζει ισχύ χωρίς να πληγώνει το νόμισμά της. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/10/23/european-council-23-october-2025-ukraine/) (ft_com_000018)

Επίλογος: ισχύς, συμφέροντα, κανόνες – και ο λογαριασμός

Ρεαλιστικά, η ΕΕ πήρε ένα ρίσκο για να κρατήσει «οξυγόνο» στην Ουκρανία και να στείλει μήνυμα στη Ρωσία ότι ο πόλεμος έχει οικονομικό τίμημα που διαρκεί. Το Βέλγιο, με τη Euroclear, είναι ο αδύναμος κρίκος που ζητά θώρακα. Αν οι εγγυήσεις επιμεριστούν έξυπνα και οι ρήτρες γραφτούν καθαρά, το ευρώ θα αντέξει το «precedent risk» και τα spreads θα μείνουν ήρεμα. Αν όχι, ο λογαριασμός θα έρθει σε ασφάλιστρα κινδύνου, κόστος δανεισμού και –τελικά– στην κιλοβατώρα του καταναλωτή.

Για την Ελλάδα, η στρατηγική είναι δυο λέξεις: τεχνική καθαρότητα. Στη νομική αρχιτεκτονική της ΕΕ, στην ενεργειακή μετάβαση, στα θαλάσσια κανάλια με την Τουρκία. Αυτό είναι το είδος ισχύος που δεν φαίνεται σε παρελάσεις, αλλά μετριέται σε μονάδες βάσης και ευρώ/MWh – και καθορίζει αν θα πληρώσουμε φέτος ή του χρόνου.

—

Αναφορές: reuters_com_000066; belganewsagency_eu_000003; apnews_com_000000; consilium_europa_eu_000021; consilium_europa_eu_000022; enlargement_ec_europa_eu_000001; euroclear_com_000000; vrt_be_000000; eur_lex_europa_eu_000077; ft_com_000018; consilium_europa_eu_000024; reuters_com_000067; reuters_com_000087; apnews_com_000009; justapedia_org_000001; spglobal_com_000000.